leygardagur 13. november 1965síða 3

SOSIALURIN 13. november 1965 Nr. 89 Vietnam-kriggid, har ein ikki veit. gentur og lærlingar. í Saigon móta tær lívsins beiskleika tid- hver er vinur ella fíggindi í liga, EG ERI ALS IKKI VÍSUR Í, UM TEIR VIETNAMESARAR, VIT SAMARBEIÐA VIÐ, ERU í OKKARA PARTI SIGUR EIN AMERIKANSKUR OFFISERUR MINST 15.000 VIETCONG-HERMENN LIGGJA KRING UM HØVUDSSTADIN SAIGON, HAR KORRUPTION OG UNDIR STINGING FER FRAM AV GRIMD Oman á jørdini tykist Saigon ikki stórvegis ávirkaður av tí beiska og nådileysa krígnum, sum hevur herjað uttan stødg í nærum 20 ár. Kríggið hevur ikki borið sama navn. Í málbering politikkaranna verður tað enn ikki rópt kriggj. Men fyri fólkið er tað blóðugt, náðileyst ómiskunnsamt kríggj, har bróður berjist móti bréður og faðir móti soni. Í Saigon merkir ein åvirkanina av krignum, sjålvt um byurin hesar seinastu månadirnar hevur verid spardur fyri beinleidis bardøgum ella attentatum, ið hava kravt stórri tal av mannalívum. Svartabørshandilin trivist væl í teim um trongu getunum. Ein kann keypa alt, frá amerikanskari út- gerð til gull og dýrar gimsteinar. Fortovini eru full av gøtuseljarum, sum bjóða fram sínar verur til túsundavís av amerikanskum her- monnum, sum hava frí. Heilar fa- miljur sita runt um handilsverur- nar. Vanliga er tað ein nasadjarvur smádrongur ella ein vekur, ung genta, ið bjóða vørurnar fram. Tey duga so mikið av enskum, at teir fremmandu skilja tilboðini. So roynir ein at prutta og fær prísin niður í helvt — men kortini verður ein lumpaður. TÆR 4000 VERTSHÚS- GENTURNAR Í SAIGON Hitt stóra talið av amerikanskum Suðurvietnam — í talið líy í hermonnum í byrjanini av 100.000 september skapad var hevur tydiliga | høvudsstadnum. Fyri einum ári síðan vann ein saigonesari í meðal minni enn 2500 piastrar (umleið 150 kr.) um mánaðin. Hetta rakk til lítið meir enn 3 máltíðir av rísi um dagin og eina vánaliga smáttu, ið ber heitið av einum heimi. Stórur partur av félkinum livir framvegis á hegum sama stødi, men fyri einstakar bólkar hevur kríggið skapað figgjarligar fyrimunir. Hetta geldur i fyrsta lagi tær 4000 vertshúsgenturnar, sum arbeiða í 150 vertshúsum miðskeiðis í bý- num. Hvørt kveld Bar«, »California Bar«, og mangar adrar, fullar av amerikan- skum hermonnum, nógvir av teim- um fyri fyrstu ferð staddir uttan- fyri heimlandid. Hóast teirra mælsku framferð eru teir minst líka eingamir, sum tær vekru, smáu vietnamesargenturnar, sum i hvitu bånum gåka ein blanding av og amerikanskum. Hermenninir eru oftast umleid 20 ár. Vertshúsgenturnar sjáldan so gamlar. Har eru teeagers, sum veruliga ikki eru annað enn skúla >Miami »Texas Bar« er teirra vietnamesiskum Nógvir av hermonnunum, sum finna sær eina vinkonu, og lovar at koma aftur næstu ferð, hann hevur frí, kemur ongatíð aftur. Teir doyggja í junglinum og á rísmarkunum í einum meinings- leysum bardaga móti einum ó- sjónligum fígginda. VIETCONG-AGENTAR ALLASTAÐNI Tað óhugnaliga í hesum kríggi er, at eingin veit, hvgr er vinur ella hvor er fíggindi. Í Saigon er fult av Vietcong-agentum. Ein ameri- kanskur loynitænastumaður, sum hevur verið har í mong ár, sigur, at meginparturin av bilstjórunum — sum fúka runt sum ørlingar í teirra smáu, ljóðleysu vognum, og sum snýta næstan verri enn gøtu- seljararnir —— eru millummenn hjá Vietcong. — Tað sama er tilfellið við verts húsgentunum. Eg vildi ikki so frægt sum sagt einari tílíkari, hvussu nógv klokkan var. Vit hava roynt at fingið okkara dreingir at skilja, hvussu vandamikið alt hetta er; men teir bera seg at eins og teir sótu við gentu sínari á einari ís- bar heima í USA. Agentar Vietcongs eru ikki bara at finna millum hesi fólk. Tað kann vera ein smílandi tænari, sum borð reiðir fyri tær. Tað kann vera ein lítil stovugenta, sum hverja ferð, hon metir tær, bukkar og sigur >Good morning, Sir. How are you?« Ella tað kann vera ein snild- ur skógvabustari, sum valla er 10 ár, men sum kortini hevur sín stóra tydning fyri figgjavidurskiftini í heiminum, tí arbeiði hansara setur hann í samband við hvítar menn við nóg mikið av peningi. Hetta ger eisini, at hann kann virka sum systur sína. Hann alfonsur fyri Ameriskir hermenn binda ein uppreistrarmann í Suður-Vietnam. rå | næstan ógjórligt at | kann anum hjá skógvabustaranum, syklu | "| stellid kann | evni, ella teir kunnu fjala spreingi- | | håsar heim | klokkan try å morgni. Gøturnar eru | | myrkar | vaktarmonnum liarum Strikadu økini á fyrra kortinum hyggur upp á teg við sínum gamla barnaandliti, meðan hann bustar skógvarnar og teskar: >Vilja tygum hava eina unga gentu? Sir? Fyrsta flokks genta, Sir. Systir mín. Fyri tygum, Sir, øgiliga bilig.« Tá tú ristir við høvdinum og betalir fyri bustingina, spýtir hann eftir tær. »Av og á eri eg ikki vísur í, um teir vietnamesarar, vit arbeiða saman við, eru í parti við okk- um,< sigur amerikanski officer- urin. »Alt er so samanvavt, at eg eri hildin uppat at geva mær víðari far um tað. Eg vóni bert hitt besta.« Sjålvt um Saigon hesa seinri tíð- ina hevur verið spardur fyri terror | atsóknir í stórri mun, henda dag- liga samanbrestir, sum prógva, at ein er í kriggj Tað kann vera ein politistød, sum rýkur í luftina, ein granat, sum verður tveitt eftir ein- um akfari við amerikumonnum og vietnamesarum, ein lægri stjónar- tænastumaður verður kidnappaður ella tað snøggliga kring í bynum hanga í hópatali av kommunistisk- um flogblødum. ÓTTIN FYRI BUMBUATSÓKNUM Útgongubannið tekur við á mid- nátt — tað gevur vertshúsgentunum hálvan sær til til tíma at leita — og heldur við ein tómar burtursæð frá og tveimum | løngum amerikumonnum og austra- og smáum Vvietnamesarum - og Vietcong-monnum, ið sníkja seg |fram í myrkrinum fyri at lata | stjórnarmenn og teirra amerikansku ráðgevarar vita, at Saigon er ein i: | opin býur. Aftanå bumbingina av amerik- jansku sendistovuni og vertshús- | |inum niðri við ánna verður væl ansað eftir, men eitt bumbuálop er forða. liggja fjald í tí lítla vera fult av |evnið undir einum bili og parkera | hann uttanfyri tann bygningin, teir ætla at spreingja í luftina. Våpnadir vaktmenn veitra eftir hvørjum akfari, um tað vísir seg, at tað minkar um ferðina og ætl- ar at steðga uttanfyri ein bygn- ing, sum er tilhaldsstað hjá ame- | rikumonnum. Politiið kann fleiri ferðir um dagin taka øll akfør, ið koyra á ávísum stóðum í by- num. Aldri finna teir spreingi- metra | Bumban | kass- spreingi- | stórt landaøki, kommunistarnir høvdu vald á í 1961, meðan tað á seinra kortinum — somuleiðis við strikum — verður víst, hvussu stórt valdøki kommu- nistanna er í dag. vísir, hvussu | evni ella smuglaravørur í nøkrum | av bilunum. | Fólkið í býnum er undir skamt- an, og økonomiska politiið slær 'hart, tá tað rakar við hamstring. | Fyri stuttum tóku teir ein keyp- mann, ið hevði goymt 5000 kg av kaffi. Hann varð beinanvegin sett- ur fastur, og vørurnar vórðu tiknar | frá honum. Forsætisráðharrin hevur fleiri ferðir hótt við almennari av- |rætting av svartabørsmonnum og spekulantum, men higartil hava teir bara sett teir í fongsul, sum tiknir | verða. | STRÍÐIÐ MÓTI HINI ØGI- LIGU KORRUPTIONINI Stjórnin roynir sítt besta fyri at |forða hini øgiligu korruptiénini, sum er at finna á øllum gkjum. | Forsætisráðharrin hevur sagt, at |sjálvt millum hægstu herleiðarar | og stjórnartænastumenn er korrup- | tiónin vanlig, og hann hevur lovað | at Beina fyri teimum. Vietnames- |ararnir bara yppa akslar. Hetta er | vorðið ein partur av lívi teirra — | vanligt arbeiði. | Hóast stjónin dagliga boðar frá, | at ein sosial kollvelting skal fara | fram, ertað líkt til a vanligir vietnamesarar eru líkasæl ir. Teir bara bíða og vænta. Nú hava teir nóg leingi livað av ber- um lyftum. Nú má nakað veru- | ligt henda. | Nú kemur tó týðiligari til sjónd- jar, at suðurvietnamesiska stjórnin | undir hørðum trysti frá ameri- kumonnum er komin til tað úr- slit, at skulu nøkur líkindi vera at vinna bardagan, má hon hava fólkið uppá sína lið. Slagorð, ið siga, at fyrst má ein vinna kríggið og fólkið sum eisini fyrrver- landi stjórnir hava lovað eru blakað fyri bakka. Undir 'stóru hernaðarsamráðing- unum, id fóru fram í Saigon i september — har umboðsmenn fyri allar deildir og oll oki hjá suðurvietnamesisku til stóð sosiala kollveltingin fremst á herleiðsluni | vóru staðar — skránni. Í BETRI KOR FYRI TEY MONGU AVLAMNI | Eitt annað stig á leiðini at vinna | fólkið, er avgerðin um aftaná | kriggj i åravis at taka sær an | teimum avlamnu, bædi sivilum og | hermonnum, sum hava mist limir og heilsu. Sum vidurskiftini hava verið higartil, hava teir einans | kunna hjálpt 120 fólkum um mán- | aðin við kunstigum limum, meðan | (Framhald á 4. síðu) }