mikudagur 5. januar 1966síða 1

Blaðið eigur ein at | vissa sær á posthús- inum. SDSTARURNI — FRÆLSI Norðoya Javnaðarfelag 30 ár Í gjár - oya Javnaðarfelag 30 ár. Í komandi blað verður sagt frá — 4. januar — var Norð- | søgu felagsins og um hátíðarhald- ið, sum verður í Klakksvík leygar- dagin 15. januar. POLITISKT KRABBAMEIN - sjålvstyrisflokkana endabrestur Sama politiska krabbameinið, gamla sjálvstýrisins líki og fólkaflokksins líki verður tjóðveldið. Gamla sjálvstýrið hevði einaferð reinan meirluta, men visti einki at gera við henda meirluta. Nýtti ikki høvi at fremja eitt einasta sjálv- stýrismál. Tað doyði av tí politiska krabba meininum, sum stendst av saman- blandingini av tí mest stokkkonser- vativa stórmannaliði og einum liði av radikalt og ofta sosialistiskt hugsandi monnum. Hesir báðir bólkarnir kundu bara verða samdir um at rópa hurrá fyri einum sunnudags-romantiskum sjálv stýrisreypi, men sum teir ræddust, hvørja ferð, ið kansur var at fáa bara ein part av einum eiti av sjálvstýrispolitikki framdan. Sama tilfelli við fólkaflokkinum, ið einaferð lá tætt úti undir rein- um meirluta, men sum stakk halan millum beinini, tá ið á stóð, og flokkurin hevði atstødur til at taka og gera síni stóru orð sum kvett- ing, fullveldi og loysing til veru- leika. Vit taka hondina niður í posan, og úr løgtingstidindum draga fram nøkur dømi úr allari rúgvuni, har ið sjálvstýrismenn ræddust seg sjálvan: Sjálvstýrismenn feldu javnaðar- manna uppskotið - um, at kongs- góðsið skuldi gerast lógtingsins ogn og uttan viðurgjald — ásann- andi, at kongsgóðsið rættiliga var ogn landsins ella fólksins, ið búði í landinum. (So ringt, at unga sjálv stýrið má spyrja, um hetta kann vera satt). Sjálvstýrismenn feldu uppskotið javnaðarmanna um, at eingin lær- ari skuldi kunna fáa fast pláss við føroyska fólkaskúlan uttan prógv í føroyskum (Eisini ótrúligt hjá unga sjálvstýrismanninum). Sjálvstýrismenn javnaðar- flokksins uppskot um at stovn ein mentunnargrunn máli. feldu seta á Føroyar. (Ótrúligt, heldur hin ungi!) Fólkaflokksmenn hava ikki bara stungið halan millum beinini, tá ið talan var um at gera álvara av »at taka landid«, »at kvetta« gera leyst«, men hann greitt atkvødu fyri einum av unum, id gav okkum: ella »at ikki mål- hevur ymóðurmálið sum okkara høvuds mál í skúla, í kirkju, í sum lóggávumál, ja, í her á landi«, ygóðkenning av okkara flaggi heima sum á øllum okkara skip- um, umsiting, ollum førum vlóggávuvald í øllum sermálum á sjógvi og landi«, »rætt til mann i num«, »rætt til menn å teir ymsu don- sku uttanríkisstøðunum basadum, gesantskøpum, uttanríkisráð- sum am- og konsu- "látum, > bæði í at drepa sum drap sjálvstýrið »rætt til yvirtøku av øllum A- målunum«, »rætt til yvirtøku av B-målunum aftaná samråding um yvirtøkuhått- in og treytir«, »ja, sum gav okkum rætt til sjålvi at avgera, hvussu langt, ið vit vildu ganga i yvirtøku og sjålv- stýri undir ti fullu stjórnarligu og rættarligu ábyrgd, herundir at taka loysing, um okkum fellur tað at tæna okkum best. Einki av hesum hevur fólkaflokk- urin greitt atkvødu fyri. Hann hev- ur bara siti3 og talað um nakað annað, tá ið javnaðarflokkurin saman við gamla sjálvstýrinum og sambandinum hava gjøgnumført alt hetta og meira av náttúrligum sjålvstyrismålum, hava gjøgnumført tey í bestu semju við danir. Við øðrum orðum: Meðan javn- aðarmenn, gamla sjålvstyrismenn og sambandsmenn rættindaliga hava loyst øll »problemir« viðvíkjandi sjálvstýrisspurninginum soleiðis, at tað er eingin træta við danir um, hvussu nógv ella lítið sjálvstýri wit JAVNAÐUR hava, einans stendur á hvussu langt ið vit sjálv- standa við skulu men okkum, stýrisliga fara, um vit tí, vit hava í dag av sjálvstýri, vit fara longri ella taka fulla loys- ella ingina. Spurningurin, trætan við danir er altso leyst við uppskotum frá javn- aðarmonnum. Og nú sita sjálvstýris 4 snøkla- flokkar á tingi við reinum meirluta avgera alt tað sjálvstýri, til og út um loysing. Men hvat gera teir? Verða teir at gera sjálvstýrisliga enn tann reini sjálv- stýrismeirlutin gjørdi í 1918—20? Nei! Hví? Tí sjálvstýrisbólkarnir allir samlir líða av politiskum krabbameini: Radikalar, sosialistiskar kreftur og stokkkonservativar kapitalistisk- ar kunnu ongatíð sita um sátt og í semju fremja nøkur principiel mál, annadhvørt talan er um tjóð- skaparlig og stjórnarlig ella sosial, og hava høvi at teir ynskja, meiri av mentunnarlig og radikal vinnulig mál. Eingin semja, eingin meirluti, eingin framburður — og tí raplar, tí detta teir sundur og minka frá 11 til 2 sum gamla sjálvstýrið og frå 12 niður í 5—6 sum fólkaflokk- urin, ella brýtur ongatíð reiðiliga fyri nev sum framburðsflokkurin ella Kjartan Mohr. = »Helmingurin av okkum tj68- veldismonnum er konservativur. Ein lítil partur er bara nationalur. Hin minni helmingurin eru reinir sosialistar. Tí kunnu vit ongan poli tikk føral« (tjóðveldismaður). Har skilaloysið valdar Endurnýggjan av teim gomlu sluppunum til stór nýggj stállínuskip, var fyrst og fremst roknað uppá saltfiska- veiðu undir Grønlandi við sølu til Italien, sum gav nógv hægsta pris. Harnæst feskfiskaveiðu undir For- oyum um bretska marknaðinum. anum, frá vetrarnar við sólu á Henda veiða og henda sela fór eisini fram tey fyrstu árini aftaná | at føroyingar høvdu fingið sær nyggj og ståsilig skip, við góðum úrsliti. Men so kom vend í. Aftaná løgtingsval, har hitt so- kallaða »sjålvstyrislandsstyrid« varð skapað, seinasta legði tað uppí sølupolitikk- in og steðgaði allari solu til Italien. Hetta fekk tær óhugnaligu avleið- ingar, at fleiri fiskivinnufelog av hesi orsøk fóru á húsagang, og fiskimenn í hópatali mistu hvert | oyra, teir høvdu sett í skipið. Skip- | ini vóru seinri latin til vinir og kenningar fyri lítið og lætt, Men so avleiðingarnar Tíverri sær tað framyvir. so út, sum tær verða enn grefligar og ó- hugnaligar enn ein av fyrstantíð hevði hopað. Mangur roknaði við, at sølustedgurin til Italien, stóðst av landsstýrisins skilaloysi bert fór at verða fyribils. Men hetta tykist ikki at fara at verða so, Fiskakeypararnir i Italien vildu hava fisk. Teir høvdu undir falagsmarkaðarsamráðingunum vissað sær 50.000 tons meira sum ótarnað og | Í | | Í lum frá |tíkið lut í innflutt til | fiskiskipaflot-| heilt lágan toll, so fingu teir ikki so vildu Útslitið fiskin úr Føroyum, hava hann aðrarstaðir frá. varð so tað, at fransar og russar komu við tilboð um at lata tann fisk, føroyingar noktaðu teimum. Hesin dólgaskapur hevur fingið tær fylgjur, at um ikki Noreg, sum í ár var í troti uppá saltfisk, keypti føroyska saltfiskin, so vóru føroy- ingar noyddir til i | fiskin til undirpris fyri at sloppið av við hann. Annar táttur eru landingarnar í Bretlandi. Tá føroyingar fluttu út sjómarkið, blivu bretar í ødini og settu kvotaskipan aftur í gildi fyri Føroyar. Men teir at hetta tiltak, sinni, um tørvadu heyst at selt sóu beinanvegin, var gjørt í ill- var ov illa umhugsað, tí bret- fisk, og fegnir So longu sein- bretar frá, at teir fegnir vildu tosa við føroying- ar um kvotaskipanina. Við ti í huga, undir samráðingunum fyri ári síð- ani, var at vænta, at mannaði seg væl við umboðsmonn- sum vildu fáa føroyska fiskin. asta summar boðaðu sum fór landsstýrið teimum, sum sjógvin rekja og fiskin eiga — og skipaeigarum. fæst Føroyingar liva upp úr sjónum, umræður, er at hetta hvørjum av ti, sum veida skuldi skila- Tað sum tí nógv og staðið einum og manni greitt. Men landsstýrið sigst ikki at hava hesum samráðingum, (Framhald á 2. síðu). selja væl, teir fram | við fiskimonnum | BRØDRALAG | NÝÁRST 60 miljónagrunnurin høvud | landsstyrisins«, Tað er ongum manni dult, at árið reiðiliga, at tær stóru iløgurnar, ið reiðiliga eru farnar at muna. Teir lótu flest siga frá árinum farna. væl at, allir — Løgmansrødan mundi vera tann, ið menn helst lurt eftir fyri at hvat landsins stýri hevði upp á | hjartað. Har var av nýggjum. lunnarnir hjá aðu Vita, einki ásannaði, at Hann fyrra landsstýri hava verið góðir at drigið eftir. at hækka ymiskar veitingar Hóast limagjaldi3 í framhalds- sjúkrakassanum er tað sama, ið á- sett varð 1. januar 1964: kr. 30,00 pr. ársfjórðing, hevur aðalfundurin samtykt at lata hægri endurgjald fyri lækna- og serlæknaviðgerð, hvíldarheim, og her afturat er tað nýtt, at eisini verður veitt endur- gjald fyri tannlæknaviðgerð, brill- ur og smærri bandasjur, alt hetta at galda frá 1. januar 1965. Eisini hevur verið hugsað um at endurgjalda fyri medisin, men eftir núgaldandi medisinskipan er tor- ført at finna eina loysn, so leingi løgtingið ikki broytir reglurnar um medisin. Tað hevur verið heitt á myndugleikarnar, men uttan úrslit. Frá 1. oktober 1965 er inntøku- markið fyri limarætt í framhalds- sjúkrakassanum kr. 18.200 + kr. 1.700 fyri hvørt barnið undir 15 ár. Tað varð hildið av framhalds- 1965 gav væl av sær. Nú merkja vit | undanfarna landsstýri fekk til vega, | |, | Á nýársgátt hoyrdu vit oddamenn | | | 39, ÁRG. OS sálitið i figgjarpolitikki »sjålvstyris- ikki lata Um hann stórt, ikki | vera við at nema við hesar, nú va yvirtøkur segði men kundi sjálvandi stundar til. | | Í | Menn bitu merki, í at ein rgdd var aftur í aftur komin. — Tað Fiskimanna- felagnum, J. í | I | | var skrivarin i | | | | på | Jåkupsstovu, sein- þíð hevur | sum hesi | . . | ru årini | — | verið burturstaddur meginpartin av | árinum — aftur komin av hálvárs- | ferð síni, m. a. við fronsku rivier- una. Storri sjúkrakassaveitingar Framhaldskassin hevur nýliga havt aðalfund. Har varð samtykt og at lata eisini fyri tannviðgerð, brillur og smærri bandasjur. Í nevndini sita: Formaður J. P. Henriksen, næstformaður Johs Gaard, Klakksvík, Mogens Liit- sen, Elgerda Jacobsen, Aksel Hansen, Vestmanna og Lias Jo- hannesen, = umboðsmaður fyri meginfelagið. J. P. Sólstein fór eftir ynski frå sum nevfidarlimur, í hansara stað varð Elgerda Jacobsen vald. SKULA TIT BRÚKA BIL persónkoyring ella skúla- koyring, so snarið tlf. 3456 Alexander Dalfoss sjúkrakassanum, at hóast inntøku- markið nú má sigast at vera svarandi vanligari inntøku hjá hand verkarum, so er tilgongdin til kass- an ikki tá hugsað verður um tað tal av skattagjaldarum, ið liggja sam- stór, omanfyri markið. Av tí at lækn- | arnir år um ár hækkaðu gjøldini | teir tóku frá limunum, varð hetta | mál reist yvirfyri landsstýrinum. | Landsstýrið sendi málið til prísráð- | | | | ið, men enn er einki komið burtur úr. heldur ársaðalfund í losjuni Frágre ] 2. 3. Nevnd Ymist. Tórshavn, 3. januar 7 Føroya Skipara- og Navigatorfelag við Tinghusvegin mikukvøld- ið 19. januar kl. 8 við hesi dagsskrá: iðing Roknskapur arval 1966. Nevndin.