leygardagur 28. mai 1966síða 5

28. mei 1966 í samfelag okkara anini fyri at kunna heilt ella lut- liga yvirtaka uttanríkismál Fer- oyum. viðvíkjandi. Fyrsta málið uttanríkisliga er sjálvandi at skapa fóroyingum ta sterkastu støðuna, álit, besta skilið og handalagið til samráðingar um | okkara áhugamál, hverji ey so eru, og hvar ið tey so kunnu stinga seg upp. Og tað er eyðsæð, at tað“ í mongum tilfelli kann vera veld- igur fyrimunur au fáa stuðul og vegleiðing frá monnum og stovn- um, sum ígjógnum geldir hava vunnið sær kunnleika til fremm- andu londini, sið teirra og skikkir, fólks teirra lyndi og lívskrav, keypiorku og sølutrongd, vinnulív og samarbeidsmøguleikar okkum viðvíkjandi. Tað er ávíst, at danir í summ- um fórum kunnu hava interessur í framleiðslu og handil uttanríkis- liga, sum ikki ganga á sama bógv | sum okkara. Hetta er eyðvitað rætt. Men tað vil vist vanliga verða, sum royndir vístu í samráðingu- num viðvíkjandi údlflytingini av fiskimarkinum hjá føroyingum andvegis Bretlandi: Hóast hardliga hildið fram, at danir í Stóra Bret- landi høvdu aðrar interessur enn okkara, ja interessur, sum beinleið- | ið gingu ímóti okkara inæeressum, vísti teir seg at vera menn til at dugna okkum og leggja alla áhers- lu á at fremja okkara fiskimarks- krav. Teir gjørdu tað so væl, ai sjálvt menn og flokkar, sum høvdu verið hvassastir móti heimastýris stjórnarlagnum, ikki bara takkaðu, men gjørdu tann danska leiðarin av stríðnum fyri føroyska fiskimarkið út á 12 míl út frá beinum grund- linjum til føroyskan riddara fyri megnarverk sítt fyri Føroyar, hin hægsti heiður og mesta tøkk, sum givin eru nøkrum manni frá før- oyskari síðu. Men heta verður ikki sagt fyri, at vit skulu líta meiri á annan, verið tað seg danir ella hvor tað so skal veria, enn á okkum sjálvan. Tverturímóti. Vil skulu altíð vera varnir, vaknir og ansa eftir, at okkara áhugamál ikki verða sett til viks fyri aðrar inveressur. Longu av hesum grund- um eiga vit at hava mannin í uttanríkisráðið og menn ymsu donsku almennu umboðsstovurnar. Hetta takið eigur at verða tikið, og tað annars frammanfyri um- rødda dubbingararbeiðið til uttan- rikisrøktina eigur at verða gjørt áðrenn farið verður víðari enn gangast kann innanfyri heimastýris lógina. Fyri at vera varnir og fara hó- liga fram í uttanríkismálunum tal- ar eisini tann veruleiki, av uttan- ríkistátturin í umsitingini er hin dýrasti, um røktin av áhugamálum okkara har skal vera góð. At taka okkum fram åjavnt við hini londini í vinnu og ollum vælferðarmálum krevur almikið av peningi, nógv meiri enn vit hava tøkan her á landi! Jú, stórri yvirtókur, vit fara und ir. tess veikari verða vit at loysa uppgávunar, ið leika bæði vinnuliga, sosialt og mentunnarliga 5, Avtøkan av før- oysku fólkatings- sessunum Bæði av principiellum og prakt- iskum grundum eru javnadarmenn ímóti avtøkuni av føroysku fólka- tingssessunum. á å, og mentum | | búrættarliga heiti tá ið hann er fluttur til Føroyar ai| | búgva, Strikandi = undir ta demokratisku hugsjónina sum ókronkiliga halda javnaðarmenn fast um, at føroy- ingar skulu verða umboðaðir alla- staðni har, ið lógir verða smíð- aðar og bindandi avgerðir verða tiknar føroyskum > interessum og interessuøkjum viðvíkjandi, . og teir ásanna, at tað hevur alstøran praktiskan og politiskan tydning, at fóroyingar hava høvi at tala før oyinganna vegna á danatingi, har sum sag. ørgrynni av andaligum og fíggjarligum áhugamálum hjá fóroyingum verða vidgjørd og av- gjørd, 6. Heiti føroyinganna Tað er i samljóð við hugsjón javnaðarmanna viðvíkjandi bú- og mannarættindum, at maður vinnur hesi rættindi ájavnt við fólkið í landinum, har ið hann setur búgv.| vid | Tí er tað í fullum samljóði javnadarmannasøduna, tå id stjórnarskipanin sigur, at dani fær sum føroyingur, eins og føroyingurin fær búrættarliga heiti sum dani við ollum rætti sum danir hava í Dan- mark. tá ið hann flytir til Dan- markar at búgva. Litir og fólkaslog skilja ikki í sambúsKapi, men heiti menniskja javnsetur oll við sama búrætti sum landsmenn við somu skyldum og rættindum. Hjá okkum javnaðarmonnum býður ímóti at broyta stjórnarskip-| anina fyri at skráseta landsstýri- sins orðalag av, hvat ið skilst við ein føroying í Føroyum. Hetta vildi verið aftur at laga garð manna millum har, ið hitt frælsa menniskja og mætastu hugsjónar- menn hava barst fyri at leggja skiljandi mark niður. Bústaðurin gevur monnum við felags borgararætii, sum búgva á sama staði, felags fólkaheiti og ikki vøggan ella ættarlagið ella tann mannaheitisflokkurin ein áður verið ein partur av. Her sjálvandi bara talan um ta bú- rættarligu = flokkingina. Ættarliga og fólkalagsliga verður ein dani framvegis dani, um hann so flytur til annað fólk og land og fær borgararættin har. Sama er tilfelli við einum føroyingini, kinesara, amerikanara, ella hvat fyri maður, hevur tað er, ið talan er um hevur fingið í borgararætt aðrastaðni, hagar hann er fluttur og búsettur. 7. Serlig føroysk frimerki Um føroysk frimerki hevur ver- ið talað sum eitt nationalt mål, tí frímerki bera Føroya navn so langt sum brøv okkara og postsendingar fara, og tað er langt, ti liðið av okkara monnum, sum sigla øll høv og ferðast kring allan jardaknøttin. er stórt; og allastaðni, har ið teir fara. okkara sjómenn og ferðandi fólk. fylgja brøv og postur teimum efir frá Føroyum. Grønlendingar hava teirra egnu frímerki. Tað ber tí til hjá okkum sum hjá teimum at skipa so fyri í postverkinum, at Vit egnu frímerki, Her krevst eins og tilfelli var hjá grønlendingum ser- ligar samrådingar við alheims- postskipanina. Men tær kunnu ikki volda okkum stórri trupulleikar enn grønlendingum. ;l koptara hevur munað någv meiri | fáa okkara | SÓSIALURIN á Hesin spurningur er reistur danatingi, men er ikki lokin, og tað er einki at ivast i, av í somu løtu spurningurin um serlig for- oysk frímerki verður reistur av løgtinginum og landsstýrinum, verður tikið undir við honum niðri. Frímerkini er tað nationala í postverkinum, og verður frímerkja- spurningurin greiddur, er óneyðugt at yvirtaka postverkið, tí her ræð- ur tað, sum ræður í flestu ødrum yviriøkuspurningum, at aðrar veld- ugar fíggjarligar og vinnuvegaligar uppgávur krevja í løtuni og langa tíð fram eftir nógv meiri pening, enn vit hava tøkan. Hetta ber við sær,, at kostnadarmiklar yviriðkur mega bíða, til betri umstødur | verða. | Annars er yvirtøka av postverk- linum eitt av a-målunum, ið kunnu, verða yvirtikin uttan at gera meiri |enn at samtykkja tað á tingi og í! landsstýri. | | Sjálvandi verða samráðingar at| |fara fram um uppgerðina vidvikj- | andi bygningum og ødrum fasta- | ognum postverksins her á landi. Tá ið menn feldu javnaðarmanna so |skirda »rubb- og stubb siøduna« | og samtyktu at gjalda statinum ogn lirnar til dagsvirði, verður tað at| Í bera við sær, at hverja ferð talan | | er um yvirtøku, megu menn leggja |á borðið tað dagsvirði, statsins | | ognir hava her. Postverksins ognir, | bygningar og annað, verður so/ Í statt að rindast statinum við fulla | | virðinum. á . . . 8. Veriuskipanin | på | | sum sermál ella | felagsmål eila | | sum nu Dara | me , | ríkismál? Talað hevur verið um taka | verjuskipanina og loysa danir frá allari sjóverjuskyldu í Føroyum. | Tað er ikki ov nógv sagt, at hin | besta sjóverja hjá okkum er meiri | láleikandi enn flesár av øðrum) áleikandi stórum spurningum her á) landi. Men tað má sjóverjan hevur ikki verið í lagi, tí allir útróðramenn vita, at fiska- tjóvarnir, trolararnir, hava kunnað |í stórum muni fiskað innan fyri, uttan at tað hevur borið til at tik- ið fleiri enn bara hendinga trolamm onkuntíð við langari tíð í millum. Bara eitt sjóverjuskip hevur verið og ofta fitta tíð innan í millum | einki, | at tessverri sigast, at Men tað må eisini verða sagt, at hetta nýggja verjuskipið við heli- enn nakað annað skip áður. Ser- liga hevur tað verið gleðiligt, at roynt hevur verið altíð at hava eitt | helikoptaraskip i Føroyum. Men eitt skip er ongatíð nóg, mikið, sjálvt um tað hevur heli- | | koptara at senda út til »rekogni- | seringar«. | | Tingið hevur samtykt at byggja | eitt vaktar- og bjargingarskip at! arbeiða saman við helikoptara-| skipinum. | Hetta var klárt at fara til bygg-| ingar, tá ið seinasta landsstýrið fór | frá. Men einki skip er bygt enn, | hóast sitandi landsstýri hevur)! óskerda heimild at lata tað byggja | og um neyðugt at taka lán, um likki nóg mikið av tókum peningi | | er falur at gjalda við. | drálað soleiðis við byggingini av ti | fóroyska Harmiligt at tað hevur drálað og vaktar- og bjargingar- | skipi, ti av røttum skuldi tað ver- ið tøkt til nýtslu, tå ið fiskimarks- spurningurin var greiddur. Løgtingsins ynski var og er, skiparin á vaktar- og bjargingar- skipinum skal hava politimyndug- leika. Men sambært konventión av 1901 millum Stóra Bretland og| Danmark skal inspektiónin vera| hildin av marinuni ella ið hvussu| er av einum statsskipi. Fyri at vit | kunnu fáa politimyndugleika til | okkara tilætlaða vaktar- og bjarg- | | | | at ingarskip, megu samráðingar tak: ast upp millum bretar og danir um broyting av konventiónini, so okk- um kann verða givin henda mynd- ugleika. Men hesum spurningi sýn- ist sitandi landsstýrið ikki at hava | tikið sær av. Ísland, ið sum ein partur av ti| danska ríkinum var undir neyndu konvention, hevði eina serskipan, so teir kundu taka lut í eftiransa- | nini við fiskimarkinum. Samstund-| is, id vit royna at fáa broytt kon- | ventiónina av 1901, eigur skipanin, | íslendingar høvdu inspektiónini við | víkjandi. at verða kannað, um hon | fyribils kann verða nýtt hjá okk-| | um, til tess nevnda konventión er| avtikin ella broytt, so hon ikki | longur forðar dønum at skipa fyri | óheftum politimyndugleika til før-| Uppskot til 1. Danska ríkisstjórnin verður bið | in um at lýsa ella á annan hátt | at skipa fyri, at føroyinganna | rættur at nýta flagg sítt alla-| staðni á sjógvi og á landi sum | javnbjóðis ollum | verður øllum | tjóðarmerki ðrum tjóðum monnum kring knettin kunnug | ur til virðingar og góðtakingar. | Heitt verður donsku stjórn- | ina um við fullum huga at taka | undir við føroyingum i ynski | teirra at verða limur í Norður- | lendska ráðnum á jøvnum føti| við hinar norðurlendsku tjóðir-| nar. | . Heitt verður donsku ina at skipa fyri, at pass foroy | inganna verður skrivað soleið- | is, at tað er ásýnligt og eyð- | Nn å å stjórn- | w sæð, at tann, ið tað vidvikur, | er foóroyingur við donskum | ríkisborgaraskapi. | Sum skotið upp eiga føroying- | ar at gera brúk av rættinum af fáa serligt føroyskt umboð sett | í danska uttanríkisráðnum og | fáa mann (menn) á danskar um | har, ið føroysk| sum handilsmál, | vinnulivsmål og menningarmål | Samstundis verður vist | fyri rikismyndugleikunum | sum verandi náttúrligt og í; samljóð við forútsetningarnar í førovingar donsku boðsstovur áhugamál leika á. yvir stjórnarskipanini, at | verða = umbodadir í uttanrikisnevndini. Haldandi sambært satt rætt og skyldu at vera umbod-| staðni har, ið teirra | verdur tydn- førovingar eiga fram, at demokrati adir alla åhugamål leika å, teirra umboðan á | ingurin av danatingi, id teirra har mong að verða við- undirstrik- åhugamålum gjørd og avgjørd aður. demokratisku hug- allra 6. Sambært ta um javnrætt lands ins til búskap. arbeiðis, liga og handaliga menning, landsins ing, várkunnan og forsorg verð | ur ásannað sum rætt, at menn | bera heiti: foroyingur, svii, breti o.s.fr. eftir landinum sjónina anda- vernd varðveit- og og dani, | Nr. 41 oyska skipið at vera við at verja fiskimarkið við Føroyar, At veita hina hollastu verju av fiskimarkinum til vega er javn- aðarmanna stødan í sjóverjuspurn- inginum, og hetta er so stór upp- gáva, at tørvur er á, at bæði danir og føroyingar taka hendur saman at loysa henda spurning. Javnadar- menn mæla tí til, at hildið verður fram við donsku inspektiånini við helikoptara- skipinum, hitt umrødda føroyska vaktar- og bjargingarskip verður bygt sum skjótast til arbeiðis saman við helikoptaraskipinum, verður biðin um beinanvegin at taka upp sam- ráðingar við bretar um avtøku ella broyting konventiónini av 1901, so hon ikki kann tarna, at føroyska skipið fær umrødda politimyndugleika, eggja øllum fiskimonnum at halda eygu trolarunum og øðrum fiskiveiðitjóvum við Før oyar og boða avvarandi myndug leika frá, tá ið teir síggja skip váða sær inn um fiskimarkið at reka ólógligan fiskiskap. henda hátt at bóta um sjóverjuna nýtist ikki at broyta stjórnarskipanina. Sum positivur úrdráttur frammanfyristandandi = spurningum verður sett fram uppskot samsvar- andi. at at danastjórn av at við Fyri á av samtyktar teir hava fest búgv í uttan mun til; um teir eru bornir aðra staðni og komnir haðani við arvarætti til rættindi, ið fødi- landið gevur. 7. Skorðað verður á ta donsku stjórnina sum ynskiligt, at før- oyingar verða at fáa serlig før- oysk frímerki á sama hátt sum grønlendingar hava fingið ser- lig grønlendsk frímerki. 8. a) Hitt áður samtykta før. vakt ar- og bjargingarskipið verð ur at byggja sum skjótast til við donsku arbeiðis saman sjóverjuni við Føroyar. Heitt stjórnina ka upp bretsku stjórnina av konventiónini av hon ikki kann forða tarna, at føroyska vaktar- og bjargingarskipið fær um- donsku ta- við verður á beinanvegin b) at samráðingar avtøku 1901, so ella um rødda politimyndugleika. c) Eggjað verður øllum fiski- monnum og øðrum, ið fáa eyga á veiðitjóvar innan fyri føroyska fiskimarkið at siga avvarðandi myndugleika frá. | | . LÅ K S == Mt & : ! — VART ÞE FRANTSRESTOREP.. = 2