leygardagur 2. juli 1966síða 4

2. juli 1966 i) ll | (11 Ál AAU % OTTI UHA Im sons þótt BERGMÁL Fy gå SN NNA M/ ) MÁLGAGN FYRI SOSIALISTISKT UNGMANNAFELAG Blaðstjóri: Ólavur Christiansen Folkaheimid Føroyar? Undir hesi yvirskrift hevur | unum skal skiljast, munnu neyv FRAMIN nakrar viðmerk-|an rítstjórarnir av stevnumidnum | ingar til grundarsjónarmið | vita. Sosialisering verður heldur Foroya Javnaðarflokks. Vit |ring at gjøgnumføra, tá landið loyva okkum at endurprenta | skal keypa virkini frá teim pri- greinina og lata ein lim í | vatu fyri fult søluvirøi. SU gera nakrar viðmerking-| Javnaðarflokkurin átti eisini til hana. | í stevnumidnum meira at undir- |strikad hitt demokratiska fram- | Á | stigið í eini sosialisering; t. e« at Javnaðarflokkurin = hevur seinasta landsfundi nú í Vår; vinnulivinum verður sama gjørt stevnumið. Uttan mun GL fólkaræði innført sum í politiska úrslítið må tað alið ha ENIS lívinum. Frá einum ognarmono at kanna grandsjónarmi ini hjá | þoli hjá teim fáu fáa vit eina størsta flokki í Føroyum. felagsogn fyri tey nógvu. Undir Í ar Javnaðarmenn plaga vanliga at siga seg vera reyðari enn javnaðarmenn aðrastaðni. Og rætt er tað. Stevnumiðið er á pappírinum rættuliga reytt. Lat okkum kanna. hvat av konkret- um stendur í tí. Stevnumiðið er grundað á ti, | sum verður kallað hin demo-| kratiska sosialisman. Á vegnum fram móti sosialistiska sam- felagnum skal hitt arbeiðandi fólkið líðandi taka ræðið í samfelagnum og ognarrætturin bytast javnari. Í staðin fyri re-| volutión nýtir hin demokratiska | sosialisman evolution. Tjakið| um hvør av hesum báðum veg-| um til sosialismuna er hin rætt- | ari, skulu vit ikki koma nærri) inn á. | Í stevnumiðinum eru so skriv að nøkur stig á vegnum. nøkur mál fyri javnaðarpolitikkinum í komandi árum. Nógv av hesum! málum sum t. d. betri búskap, | arbeiði til allar hendur. skattur eftir evni og vanlig demokratisk og sosial rættindi kunnu neyvan gera javnadarflokkin ósamdan | við annan flokk. Onnur eru,, hvar javnadarflokkurin hevur) minni fylgi. og eru tey ivaleyst| tey mest åhugaverdu. | Javnaðarflokkurin sigur seg ganga inn fyri lands-, kommu-| nalan, samvinnufelagsligan og) privatan — vinnulivsrakstur, alt eftir hvat slag av vinnu talan| er um. Tiverri verda eingi meira | konkret målsøki nevnd. So sum, tað stendur her, er einki sum sigur, at javnadarflokkurin fer | at føra ein sosialistiskan poli- | tikk. Tað einasta, sum verður sagt er, at sosialiserast skal fyri at økja um framleiðsluna og úr-| | | | so tøkuna. Álitið á sosialistisku hugsjón- ina tykist eisini at vera so sum | so. Tosað verður um óneyðuga | sentralisering og stuðlan av pri-| vatum fyritaksemi. Henda skriv | ing er als ikki neyðug, um tú | trýrt uppá sosialismuna. At sosi| alisering skuldi ført vid sær 6-| neyðuga sentralisering og køvt privat fyritaksemi er ein í Før- oyum vanligur ford6mur, sum) |ligum grundarlagi. Eingin hevur | siga? Er tað 50,5 9 | upphavsmaður til rodan í fyrsta | striking av hesum hevði verið meira upp á sítt pláss enn skriv- ingin um at javnaðarflokkurin bert vil sosialisera á fólkaræðis- tó væntað annað. Og hvat vil fólkaræðisligt = grundarlag = so 6 meiriluti í tinginum. ella skal prosenturin vera stórri. Ella er fólkaræðis- | ligt grundarlag eitt fólkakrav. | uttanfyri tingid. t. d. verkføll og | kravgongur. Tað hevði verið | meira áhugavert at sæð hetta | vidgjørt í stevnumidnum. | Ritið hjá javnaðarflokkinum | er eitt stevnumið, og kanska er) tað órættvíst at viðgera tað so, konkret sum her er gjørt. Kan-| ska fer javnaðarflokkurin nú undir eina arbeiðsskrá. ið fer at siga nærri frá teim einstøku greinunum. Vónandi er stødan | ikki hin sama sum í hinum) nordanlondum .har stevnumiðið, er gloymt og burtur. og einki sosialistisk tiltak er framt. hóast javnaðarflokkarnir har hava sit | id vid rædid i mong år. | Eitt hava vit goymt til sein-, ast. og tað er stóða javnaðar-| flokksins til rikisfelagsskapiv | Líkasovæl sum P. M. Dam er | parti av stevnumiðnum. so er) tað skilligt. at hann eisini er faðir at myrkrinum í seinasta. | Vit hava sæð í Sosialinum. at ónógd er millum ungar javnað- armenn við negativu stóðu javn | aðarflokksins — til sjálvstýris- royndirnar. Tað skuldi heldur ikki verið neyðugt at sagt P .M. Dam frå, at ein marxistiskur setningur sigur, at grundarlagid | undir øllum framburði er natio- nalt frælsi. Men javnadarflokk- urin hevur tó ikki nýtt henda møguleika at revidera nationalu stødu sina, ella bert gjørt hana logiskt forsvarliga. Grein 26 í stevnumiðnum byrjar við at siga, at javnaðar- flokkurin er fyri ríkisfelagsskap inum. Har eftir kemur ein undirstriking av hvussu fræls henda stóða formelt er. Men hetta sigur einki viðvíkjandi javnaðarmenn meira enn aðrir áttu at roynt at komið til livs. | Hvussu grein 18, id sigur, at samfelagið letur fult endurgjald við broytingar í ognarviðurskift | javnadarflokkinum. = Nationala sinnalag hansara verður ikki mett eftir hvussu fræls heima- stýrislógin er, men eftir hvussu M. Dam ætlar at gjøgnumføra | leina sosialisering innan rikis-| javnaðarflokkurin er til reiðar at nýta teir møguleikar, sum eru í heimastýrislógini, og á hesum eki hevur javnadarflokk- urin einki at vísa fram. Í grein 27 fyrsta petti stendur hetta: 27. Í stjórnarskipanini eru Før oyar skrásettar sum ein norð- urlendsk tjóð við egnum máli, egnari mentan, egnum tj6dar- merki og fullum sjálvavgerðar- | | tjóðveldisflokkurin tjóð, men at siga tað bert til við heimastýrislógini sum grundar- lag er bæði at villleiða seg sjálv an og veljarar sínar. Grein 24 um Føroyar og Ut- heimin koma undir somu at- finning. At enda finna vit í grein 25 hetta petti: og á besta hátt og eftir føri- muni stríðast móti militarismu Um hetta er meint í álvara, má hetta føra vid sær, at javn- hðarflokkurin broytir støðu í iNatomålinum. Eftir førimuni at berjast móti militarismu kann í Føroyum bert vera tað, sum hevur gjørt alla sína tíð, nevnuliga at vera ímóti radarstødni, marinustødni deydarevsingini og verndarskyld uni, Um grein 25 er annad enn ordaskvaldur, so er tað kanska hin mest áhugaverda í ollum stevnumiðnum. Javnaðarflokkurin er ivaleyst í sínum grundsjónarmiðum í 2. juli 1966 kunnað verið javnaðarflokk- inum so nógv at gagni, at hann | . z - . | veruliga i Føroyum hevdi kunn- að ført ein slíkan skattapolitikk, lat tey sosialu framstigini vóru eins stór og aðrastaðir. Treytin fyri hesum er tó allarhelst, at Føroyar eins og onnur tilafturs- | komin lond, ið hvussu er fyri« | bils aftaná loysing, fingu figgj- arligan stuðul uttanífrá. Tað hevði tá valla verið neyðugt, at | hesin stuðul vaks eins skjótt og {danski stuðulin hevur gjørt í seinastu árunum. 4 mr Tjóðveldisflokkurin så skjótt, at skuldi hann hava . nakran veljarastuðul til at kollvelta heimastýrislógina og at loysa, so skuldi hann fáast frá låginntøku. stættunum, ið vinnulívsflokka- stýrið undir heimastýrisskipan- |ini ikki tók sær av. Tað vóru serliga fiskimenn, ið valdu (flokkin. Í longdini er einasti | vegur fram hjá hesum flokki at | fáa javnaðarflokkin til at trúgva lat best er hjá hesum báðum rætti egnari lagnu og lívi vid- | vikjandi. | | At Føroyar eru ein tjóð við) parti vid einum meiriluta av|flokkum at loysa frå Danmark. fólki í Føroyum, bert. spell at Men Føroyar eru enn. eins og hann ikki skilir, at í tjóðskapar-1í 1906 og 1948. eitt land. har ligu stóðu síni hevur hann ein hitt privata vinnulívið hevur meiriluta móti sær. | hin avgerandi måttin, og tí er Vit duga yvirhøvur ikki at lítið útlit til, at sigur tjóðveldi- síggja, hvussu P. M. Dam ætlar sins liggur fyri stavn. Men i at gjøgnumføra eina sosialiser- politikki kann so mangt logið egnum máli, egnari mentan o.|ing innan fyri ríkisfelagsskapin.| henda. T. d. var loysing Noregis s. fr. vilja vit fegin ganga við til, | Stuðul til hetta kemur ikki úr í 1905 framd av teimum vinnu- men at vit eru tað út frá heima- | Danmark, Tað | heldur ikki frá danska javnað-| menn 1904.« stýrislógini er ikki rætt. kann bert frøa okkum, at javn- | arflokkinum. og | tvorturímóti. ti hann hevur lívsmonnum. ið vóru sambands- | Hesar metingar Zakarisar eru . | , . . . |. - . aðarflokkurin krevur fulla vid-|langt síðani slept allari sosial-' ivaleyst alla virðing verdar. urkenning av Føroyum Viðmerkingar Tjédskaparspur og javnadarpo Fyrst er vert at minna á, atlsigur seg dáma hana væl. Tann; SU eins og Oyggjaframi er full-| komuliga óheft av nøkrum poli- | tiskum flokki. og vit kunnu ti taka sjålvstøduga støðu til åvis| | mål. Viðmerkingarnar. sum Fram- in hevur til sjålvi sosialistisku | grundsjønarmidini, skulu vit ikki hefta okkum stórvegis við. | Men tá teir í endanum siga seg! ikki duga at síggja. hvussu P. felagsskapin, vita vit ikki rætti- | liga. hvat teir hugsa um ella | meina við. Annars eru hinar) viðmerkingarnar sum heild skila | góðar. og onki er at ivast í, at| vinstrasosialisma hevur framtíð | í Føroyum. Tað. sum man vera mest á- hugvert at hefta seg við. er stødan til tjóðskaparmálini. — Tann SU-arin- sum i Bergmål| m. a. proklameraði móti nega- tivu stóðu javnaðarflokksins til sjålvstyrisroyndirnar, fekk ovur- stóra undirtøku í SU. Síðan taka framamenn ein marxistiskan setning til at nýta ímóti tjóð- skaparpolitikki = javnaðarflokk- sins og hava annars ongar sam- metingar við nútíðina og viður- skiftini. Cand. pol. Zakaris Wang kemur í bók síni >Heima styri« júst inn á hetta sama evni. Og Zakaris Wang er — so vítt vit vita — javnaðarmaður. Vit loyva okkum at sitera tað, ið hann skrivar um hetta: »Medan hesir tríggir flokkar (sambandsfik., fólkaflk. og sjálvstýrisflk.) tí hava alla or- søk til at vera væl nøgdir við heimastýrislógina, er ikki lætt at sum | ismu. Í rokja. hava tað best undir nu-| síggja, hví javnaðarflokkurin kjh. eo 4 1 TTL tkkurin P 4- Ga 8 o 2 én politikkur. ið ríkin er undir hesi | lóg. hevur á so gott sum ollum | økjum verið til skaða fyri låg-| inntokufólkið. ið skuldu verið | ev. ið hava mest lyndi til at| velja javnaðarflokkin. Sum heild | kann sigast, at meðan lítið er| at ivast i, at | sambandsflokkurin. folkaflokk- | urin sjålvstyrisflokkurin | , r | tey áhugamál. | og verandi skipan. so er tað væl) møguligt, at veljararnir hjá javn | aðarflokkinum høvdu havt tað) betri. um Føroyar annaðhvort! vóru heilt innlimaðar í Dan-| mark ella heilt leysar. | 1 Fyri ti fyrra talar, at medan Føroyar undir heimastýrislógini síðan 1948 hava livað undir vinnulívsstjórnum, so høvdu Føroyar, um tær innlimaðar í Danmørk. so gott sum oll árini í sama tidarskeidi livad undir javnaðarmannastjórnum. Skatta lóggávan hevði verið til størri fyrimun fyri tey nógvu. og tær sosialu skipanirnar vóru komn- ar um somu tíð sum í Danmark og ikki sum nú fleiri ár aftaná. Fyri tí seinna talar, at ein av orsøkunum til, at so nógv fólk, ið veruliga eru nóg fátæk til at greiða atkvødu fyri javnaðar- flokkinum. í staðin atkvøda fyri vinnulívsflokkunum og tjóðveld- isflokkinum. er tann, at hesir flokkar eisini nýta tjóðskapar- orð um seg. Hevði tjóðskapar- spurningurin = veruliga verið loystur, við at Føroyar vórðu skipaðar sum sjålvstødugt ríki, so var møguligt at fólk í størri mát lótu sosialu støðu teirra vera avgerandi fyri atkvødu- | sum | vidvikjandi | Sjálvandi vilja vit ikki her vísa á. at best er hjá tjóðveldis= {flokkinum og javnaðarflokk- inum at loysa frá Danmark. men at javnaðarflokkurin átti at broytt tjóðskaparpolitikk sín. Tjóðskaparspurningurin = kundi | sjálvandi væl verið meira stiln- aður. sjålvt um Føroyar endi- ga ikki vórðu skipaðar sum sjålvstødugt ríki. Javnaðarflokk liga | urin átti av álvara at roynt at | stilnað tjóðskaparspurningin. og tað er eyðsæð. at tey tiltok, hann higartil hevur roynt til tess. onki hava havt upp á seg. Tjóðveldisflokkurin hevur nýtt loysingarargument t. d NATO-málið. danska stongsul- in, skúlabyggingarnar. har stat- urin bert letur 20 pst. av kostn- aðinum, men tekningarnar skulu góðkennast av donskum arki- tektum, 0. a. Í grundini er hetta ikki loysingarargument, men annað er, at hetta hevur verið nýtt soleiðis. Júst hesum málum átti javnadarflokk- urin at nærkast tjóðveldisflokk- inum og soleiðis — um eg so má siga tikið »loysingar- argumentini« frá teimum. Hetta hevði ført við sær, at hesir báð- ir sosialistisku flokkarnir nærk- aðust hverjum ødrum, og at lunnar vórðu lagdir til ein sosi- alistiskan politikk í Føroyum Tað er nú einaferð soleiðis, at javnaðarflokkurin eitur javnað- arflokkurin, og logið skuldi tað verið, um hesin flokkur ikki legði stórri dent á javnadar- politikk enn sambandspolitikk. Eisini millum javnaðarveljarar hevur verið misnøgd við førda tjóðskaparpolitikk javnaðar- flokksins. Tað er, sum maðurin segði, at samtíðis sum javnað- arflokkurin sigur seg vera so og so tjóðskaparligan, so undir- strikar hann samtíðis, at tað er, beint tvorturímóti. Um javnað- flokkurin ikki broytir stóðu í tjóðskaparpolitikkinum, so stend ur javnadarrørslan í Føroyum spjadd enn í mong harrans ár. Hernaðarmál verða av gllum: greiðslu teirra. Hetta hevði