leygardagur 10. desember 1966síða 4

Nr. 97 SOSTALURIN 10. desember: 1966. STANDIÐ SUM EIN MAÐUR, FG Leiðin er hin sosialistiska Javnadarmanna principiella støda | e, et føroyingar skulu vera vid í við- gerd og endiligari avgerð av øllum | áhugamálum Føroya Tá ið felagsmálini, harímillum stór og týdningarmikil áhugamál, verða vidgjørd og endiliga avgjørd á danska fólkatinginum, hava før- eysku javnaðarmenninir sjálvandi allrastørsta athuga í føroysku um- bodanini á danatingi. Mál, ið her eru talan um, eru eingi minni enn: tey sosialu málini. | heilsumálini við bygging og | rakstri av sjúkrahúsunum, lækna- | og heilsurøktini sum heild tikið. | rætterskipanarlóggávan við rættar- | umsitingini og dómsvaldinum, | skúlalagið meiri í fíggjarligari | enn stjórnarligari merking, herund- ir fyrst og fremst danski luturin í | lønargjaldingini, > dommens ud- | dannelsesfond« og ødrum legat- og studningsskipanum undir lesnaði- | num, peningalagid við valutaskipanini, | ið vit førovingar hava fingið liggja í einari legu, ið kann sigast | at vera millum heimsins bestu, ileggingarskipanim landsuppbygg ini og vinnulívinum viðvíkjandi vid | 60-miljønagrunninum, egnsútvikl- | ingslógini, ídnaðarlánsgrunnin:m og øðrum lániskipanum. uttanríkismálini, ið stjórnarskip- | anin gevur okkum stórar meguleik- ar at hava ávirkan á á ein og meiri sjålvstødugan hátt. enn vit | hava í dag, 0. s. fr. alt okkum til verndar og sóma sum fólk og tjóð. Eg skilji ikki og havi skilt, hvussu ið sjålvstyrismenn og | flokkar kunnu hava sum stevnumið | og mål at avtaka føroysku fólka- | tingssessimar og harvið lata vid- | gerð og avgerð av øllum okkara felagsmálum á danatingi til danir | einsamallar | Eg kundi skilt sjálvstýrismenn | mikið betri, | | ne at | annan | ongatid | um tað júst vóru teir, sum lupu fram við hvassastu mótmælum. um | omkur annar enn teir helt fram! kravið um avtøku av føroysku fól- | katingssessunum, tí tað mátti verið | náttúrligt fyri ein sjálvstýrismann | at sagt og kraft. at vit førovingar skuldu verið við í viðgerð og av- | gerð av ollum málum, ið hava | áhuga førovinga annaðhvort tað er á danatingi ella aðrastaðni. | Eg takki háttvirdu veljarunum | fyri álitið. mær hevur verið givið | at varðveita førovinganna åhuga- | mål å danatingi. Eg havi av sonnum kent hetta fólksins álit mikið skyldubindandi tí rikisdagurin er kanska hitt týdi ingarmesta forum, har ið vit kunnu bera stór og smá mál. men tó týdningarmikil áhugamál fram fyri júst teir menn. ið hava mest at siga | við størstu skyldu at tæna okkara | fólki sum einum parti av ríkisins | íbúgvum. Eg eri mikið glaður yvir at hava havt høvi at reisa og tala fyri mál- ið hava haft, og sum til allar tíðir vilja koma at hava hin stórsta | livgevandi tydning fyri fólk okkara My tílíkum málum er sjálvandi fyrst at nevna stjórnarskipanarmál- ið og tev sosialu málini. Tað fall í míni tíð á ríkisdegi, at spurningurin um fólkapensjón, av- | lamispensjón, einkjupensjón og aðr | | uppritad | monnunum, | og sambandsmonnunum, | varð undir seinasta it ar sosialar fyriskipanir fyri = danir | var til viðgerðar. , Her var umrådandi at fáa ikki bert eina sosiala forsorgarskipan eisini at galda í Føroyum, men tað ráddi ikki minni um at fáa menn at ásanna sum náttúrlgt og rættvíst, at vit føroyingar sosialt ikki á nok rum eki komu at standa aftari enn danir viðvíkjandi rættindum og peningahæddum til hin einstaka. Men hetta var ikki bara sum fót ur í hosu, tí tann áskoðan og hugs- an hevdi bitið seg fast í monnum, | at føroysku vidurskiftini lógu ødr- vísi fyri hjá gomlum, sjúkum einkjum og øðrum treingjandi enn tilfelli var í Danmark, og hevði henda hugsan og stóða borið við | sær, at tað, ið tann einstaki í Før- ovum kundi fáa frá tí almenna, ståti, løgtingi og kommunum í ellis rentu. avlamisrentu og í aðrari sostalari forsorg hægst kundi koma uppímóti 2/3 av ti. sum somu fólk kundu fáa og fingu í Danmark. Men tað evdnadist kortini. Fyrst niðri. Síðani her heima, hóast javnaðar | manna uppskolini um somu sosi- | alu forsorg í Føroyum sum niðri møtiu mikla mótstøðu, og sum | kunnugt vórðu feld ferð eftir ferð. Frá fundinum á tingi tætt undan logtingsvalinum 1958 standa í løg- tingsgerdabokini viðvíkjandi navna- kallantkvøduni um javnaðarmanna uppskot um at seta tær sosialu lóg- | imar í Danmark í gildi i Føroyum nøvnini á fólkaflokks- sjålvstyrismonnunum ið feldu málið. Tað vóru teir allir, sum á fingi sótu, utten sambandsmadurin Georg Lindenskov Samuelsen. i- miljum teirra sum vóru imóti, vóru mínir æraða mótkandidátar Johan Poulsen og Andreas Djurhuus og c | Poul Petersen. Hví siga ósatt í útvarpinum og siga at eingin møtstøda hevur verið móti sosialu lógunum. Tá ið sitandi landsstýri tóktist at drála ov leingi við at fáa tær sosi- alu ábetur, sum framdar vóru í Janmark, eisini framdar í Føroy- um, kundi eg sum fólkatingsmaður skora á státsministaran. Um so landsstýri tók sær um reiggj at fáa åbøturnar framdar av mínum ávum, ella um stýrið gjørdi tað av sær sjálvum. bundið av for- útsetningunum í lógini, sum framd landsstýrinum, kann hvor hugsa sítt, Men åbøturnar verða framdar i komandi ári, sjålvt um tær koma í úrtíð. Fad er ikki bara tey lógarupp- skot og tey mál. sum koma frá ting inum. sum ein førovskur fólkatings maður kann vera við at viðgera og tala fyri, men eisini og ikki minst mål, sum eru åtrodkandi og líka- sum verða skapt og reist av um- | Stødunum uttan at koma frá tingi. Soleiðis bar tað á, at eg fekk hevi á danska fólkatingi at reisa málið um Føroyar sum lim í Norð- lendska ráðnum og seinri at halda rødu á fundi á ráðsins stevnu í Reykjavík og har bera fram tað náttúrliga ynski um. at førovingar máttu verða umboðaðir í Norð- lendska Ráðnum sum hin sætta norðlendska tjóðin undir foroyska flagginum. Allir menn minnast dráttin og rembingina, ið stóðst av taluni har. Mon stødan var bein og sterk! Hon vann og vinnur fyri sær í hvørjum kasti og vil sigra. um vit ikki longu kunnu sims at hon hev- ur sigrað. Samarherið státsminist- arans Kr-es orð hor 'A hann egne og stjórnar sinor ma siear ser at vilja royna nt fr. ja hetta for. ovska ynski ti! ræsta norðlen t-ta fundin, og nú fyri nøkrum får dasum síðani seeði hann. at alt'r donsku flokkarnir " mir við 19 m at leggi P "" p 1 f rorttondska eAter:"nistar, und " . tt: ekta 6 1 “ r ln } ' r t „1 ' n mdt ry s'ararmir vå | fótur í hosu, um | skuldu teir komið aftur til Føroyar | samdir um at tilmæla okkara før- oyinga limaskap í Norðlenedska Ráðnum. Nú verður so spurning- urin lagdur fyri á fyrsta fundi ráðs | ins at viðgera og samtykkja ta lítlu broyting av lógreglunum fyri ráðið, | sum er neyðug fyri, at føroyingar kunnu gerast limir. Spurningurin kemur so aftur fyri á tingi til góð- takingar og val av umboðsmanni (monnum). Í limaskapinum í Norðlendska | Ráðnum er stórur tj6dskaparligur sigur vunnin! Sigur fyri javnaðarmanna hug- sjónini, at oll okkara tjóðskapar- mál kunnu greiðast á stjórnarskip- anar grund og í rikisfelagsskap- inum, vit hava. | Annað mål við størsta útliti, ið eg havi havt høvi at reisa á dana- tingi, er spurningurin um fleiri | hundrað milliónur, ið okkum tørva sum lán frá Danmark, danska státi, fyri at vit kunnu fáa tey rættu stóru farmaskipini til okkara stóra lið av skipsførarum, styrimonnum, maskinmeistarum og øðrum góðum sjømonnum, sum i dag manna ein titan part av teimum stóru skipu- num i Danmark, Noregi og Svøriki og ikki sørt aðrastaðni við. Vit hava so statt fólkið. ið er serkønt, | specialistar, danir hava peningin og shippingsskilið, tær serkønu shipp- ingkreftirnar, at læna okkum. Her er ein veldug sek, ein veldug upn- | gáva hjá føroyingum og dønum at taka lógvatak saman um at fremja. Hetta mál er ein aðaltáttur hjá javnaðarmanni og monnum á fólka | tingi at leggja alla orkuna á at fremja! Meðan eg eri við henda fyri okk | um foroyingar so týdningarmikla | spurning, kann eg ikki annað enn greiða frå eini teirri syrgiligastu søguligu hending í okkara vnnulivi: Vit høvdu fingið Oyrnafjall. lingið kom at eiga skipið, Men tingið ella landsnevndin, ið tå sat ístaðin fyri landsstýrið, hevði ikki shippingkreftir til reiðar at átaka sær farmasiglingarvirki fyri landið. Ein dagin, ið Andreas Samuelsen og eg sita við ein kaffikopp og tala um, hvussu ið vit skulu skipa raksturin av »Oyrnafjalli«, heldur hann fyri, at sakin vildi verid sum vit fingu ein mann, sum hann persónliga kendi væl. at åtikid sær tingsins vegna at rikið »Oyrnafjall« og samstundis so at tikid tveir, tríggjar ungar menn i shippinglæru. Og tå ið so teir føroyingarnir vóru utlærdir, saman við »Oyrnafjalli« og kanska fleiri ødrum skipum, sum til ta tíð vóru komin aftrat í hondunum á hesum framúrskarandi = dugiliga shippingmanni, tí dugiligasta i Norðanlondum og kanska í allari verðini. »Hvør er hesin madurin?« spyrji eg. >Tað er eingin minni enn A. P. Møller!« svarar hann, men leggur sindur misstrågvin til meguleikan í sínum egna uppskoti aftrat. at tað mundi ikki fara at bera til at fáa henda mæta mann at taka sær av hesi fyri hann lítlu, min fyri okkum stóru sek. Men hann líka sum herðaðist aftur í trúnni og heldur fyri. at A. P. Møller kanska vildi gjørt tað av nationalum grundum. Tað var kanska í hansara eygum líka stórt og ærufult sum dani at hjálpa førovingum at koma at teljast millum frægar í shipping- | heiminum sum at tikið seg sjálvan eitt dik enn longri fram. Komin il Danmark sum félka- Hnemaðnr skrivaði eg til Á. P. Moller og bað um ein samráðingar | un! %e 1 lata falla, hvussu ið í hegar samró*tingar fullu, við hvort Fans heldur sterkum, men mennis“'aliga sæð ógvuliga athura- ligum orðaráki, men einans upp-| a, at:úrslitið var, at hann mv | sínum í hendi at taka sær av nó! inum. Sa kom dagurin. tá ið eg við| frá syni A. P. Møllers, i8 vor | "andi og millum annað spurdi! um vit høvdu officerar og siglingar fólk til skipið, legði spurningin fyri »Oyrnafjall«-nevndina. Eg helt, at nå lå sakin vidvikj- andi »Oyrnafialls« rakstur greið og á tryggum grundarlagi. Men lítið órdu tað meg, at menn skuldu royn ast so illa, sum teir gjørdu. Logtingsmaður núverandi løg- madur Håkun Djurhuus var sum fólkaflokksmaður limur av nevnd- ini. Hann tók til orða og helt fyri, at nú høvdu vit fingið eitt stórt skip til landið. Tað fór ikki at bera til at bera til at fara at biðja dan- ir um at umsita tað fyri okkum. Tað var tann »pantentnationåli« fólkaflokksmaðurin, sum talaði, »patentnationålur for tilfældet skyld«. Men vit og sambandsmenn skul- du átt meirlutan kortini at tikid við hesum stóra kjansi. Men tá hendi tá hendi tað tað heilt | óvanliga og óvæntaða, at sambands maðurin í nevndini ikki vildi geva fólkaflokksmonnunum Poul Pe- tersen var sum slíkur eisini nevnd- arlimur eftir sum »patentnatio- nålur«. Hann ikki bara tók undir við fólkaflokksmonnunum. men hann aftraði seg ikki við at avseta javnaðaðarmannin sum formann og ístaðin velja andstødumannin Håk- un Djurhuus til formann »Oyrna- fjallsnevndar«, sum um hann vildi undirstrika »landasvikib« at vilja | taka fremmandan danskan serkøn- | an shippingfrøding sum lærumeist- | ara. i | | | Hvussu langt vildi løgtingsins roynd at ogna landinum farmaskip ikki verið komin í dag, um ikki! fólkaflokkurin og sambandið longu | tá vóru runnin saman og við sín- | um stuttskygni hevði lagt seg tvør- | an fyri hesum velduga framtaki á | farmasiglingarleiðini! | Var tað ikki hent, vildi logtingið | í dag átti ein glasiligan farmaskipa | flota, ið eftir fólkatalinum vildi | staðið fremri enn tann íslendski. | fremri enn hjá flestu londum! | Men førovingar! | Fyrst og fremst allir siglingar-| menn! | Vit gevast ikki her á hondum! Tað er eyðsæð. at tað ikki er leið- in at leggja alla orkuna á at fáa ein farmaskipaflota av so smáum skipum. at lív teirra er treytað av, at manningin fær eina so lága løn, at hon liggur niðan fyri flestu adr- | ar lágar lønir, Men vit skulu hava | ein flota, sum av sonnum verður ein inntøkukelda fyri allar umborð eins væl og fyri landið og teir. sum eiga skipini. Ein flota, sum kann VV FRANTS RESTORFP A | Smith. sigla oll hav og kappast við“ teig“ bestu! Havid er veldugt! Tad er at kalla tað einasta, sum av forsýninum er tjóðnýtt, natio- náliserað og lagt atkomuligt og eins fyri allar partar at troyta landsvirki sum andeilsvirki, parta- felags sum privatvirki. Tad, sum er høvudstakid, er ak fáa skip og virki, lands- og andeils virki, um vit kunnu vinna meir= luta fyri ti. Men vit megu undir ongum umstødum tarna ella leggja ímóti stórvirkjum við heimligum ella fremmandum kapitali, tá ið vit ikki hava annað betri, tí einki er so oyðandi og ræðuligt sum ar- beiðsloysi, serliga her í Føroyum, hvar ið vit hava onga arbeiðsloysis- skipan eins og menn hava í flestum ðrum londum. Sum ta ferðina, tá ið okkum stóð í boði við landstaki at leggja á stórum á farmasiglingarleiðina, sviku okkara borgarligu ålitismenm á tingi sum uttan ting, tá ið møgu- leiki var fyri, at fremmandur kapi- talur vildi seta upp nútímans fiska- virki, fyri einar 12-15-20 milliónur í fyrstu atløgu. Kanska ikki minni kolsvart aftur hald kom til sjóndar hina ferð, tá ið okkara heimligu småvirkismenm við einum samlaðum fólkaflokki og einstakum forsprákarum innan- fyri hinar borgarligu flokkarnar aftan fyri seg løgdu ímóti og forð- aðu teirri veldugu tilætlan til sleip stoðar-- og skipsbyggingarvirki við løgtingi, státi, B& W og F. L partafeløgum, aftan fyrr fyri. at virkið kom af a sum trygd TE oliekamin e dejlig nem varme e god økonomi e indbygget tank... Pf. Valdemar Liitzen Tórshavn — tlf. 1020 Foroya Skipara- og Navigatørfelag heldur ársaðalfund í losjuni við januar kl. 8 við hesi dagsskrá: 1, Frågreiding 2. Roknskapur 3. Nevndarval 4. Ymist Tinghúsvegin tyskvøld& 3. Torshavn, hin 7. des. 196 NEVNDIN