leygardagur 6. januar 1968síða 3

4. januar 1968 SOSTATLUNIN Vid deydanum i hølunum og Marx i kuffertinum DANIN OSKAR HANSEN GREIÐIR HER FRÁ EINUM ÁHUGA | sovjetprofessarin athugdu VERDUM TIDARSKEIDI UR SØGUNI HJA ALHEIMS HANDRIT LIGA VORDU FLUTT TIL DANMARKAR FYRI EYGUNUM ARA-RORSLUNI: HVUSSU NASISTUNUM Í februar 1965 kom út bók á for- lagnum FREMAD, III. bind um Karl Marx. bók um Karl Marx skrivað á donsk Rei- um. Høvundurin eitur Georg nold Mac. Hann er 84 ár og byrj- aði at skriva hetta stóra verk, tá hann var 80 ár. Bókin er sera væl skrivað. Mynd- | in høvundin gevur av Karl Marx, er ikki lýtaleys so Sum nógvir fyri honum sum profetin hin | lýtaleysa. Men hann ger vart við tann ómetaliga tydning Marx hevur | havt alheims arbeidara-rørsl- una. fyri SMUGLAÐ TIL DANMARKAR Tað finst i hesum vælaverki hóp- ur sum hevur serligan áhuga fyri donsku javnadarrøsluna. M.a. greið ir høvundin frá hvussu stórur part- ar av Marx handritum vórðu smuglað um danska markið úr Týsklandi, tá Hitler tók ræði. Fyri teir ið framdu hetta var tað sera hættisligt. Ein kann siga, teir høvdu deyðan í hølunum. Georg Reinold Mac greiðir frá, at um 1200 pakkar komu loyniliga um danska markið ta ferðina. Nógv av hesum hevdi virði bæði fyri týsku og alheims arbeidararørsluna. Uppi iJ hesum var so partur av Marx handritum. Tey vóru til tá goymd í »Vorviårtz« húsunaum i Lidenstrasse í Berlin. Tá Hitler tók ræðið, var eingin ivi um, at nasist- arnir vildu forkoma hesum, um teir fingu hendur á teimum Tá Marx handritini vóru komin til Danmark, vóru tey latin í var- veitslu hjá danska javnaðarflokk- inum og goymd í boks-kjallaranum í Arbejdernes Landsbank. LÓGLIGA UM MARKIÐ Fleiri av ieimum tyskarum sum vóru vid til henda flutning, flyddu seinni til Danmark og bugva har enn. Eg havi tosa við ein teirra, | glarmeistara Chr. Gregersen, og hann greiðir soleiðis frá: Fluttningurin fór fram í 1933. Vit, luttóku, Flens- borg. Fleiri av teimum eldru parta- sum vóru úr monnunum sótu longu í fangatyppi, men enn vóru nakrir av teim gomlu eftir, sum hildu loyniligt samband við partamenn í Týsklandi. Hesir fingu til vega tað tilfar, sum »smuglast« skuldi åt, men tað vóru mest ungir sosialdemokratar, sum framdu sjálvan fluttningin. aðrar - Fór hetta fram á nátt? Vit høvdu »kajakk«. Hon var bert flotað í myrkri. Vit fingu góða hjálp frá fiskimonnum í Flensborg, sum bæði tóku flýggj- andi og annað, tá ið teir skuldu til Danmark. Sjálvur flutti eg saman við ðrum tað ið flytast skuldi, um dagin í kuffertum. Eg hevdi van- ligt ferðapass, vit kundu tá fáa 3 daga pass fyri 10 pfennig. eina Hetta er fyrsta stóra | ARBEIÐ- KARL MARX LOYNI- | HÆTTISLIGUR LEIKUR | — Um nú nasistarnir fingu fræn- ir av, hvat tit fluttu? - So vóru vit foknir. Vit gjørdu tað kortini. Ein kann siga vit vóru til slíkt Gott áðrenn ræðið í arbeiði tók andstyggiliga fyrireikaðir ár Hitler hevði hansara harkalið ofta framt grovan yvirgang, so | vit um næturnar máttu vakt við fakfelagsskrivstovur, keyps | samtøkur, vid | sy sjålvandi ein tå komið markid vid kuffertinum. Tå skuldu antinasist- Men skelkadur, meira ikki til so ar Sort var komu heimaftur markið, iska »propaganda«, bøkur, blød m. Vit og | um høvdu vit a. týsku sosialdemokratisku ávísina eitt skifti Danmark og soleiðsini til Tyskland. Vanliga »Vorwariz«, sum var prentad i »smuglad« vistu vit ikki, hvat vit høvdu i við- føri, og eingin spurdi. Tað var best at vita sum minst um ein Var handatikin av nasistunum Teirra illskubrøgd fyri at fáa fólk at tosa kendu vit eitt sindur til. Sjálvur flyddi eg um markið. tá faðir min var handtikin, tað var fyrst drúgva tíð aftaná at vera komin til Dan- mark, at eg fekk at vita, at millum tað vit fluttu um markið. vóru tey sera virðismiklu Karl Marx hand ritini. Tað var táverandi hægsti full trú í sosialistiska sambandinum Klúwer, sum segði mær tað >LENIN-HEIÐURSMERKI< Í ROSENORNS ALLÉ í 1937 komu tveir umboðsmenn fyri Marx-Engel-Lenin bókasavnið í Moskva til København at síggja Marx handrititi og kanna mogu- leika fyri keypi. Annar russarin var av fremstu monnunum í russisku | kollveltingini Bucharin, varð | kallaður Hin savnið i sum lærusvein- við bóka- »Lenins kærasti var professari Moskva. ur<. Tann núverandi »presseaattaché« við vesturtýsku Danmark, Karl | mundið bókavørður við savnið hjá holi umboðsstovuna í Raloff, var um tað arbeidararørsluni, hevdi i flokks- og felagshusinum i Rosen- Allé. Raloff sosialdemokratiskur sum noyddist sum mætur blað- maður at flýggja undan nasistunum, tað var hann sum lat russararnar at síggja Marx-handritini. Ég havi tosað við hann um hesi viður- | ørns fáa skifti, og hann greiðir frá: | Umboðsmenninir fyri Sovjet | høvdu stóran áhuga fyri hesum | pappírum. Sum sjálvandi var, tí Í hetta var stóri og virðismikið savn. | Har var rúgvuvís av viðmerkingum |sum greidliga lýsti tær fjøllbroyttu og nágreiniligu kanningar Marx hevði gjørt, saman við hansara stóra kunnleika. Har vóru lidnar | greinir og ritgerðir og fyrireikingar | {til aðrar. Og so var ikki at gloyma | frumhandritið til høvudsverk Marx's »Das Kapitale. Bucharin og seta | sjukrakassaskrivstovuna | alt og gjørdu ymiskar viðmerkingar. Teir Í . |ynsktu at fáa alt tilfarid til Mos- kva, so stóra savnid har kundi vera | meira fullfíggja. Bucharin var sera I 1 konur í Marx, men hann var ikki nakar keðiligur ella fjarur vísinda- | maður. Hann var ofta sera skemt- | ingarsamur. Ein dagin hevdi hann keypt ein pakka av sjokolåtubomm, | hann tók eitt bomm úr pakkanaum, trýsti tað fast á enni á professara- num og mælti: Nú kanst tú siga, at tú hevur | fingið Lenin-heiðursmerkið av mær | Í SKOTIN i MOSKVA | Tað gekk illa við hesum samráð- |ingum, at fáa hesi handrit til Mos- kva. Men tað gekk avgjørt verri hjá Bucharin. Stutt aftaná hann var komin úr København til Moskva, var hann ákærdur við tey stóru Í víðagitnu Moskva-sakarmálini, har fleiri tiggjutåsund antin vórðu skot ella bara hvurvu í ella hongd eitt ella annað fangatyppi. har einki hoyrdist aftur frá Tad var kki minst Lenins gamla garda av kollveltingarmonnum sum fingu svidan. Og Bucharin var so millum teirra. Hann var skotin. Millum ikærurnar sum vóru reistar ímóti honum var ma at hann undir itjan København hevði havt loynisamrådingar við sovjetfiggind ir, sum høvdu rådagjørt at myrða Stalin FERÐIN ÁFRAM amráðingar í lag Paris millum Sovjet og tyska sosialdem« 110. Tað er k ð í orð, at russarar bjóðaðu m eina miljón krónur, men eisini hesar samrådingar endaðu úrslita leysar. Tysku javnaðarmenninir trongdu hardliga til pening. bæði til »ille galt« arbeiði í Nazi-Týsklandi og at halda flokksarbeiðið uppi, teir høvdu uttanfyri Tyskland. At enda vórðu handritini seld hálendska sosialdemokratiska bókasavnið, sum var og er heimskent. Men harvið var ikki endi á ti fjakkan sum hesum handritasavnið var fyri. Tá nasistaherliðini hegl- aðu Håland undir fot, eyvdnaðist at flyta handritini til Onglands, hvar tey so vóru goymd undir bardag- anum. Tá kríggið var av, vórðu tey fluti aftur til Hálands. Ó. N. týddi. UPPÍSKOYTI Av hesum er eyðsæð hvussu partamenn okkara í Hitler-Týsk- |landi bardust í fremstu rød ímóti tí harðræði og yvirgangi sum kveistrað hevði alt fólkaræðið til viks. Teir bardust eins og rættir javnaðarmenn allastaðir, sum und- |angongumenn fyri frælsum feði- |landi, og vóru ikki ræddi; at seta lívið í veð. | Somuleiðis gekk eisini í Noreg jog Danmark. Eisini har gingu okk- | ara partamenn á odda í frælsisbar- | | daganum, uttan háva, lótir og stór Karl orð, men við dirvi og treiskni, tað | | fingu valdsharrarnir at kenna. | Ódámligt føroyskt blað sum bar- dagaárini lyfraði væl so nógv fyri Hitler-ismuni, leggur Javnaðarfl. undir at hava móttikið peningalig- an og annan stuðul frá partamonn- um í Danmark. Er tað so skal eg vera fyrstur at takka teimum fyri rætta brødrahond, hóast teir iva- leyst hava almikið at takast við sjålvir og neyvan ovmikid at lata burturav. Tað er einki mannmink- Nr. 2 Karl Marx framleiðndi hendur í eina sterka andi at fáa hjálpandi hond frá | fylking Fiski-, bå- og arbeiðsmenn | partamonnum uttanlands. Hetta at:|'yrs! og fremst. eydnast hetta er javnaðarmenn taka saman hendur vunnið. tá hevur afturhaldið mis! um landamark, er sjálvandi brodd- |” tt sterkasta varm spjaðingina sum ur í kjøti á figgindum arbeiðs- og teir alið klófast hava Krekt ses Í fiskimanna. Teirra fremsta enda- Fá skuldi verið møguligt at bygt mál er sjálvandi at skapa spjaðing | "PP eik soslalistiskt samfelag. : fyri. tess betur at fáa kúga tann Verðast má á varðhaldi. at íkki hin andstyggiliga Hitler-kapitalisma minni menta. | . |tå í dag sær blóma í Sudurafrika, At skapa samanhald tvørtur um ' Rhodesia og nú eisini í gamla Hel- landamark í hesi í mangar mátar las, vendandi byrsumúlanum ímóti spjadingarøld, eigur at vera okkara | sosialismuni og frælsinum, skal fáa fremsta mið og mál hornini fyri seg Eisini í okkara landi hava vit Tad sum vunnið er fyri fjøldina kent kúgarans lyndi ímóti teimum er ikki ævinligt, tað má verjast, veikastu í samfelaginum. Var íkki lat vit ikki aftur enda í gamla aftur okkara flokkur komin so mans-|haldinum. Ein hevur mong døpur sterkur á ting á sinni kom ikki|dømi um, hvussu alt gott er kveistr stórur bati á sosiala økinum, tað er að til viks, slíkt kann eisini henda vist og satt her um vit ikki hava eina sterka Okkara fremsta endamál má javnadarrørslu á varðhaldi. verða, at Savna allar vinnandi og Ó. N. pf Sleipistød Skipasmiðja Skipsútgerð TO OO TEST BU SUN OK GS OA SS A AE LOSS ÐOS OO DS SPD AP ” y N Skála skipasmiðja & handilsvirki SKÁLA Teleton Runavík 7260 Stálskipasmíð Mekaniskur verkstaður Elektriskar installatiónir Fiskaútflutningur Sildaútflutningur Frystivirki Matvorubúð Klædnabúð Kol mótans fiskavirki vid kuldagoymslum LESID SOSIALIN Tryggingarsambandið FØROYAR Føroya Kriggstrygging Føroya Sjovåtrygging Føroya Brunatrygging | TIf. 1090 Foroya Vanlukkutrygging Vit tryggja: Bátar, skip, verur, hús, innbúgv, akfør o. a. Føroyingar eiga at tryggja í landsins egnu trygging.