leygardagur 17. februar 1968síða 5

etta skipið kom at geva Roy- Navy ein nýggjan stórsigur, men hvussu kundu teir vita tað ? Navnid å tangaskipinum var ALTMARK. Týskararnir = stjólu alt, id ugdi frá Huntsman, og so bli- u allir fangarnir settir umborð á Altmark og settir niðurundir. tappaðir saman eins og seyð- r í rætt í einum skitnum og tvitnum rúmi, har luftin var ing orsakað av ongari ventila- jon, lærdu teir bretsku sjó- menninir, hvat tað vil siga, at vera fangi á sjónum. Huntsman var sprongdur, og síðani fór Graf Spee og Alt- nark hvert til sítt. Langsdorff tlaði sær at sleppa burtur úr kinum um Ascension, tí hann itti, at tað um stutta tíð kom t verða ov heitt hjá honum ar. Hann visti, at jaksturin eft- r honum dag eftir dag bleiv ættari og tættari, og nú ætlaði ann sær ein túr inn í Indiska havið fyri at royna eydnu sína har. Men á leið haryvir kom ann at meta einum offrið af- rat, nummar fimm. Um morg- min 22. oktober sendi Langs- orff Arado-vatnflúgvaran av- tað fyri at vita um bretsk her- skip vóru í nánd, og hesin kom gaftur við teimum tíðindum, at rt eitt farmaskip var at íegja, og tað sigldi so at siga int frammanfyri teir. Langs- orff broytti alt fyri eitt kós og egði aftaná. ni Tað var ss. Trevanion, 5.299 tons. Haim Shipping Company, ewcastle-on-Tyne. Skiparin ar walisari år Barry, J. W. Ed ards. Men tað gekk ikki lætt at ika Trevanion. So skjótt sum dwards kendi kriggsskipid aft r, bað hann telegrafistin senda t neyðarkall. Alt fyri eitt boð- di Graf Spee: Sendið ikki út, Bla vit skjóta. Men Edwards eði beinanvegin: »Halt fram ið at senda.« So byrjaði Graf pee, bert 100 m burturi, at $kjóta við maskinkanónum sín- m, og hann soraði brúnna á revanion rættiliga illa. Telegra sturin gavst, men Edwards kvp inn til hansara og rópti: BFá hasi boðini út — øll sum kv eru«. Og so helt telegrafist- fin fram við at senda. Enn inaferd skjeyt Graf Spee við iskinkanónunum. og nú fuku ilurnar inn í radioråmid, men lwards gav ikki boð um at vast fyrr enn oll boðini vóru tomin út. So tveitti hann loynd Unoppir síni yvir borð og gav kv yvir. Ein tíma seinni bleiv frevanion sprongdur og mann- in bleiv førd yvir á Graf ce. Løgid nokk var ongin vin raktur av maskinkanón- gum og enn kundi Langsdorff Æypa yvir fyri fangum sínum, Á cerðir hansara enn ikki hevði stad eitt einasta mannaliv. eir bretsku sjómenninir dåmdi inn sera væl, tí hann var altíð íður og á allan hátt uppførdi 2 soleiðis móti teimum, sum nn gjørdi móti egnu manning Soleidis var skiparin á Alt- irk, J. S. Dau, sanniliga ikki. ann var ein ektadur nazistur, sýntist at hata bretar yvir um ødrum í heiminum, og nn legði lítið lag í umstødur- r, sum fangar hansara høvdu. sir bóðu um at fáa frælsi, um Royal Navy skuldi koma og }Y va Altmark, hvat hann hevði píðit av. Men Royal Navy leit- aði eins og ein blindur maður uttan nakra aðra hjálp enn boð ini hjá Clement fyri nærum ein- um mánaða síðani. Eingin hevði hoyrt neyðarkallið hjá Trevanion. VI. Meðan leitað var eftir Graf Spee í Atlantshavinum við krússarum og oyðarum, ið utt- an steðg leitaðu dag og nátt, smeyk lummaslagskipið stillis- liga suður um Afríka og inn í Indiska havið, og byrjaði at jakstra farmaskipini har: Í tí hann sigldi áraka strondini, bert 20 fjórðingar uttanfyri, men hó- ast so, at hann ikki kundi síggj- ast, kom kaptain Langsdorff heilt norður til Lourenco Mar- ques í Portugisiskt Eysturafri- ka, áðrenn hann rakti við nak- að skip. Hetta var tó bert eitt lítið skip, Africa Shell, ið ikki var meir enn 706 tons stórt, men sum var eitt tangaskip, og sum Anglo-Saxon Petroleum Company átti, og sjálvsagt var lastin av stórum virði fyri ta týska kríggsskipið. F. G. Dove, skiparin á Afri- ca Shell, sá slagskipið beint aftaná dagurðatíð. Tað hevði franskt flaug uppi, og eini løtu helt hann, eins og allir hinir, at tað var eitt franskt kríggs- skip. So fekk hann knappliga illgruna, og sum hann sjålvur segði seinni: >Ég slapp mær av stad.« Tað stóra slagskipið noyddist nú at renna eftir tí minsta skipinum, ið tað enn hevði lopið á. Tað bleiv ein sonn kapprenning móti strond- ini, tå Africa Shell gjørdi sitt besta fyri at koma innum Portu gisiska sjómarkið. Teir vóru eis ini komnir væl innum markið, tá týskarin opnaði eld við ein- um av 5.9-tumma kanónunum Granatin fell niður beint aftan- fyri Afiica Shell, og Captain Dove visti, at nú komu teir ikki at sleppa undan, tí tað næsta skotið vildi ivaleyst skjóta teir úr sjónum. Hann tveitti pappír síni yvir borð, máldi hæddina, sá, at hann var bert tveir fjórðingar úr landi. Tá hann var staddur yvir fyri Langs- dorff umborð á Graf Spee, mót mælti hann hesum, men onki hjálpti. Oljan bleiv tømd úr Africa Shell og so bleiv skipið søkt. Enn visti heimurin onki um, hvat Graf Spee gjørdi um seg, tí Africa Shell hevði onki radiotól. Men hóast Dove var tíkin til fanga umborð á Graf Spee. so gjórdi Langsdorff onki fyri at forða fyri, at manningin frá tí bretska tangaskipinum róðu til lands. Teir høvdu bert tveir fjórðingar at rógva, og bert tím ar seinni, vóru teir komnir til lands og søga teirra kom út um allan jardaknøttin. LUMMASLAGSKIPIÐ HEVDI AFTUR GJØRT UM SEG. Hesa ferð í Indiska hav- inum, og nú noyddist bretski flotin at leita um tvey heims- høv. Alt lá stak væl fyri hjá ti einsamalla sjórænara Hitlers, og tað kom at liggja enn betri fyri hjá honum ta náttina, tí nú vendi hann suðuraftur og setti fulla ferð á fyri at kunna sleppa aftur inní Atlantshavið. Tað eydnaðist enn einaferð Langs- dorff at seta møtstødumenn sín ar í stóran iva. og VII. Men tað næsta offrið nåddi at senda neyðarkall, og tað bleiv hoyrt og sent víðari til bretsku flotastødina í Simons- town. Tað var Doric Star, tað sjeynda offrið hjá lummaslag- skipinum, og tað fyrsta skipið í tveir mánaðar, sum kundi geva boð til tey kríggsskip, ið lógu og bíðaðu í Suðuratlants- havinum. Doric Star var eitt skip, ið var vert at taka. Tað var ein Blue Star linari, meir enn 10.000 tons stórt, á leið frá New Zealand og Australia við einum farmi av smøri, osti og frystum kjøti til Bretlands. Graf Spee krússaði har hon so við og við var blivin von við tað, millum St. Helena og Afri- ka, tann 2 desember, tá flúgv- arin boðaði frá royki í sjónar- ringinum. Graf Spee sum fáar dagar áðrenn hevði fingið olju frá Altmark, sigldi skjótt tætt til tað størsta skipið, ið teir enn høvdu lopið á. Lummaslag- skipið var broytt eitt lítið sind- ur. Teir høvdu sett ein falskan skorstein upp. og saman við ødrum smáum broytingum, kundu menn lættliga halda ið hvussu er meðan hann enn var langt burturi at tað var bretski slagkrússarin Renown Langsdorff leyp løgið nokk ikki á Doric Star á sama hátt sum hann hevði gjørt áður Ringt er at siga hví. men í somu løtu, sum piloturin segði frå, hvar Doric Star var. gav Langsdorff boð um at skjóta Hetta kom at føra við sær, at Graf Spee kom í bardaga, og at Langsdorff kom at doyggja. men tað visti onein tá. Tað sum er nógv meira logið. er at við tað. at lummaslagskipið líktist Renown. so hevði tað borið væl til hjá teimum at koma heilt nær Doric Star uttan at tei finou illeruna eins og allar hin- ar ferðirnar. Men Graf Spee byrjaði at skjóta, og tann bretska mann- ingin sá knappliga eina granat sláa niður í sjógvin tætt við Beinanvegin hugdu teir fyri at síggja tað skipið, ið skjeyt eftir teimum, men havið sýntist tómt. Tað var tó logið. So helt onkur fyri: >Tað må hava ver- ið ein kavbåtur«. og allir hugdu eftir einum kavbátatorni. Men einki sást. Nakrar minuttir seinni, sá ein mastrina á Graf Spee koma undan sjónarring- inum. Tað gjørdist klárt. at tað var eitt týskt kríggsskip, ið leyp á, men longu áðrenn tað. gav skiparin á Doric Star, W Stubbs, telegrafistin, William Combers, boð um at senda eitt álopskall so skjótt sum gjørligt. Fyri eina ferðs skuld hevdi eitt offur ein tjans til at senda bod út. Comber byrjaði at arbeiða, men umborð á Graf Spee byrj- aðu teir at órógva hann við tí radiotólinum, ið teir høvdu stjolid frá Newton Beech, og teir gjørdu honum illa fortreð. Langsdorrf fekk at vita um frekleika Doric Stars, sum helt fram sjálvt eftir at teir høvdu fingið boð um at gevast. Langs- dorff gav boð um at skjóta enn einaferð. og hetta varð gjørt við eini = 3.7-kanón. Nú tagnadi sendarin á Doric Star eisini. Farmaskipið = steðgaði nú. Manningin var við at seta bjarg ingarbátarnar út. Graf Spee kom glíðandi framvið fyri at yvirtaka skipið. Knappliga byrjaði radiotólið á Doric Star aftur at senda. Radio Officer Comber gavst ikki so lættliga. Áðrenn Graf Spee kundi oyðileggja boðini, var ein stórur partur sloppin út fyri at verða hoyrdur av onkr- um ødrum skipi, sum so sendi tað víðari. Men hetta vísti Langsdorrf einki um (tå, og hann visti heldur ikki, at hetta var tað fyrsta líðið í eini ketu, sum kom at gera enda á skipi hansara og skriva eitt nýtt kapi- tul í sjåsøgu Bretlands Langsdorff vildi hava hetta skipið. Doric Star var spildur- nýtt og eitt tað besta farmaskip- ið, sum var í heiminum. Hon vildi havt tað sama virðið fyri Graf Spee sum Altmark, sum var á veg til tað næsta mótið við slagskipið. Ein manning varð sett yvir á Doric Star, men teir sendu so at siga bein- anvegin eini boð aftur, sum spiltu ætlanina hjá Langsdorff: »Maskinan er oydiløgd av 1 meistaranum á Doric Star< Meistarin hevði sæð, hvat Langsdorff ætlaði, og sostatt hevði hann oyðilagt maskinuna Nú noyddist Langsdorff at geva boð um at søkkja skipið. Men tyskararnir vórðu eisini annan hátt. Farmurin osti og smøri hevdi verið ein broytan í mat- hjá tyskarunum, men tå skipari, varð spurdu! snyttir á av kiøti góð inum Stubbs hvat »Ull«. Tibetur var nakað R um farmurin var, svaraði hann: av ull ovast í lastini, so tá ið týskararnir = opnaðu lúkurnar og sóu ullina mistu teir allan áhuga fyri farminum Langsdorff dámdi onki tað at ein partur av neyðarkallinum frá Doric Star kanska var slopp hann bíðaði al radiomenn hans in isjøgnum, og spentur meðan ara lurtaðu til fremmandar radiostødir. Tveir tímar seinni, júst sum hann vildi ynskja sær sjálvum til lukku við, at næsta dráp hansara hevði gingið loyndarliga fyri seg, komu boð frá radiostødini á Graf Spee. Onkur sendi boðini, ið Doric Star hevði sent, víðari. Nú vistu oll, hvar hann var, tí tann beina positiónin varð í hesi løtu send út um allan heimin. Nú var tað tíð hjá Graf Spee at sleppa sær burtur úr ti økinum, har grøvin hjá fimm bretskum farmaskipum lá. Meðan Langs- dorff enn hugsaði um, hvaf hann átti at gera, fekk hann tvey nýggj boð beint aftaná hvørjum ødrum. Tað fyrsta segði frá einum bretskum kríggs skipi, ið nú segði frá, hvar lummaslagskipið var. Hitt segði frá, at Simonstown Radiostoð hevði móttikið boðini og nú sendi tey víðari til admirallitet- ið í Whitehall. Nú byrjaði jakst urin av álvara Langsdorff gjørdi av at fara moti Suduramerikansku strond- ini, væl burtur frå Cape-Free- town farmaleidini har hann hevði uppihildiO seg, og so skjótt sum tað yvirhøvur var gjørligt legði hann av stað. Enn royndi hann at halda fíggindan fyri gjøldur, tí hann helt at økid, har hann ti fyrsta skipinum mundi ið bretski flotin tað fyri vera hevði beint tað staðið sein ast fór at leita eftir honum. Somuleiðis helt hann, at tann bretski flotin mundi fara al leita í Indiska havinum og í ok inum við St. Helena. Við lítlari umhugsan hann hugsaði nógv meira um at kunna møta Altmark á einum høgligum taði. tí oljan byrjaði at tróta eldi hann beint inn í eitt hav. har hann væntaði, at ong- r figgindar vóru (Framhald) Spinnid í Gøtu tygum fáa gott tógv, og skjóta avgreiðslu. Vit keypa óvaskaða og vaskaða ull og selja oll sløg av føroyskum tógvi. TØTINGARVIRKID v/ Ólavur Gregersen =— tlf. 20 í Gøtu pf Skála skipasmiðja & handilsvirki SK Stálskipasmíð Sleipistød Mekaniskur verkstadur Elektriskar installatiónir Skipsútgerð Fiskaútflutningur Sildaútflutningur Frystivirki Matverubúð Nýmótans fiskavirki ÁLA Telefon Runavík 7260 Skipasmiðja Klædnabúð Kol við kuldagoymslum Haldið Sosialin !