leygardagur 17. februar 1968síða 4

TIT. Tað var á morgni tann 5 ok- tober, minni enn ein vika aftaná at »Clement« var sekt. J. Robi- son, skipari á Newton Beech, eitt 3.000 tons stórt farmaskip, sum Ridley, Son & Tully, New- castle-on-Tyne átti, hevdi fingið boð um, at eitt lummaslagskip var byrjað at gera um seg í nánd av honum, og vaktarmenn hansara vóru eftiransnir. Teir vóru norðanfyri St. Helena við leið frá einum meisfarmi á Cape Town til Onglands. Ein 4-tumma kanón var sett um- borð í Cape Town, men Robi- son ætlaði sanniliga ikki at nýta hana um hann var álopin av einum lummaslagskipi. Ístaðin vónaði hann at kunna halda leiðina fram uttan at møta figg indan, og tí at fråsøgnin um lummaslagskipið hevði sagt frå, at tað hendi í nánd av Brasilíu, hevði hann ikki alt ov smáar vónir. Hann lá í koyggju síni, tá fyrsti stýrimaður hansara rópti á hann frá brúnni. Klokkan var tå seks. »Eitt kríggsskip kemur skjótt móti okkum«, rópti styri- maðurin, og orsakað av Cle- ment-søguni, leyp Robison á brúnna í berum pyjamas. Hann hevði varhugan av, at hann tó fór at fáa meira nyttu av van- ligu klæðum sínum teir koman- di dagarnar. Hann var so vísur í, hvat fór at henda, at hann tveitti skipspappírini yvir borð, áðrenn teir vóru greiðir yvir, hvat skip tað var. Men skjótt var kríggsskipið heilt nær, og nú sá hann skilliga, at tað var lummaslagskipið Graf Spee Hann helt alt fyri eitt. at tað vóru tvey lummaslagskip í Suð- urlantshavinum, og tí boðaði hann — telegrafistinum frá at senda neyðarkall. Tríggjar ferð- ir sendu teir neyðarkallið út. So segði lummaslagskipið frá, at teir skuldu gevast alt fyri eitt. ella vildu teir skjóta teir í knas. Robison noyddist at akta, og sum sagt, tí hann var greið- ur um ørskapin í at royna slíkt, noktaði hann monnum sínum at nýta 4-tumma kanónina. Tá vildi Newton Beech bert gerast eitt risaslaktarí. Men Newton Beech bleiv ikki søkt, eins og bretsku sjó- menninir høvdu væntað, ein týsk manning yvirtók skipið, og síðani fylgdi tað aftaná lumma- slagskipinum. Robison byrjaði at fáa illgrunir, og hann spurdi ein týskan yvirmann, um tað, ið hann hevði hoyrt, at Graf Bree fáar dagar frammanundan hevði søkt Clement, var satt. Men týskarin bedvradi, at hetta høvdu teir als onki havt við at gjørt. og eina lotu helt Robi- son. at hann var farin skeivur í hugsan síni. Tó, tann næsta dagin kom ein motorbåtur á síðuna á farmaskipinum, og Robison fekk boð um at koma yvir á Graf Spee fyri at tosa við skip- ran. Umborð á lummaslag- skipinum varð hann førdur niðurundir = og presenteraður fyri Hans Langsdorff, komman- dørur á Graf Snæ. Hesin var ein týskur sjómaður av tí gamla slagnum, og hann var ógvuliga høviskur yvir fyri Robison. Eina løtu nråtadu teir bert sum ellars. men so segði Langsdorff knapnliga: — »Yvirmenn mínir havn sagt mær frá. at tygum halda. at eg havi søkt eitt ann- að bretskt skip?« Robison helt, at tað mundi vera best at halda sær at ti, sum hann hevði sagt, og segði at admiralitetið hevði sent boð um, at Graf Spee hevði søkt Clement. Søga hans- ara hevur helst ljóðað sonn, ti Langsdorff ypti so at siga bein- an vegin øksl og vidgekk, at teir høvdu lopið á Clement und ir navni systurskip teirra Admi- ral Scheer, men hann segði ikki, hví teir høvdu gjørt so. Robi- son var tó ongin býttlingur, og hann hugsaði sum so, at kríggj er eitt spæl, har tað m.a. ræður um at halda hvønnannan fyri gjøldur, og tí hevði Langsdorff helst borið seg soleiðis- at fyri at seta fíggindan í iva, soleiðis at teir kanska fóru at leita eftir einum skipi, ið ikki var har. Um hetta mundi undraðist bretska admiralitetið enn á, hví týskararnir mundu hava loyvt sjómonnunum frá Clement at sleppa til rýmingar. Tað sýntist tápuligt at teir høvdu loyvt bretum at siga frá um allan heimin, at eitt kríggsskip hevði byrjað skemdargerðir i Sudur- atlantshavinum. Robison var tann fyrsti. sum gitti, hví hetta hevdi verið so. Langsdorff ætlaði, kom tað seinni fram, at lata Graf Spee koma fram onkra aðrastaðnis undir sínum rætta navni (og so gjørdi hann, tá hann í tí indiska havinum loyvdi eini bretskari manning at sleppa undan og siga frá. at Graf Spee var stadd ur har. Soleiðis blivu tey bret- sku kríggsskipini noydd til at móta hóttanini frá TVEIMUM týskum kríggsskipum ístaðin fyri bert EINUM. og hetta kun- di hava avgerandi týdning fyri evdnu bretanna, viðvíkjandi at fanga Graf Spee hevði eitt hetta ti, hann hevði verið so heppin. at søgan ið hann fyri stuttleikar hevði gjørt, Robinson veruliga var sonn. Hvussu nógv sóga hansara hevur ávirkað Langsdorff. vita vit ikki. men helst man hann hava hildið at admiralitetið longu hevði gjøgn umskoðað ætlan hansara. Men Robison var staddur í eini stóðu. har hann bert kundi bíða og vóna at neyðarkall hansara vóru hoyrd av onkrum skipi, ið bar tey víðari til bretsku her- skipini. ið vóru stødd í nánd. Men tímarnir gingu, og onki bretskt herskip kom til sjónd- ar, og at endanum ivadist Robi- son ikki í, at kall hansara IKKI vóru hoyrd. Sendarin var jú eisini ógvuliga veikur. Men neyðarkallið frá Newton Beech vóru sanniliga hoyrd. Tað bretska farmaskipið Martand hevði hoyrt lutvis, at Newton Beech var blivin álopin av ein- um týskum lummaslagskipi. Tó, av ókendum orsøkum blivu tey víðari bodini frá Martand ikki hoyrd. Og meðan hetta sigldi Graf Spee fram móti sínum næsta ofri. IV. Tað æt Ashela, sum Clifford Shipping Co. eisini Newcastle- on-Tyne átti. Tað var 4.222 tons stórt og á leið frá Durban til Freetown, fullfermd við sukri. C. Pottinger, skipari, sá fyrst Graf Spee tå hesin var 10 fjord ingar burtur á bakborðs síðu. Tað var tann 7. oktober, meir enn ein vika síðani. tey fyrstu tíðindini um Clement vóru kom in út, og i fyrstuni hevdi hann LAGIÐ VIÐ LA PLAT} eftir G.Landsborough. Michel Nielsen týdd ongan illgruna um kríggsskipið. Tad var bygt eins og tey frons- ku kríggsskipini, og tá sýntist eins og tað míkið væl kundi vera Dunkerque, so hann helt fridarliga leiðini fram til kriggs- skipið kom heilt nær. Av tí at tað kom siglandi við gronini beint ímóti, kundi hann ikki síggja. hvat flagg, tað bar, um tað bar nakað. Fyrst tá tað broytti kós og vendi síðuna til sóu teir skilliga tað stóra týska høkukrossflaggid blaktra aftan- fyri, men tá var tað eisini nógv ov seint at gera nakað. Í somu løtu fingu teir boð um ikki at nýta radiosendaran, og beint aftaná komu boðini um at leggja stilt. Pottinger kundi bert akta, og so leyp hann niður- undir fyri at beina fyri skips- pappírinum. Av tí at týskarin var so nær, dámdi honum einki at tveita tey fyri borð, tí teir kundu lættliga finna tey aftur, og so koyrdi hann tey ístaðin inn í fýrið í maskinuna. Tá hann kom uppaftur á brúnna vóru týskararnir longu komnir umborð. Tann týski yvirmað- urin var illur, og boðaði Pott- inger og manningini at sleppa sær í bátarnar alt fyri eitt, tí teir = vildu spreingja skipið. Hetta gjørdu teir við eini dyna- mitpatrón, meðan manningin varð tikin umborð á Newton Beech, sum ímeðan var komin undan sjónarringinum. Tann næsta dagin søktu teir Newton Beech Hon var ov sein, og kundi ikki fylgja við slagskipinum. Men teir gjørdu tað ikki fegin, tí hetta hevði tað at tyda, at Graf Spee bleiv yvirfylt við fólki. Ongi boð vóru komin frá Ashlea tí tað var gingið so skjótt fyri seg. og heima í admi- ralitetinum í London. bíðaðu teir enn eftir tíðindum um lummaslagskipið í Suðuratlants få hvussu er bíðaðu teir eftir tíðindum um lumma- slagskipið Admiral Scheer og havinum. ikki Graf Spee. Men teir máttu bert bíða, meðan týskarin ferð eftir ferð leyp á og søkti bretsk farmaskip. N. Tað fjórða ofrið sást frá Graf Spee um kvoldið 10. ok- tober millum St. Helena og As- cension. Hetta var eitt stórri skip enn hini try, ein linari upp á 8.000 tons. Navnið var ss. Huntsman, og tað var Harrison Lines, ið átti skipið. Manning- in var stór, meir enn 80 mans, og skiparin, ið var úr Cheshire, æt A. H. Brown. Tann vakthavandi yvirmað- urin boðaði skipara sínum frá kvøldid, at um seks-tíðina um pe ST = h 7 { #0 / BRASIL 2) AECOFE ) | } Í / RKgDE IRKEIRO 5 T TNT oNTEVIDEO BvENGA AIRES LA PLATA ØB „SUÐUR BILANTS HAV / MONTEVIDED … FRLKLRØDSOVGGT, : VR Fjórði " + $T, HELENA .... 2.935 „Ál $ hr h } | | $ $ 2 bod um senda neyðarkall. Men tað # um ta tíðina, tá telegrafista var tað ov seint, hóast skil beinanvegin gav hava frívakt, so ongin ho neyðarkallið frá Huntsman. Nakrir heilt ungir sjóm komu um borð, og Brown Í boð um at koma yvir á Spee: Langsdorff, sum nú rættiliga visti, hvat hann ski gera, vildi iosa við hann Spee hevði ikki rúm fyri umf 80 fangum afturat, og Lag dorff var ikki tann maðurin søkti Huntsman og lat brá nar liggja í smáum bjarging bátum á miðum Atlantsl Hann var sanniliga ein rå sjó- og hermaður k » K r 0 ER > af VÍKIN Á AFRIK RSCENSION mi RIKA ! $T. HELENA - 8 Car) Á , t LOvAENEO F | me IK FALKLAND 02 CB) p; ” e+ CAPETOWN. . 3.700 3 RKENSION ++ ST. HELENR ++? 700 eitt kriggsskip var fimm fjórð- Nakrar fáar dagar sti ingar stýriborð og nærkaðist skjótt. Captain Brown kom upp í skundi fyri at hyggja at skipinum, og hann hann gjørdi eftir eini lítlari lotu av, at tað mátti vera Dunkerque, tí hann visti, at ein partur av tí franska flotanum var staddur í nánd. Tá kríggsskipið kom við mikl- ari ferð framvið. sóu teir eisini tað franska flaggið afturi á reyvini, og alt sýntist at vera í lagi, men knappliga hvarv Tricoloran, og hakukrossflaggið bleiv vundið á mastur. Og so sá manningin á Huntsmann fremmand skip afturat Ki undan sjónarringinum, og vardi ikki leingi fyrr enn sóu, at tað var eitt týskt tar skip. Teir roknaðu við, at} var móðurskip hjá Graf 5! men hvussu skuldu teir ku vita, at navnið á hesum $ um stutta tíð vildi flúgva kring allan heimin, og a! sum tey ho) samstundis hetta navn, vildu seta tað $ band við hugsanina um | djevulskap og helvitis på