leygardagur 9. mars 1968síða 3

9. mars 1968 B R Ø V NYTT UPPSKOT i STEVNUMIDI TJODVELDISFLOKSINS Tað hevur verið sagt, at javnadar menn skulu hava havt at tjóðveldis manni, tá hann áður er komin við tí sama nýskapandi uppskoti, sum SU — aftan á at hava arbeitt við hesum máli í nærum hálvtannað ár — kom fram við, og sum tjóð- veldisflokkurin nú hevur sett fram sum stevnumið sítt. Javnaðarmenn hava aldri brigslað nøkrum tj68- veldismanni hetta, og hava ei held- ur sæð nakað til hetta sama upp- skot frå kompetentari tjóðveldis- síðu, um at seta í verk eina slíka skipan undir heimastýrislógini; men viðmerkjast skal tó, at hesin møguleikin áður hevur verið havd- | ur frammi, eitt nú í bókini »Heima styri-sjålvstyri« av Zakarias Wang Harafturímóti hava vit sæð tjóð- veldismenn havt frammi krav stuðul til tilafturskomin lond, stuð- ul uttanífrá aftan á loysingina (m. a. frá hinum norðanlondunum), frá greiðingar aftan á val um, at loys- ingin ikki vil skerja livikor fólks- ins; og so seinast var framsett eitt uppskot um at lata danska stuðulin fara til íleggingar, meðan føroy- ingar yvirtaka umsitingina uttan her at tilskila, hvussu tann pen- ingahæddin, ið fara skal til iløgur, skal latast. Allar hesar møguleikarnar hava SU-ararnir vidgjørt á fundum sam- an vid oddamonnum javnaðar- floksins. Viðvíkjandi hesum seinast nevnda uppskotinum um at lata danska studningin fara til ílegur var komið til ta úrslit, at hetta uppskot hevði ta brek, at tað kun- di komið at ført við sær, at iløg- urnar verða bremsaðar, tí vandi var fyri, at:tað tal, ið semja fekst við donsku myndugleikarnar um at lata til føroysk ileggingarenda- mál í longdini ikki fór at hóskandi. Hetta brek var ávíst í blaðnum: tjóðveldisflokkurin við hesi rætting, og setti uppskotið her í tí broytta líkinum sum stevnumið tjóðveldisfloksins. Her í blaðnum stóð grein ll. februar 1967, sum umrøddi spurn- ingar i hesum sambandi. Vit endur- prenta ein part av hesi grein: LEIDIN FRAMEFTIR Ungir javnadarmenn, aftan å at hava sligið fast, hvussu nógv hetta stríðið um meira sjálvstýri spjaðir arbeidararørsluna, og harvið gong- ur út yvir arbeidarafjøldina taka út frá einum sosialistiskum sjónar- miði ta stóðu, at vit vilja stríðast fyri at beina burtur hesa spjaðing í arbeidararørsluni, og vit síggja fram móti tí degi, tá allar sosial- demokratiskar kreftir í landinum skulu kunna fylkjast um javnaðar- flokkin. kemur sjálv- andi ivi um, hvussu brádliga vit her skulu fara til verka. Sjálvandi má flokkur okkara ongantíð fara so vítt á hesum økinum, at hetta á nakran hátt kemur at níva arbeið- ara- og fiskimannafjøldina. Í ásann Í hesum sambandi an av hesum, hevur flokkurin í stevnuskránni tiki ta stóðu. at hann í løtuni er fyri ríkisfelags- skapinum, av ti at hann ikki held- ur tað vera ráðiligt og samtíðis sosialistiskt nú beinan vegin at loyst frá Danmark, og harvið mist rættindini í Grønlandi, sum vit nú hava sambært ríkisfelagsskanin. Hetta hevði kunnað komið at ging- ið út yvir teir føroysku fiskimenn- inar, hvers talsmenn vit eru. Agitatión okkara viðvíkjandi Spurninginum um meira sjálvstýri eigur í gerandislívinum at vera mo- tiverad út frá einum sosialistiskum sjónarmiði. Eru vit ov agressivir viðvíkjandi = hesum svurninginum, eru vit við til at gera henda spurn- ingin dominerandi í førøyskum po- litikki, og tað at hesin spurningur hevur verið dominerandi í førov- skum politikki hevur jú gingið hart út yvir føroysku arbeiðara- um | vera | tók | | fjøldina, so sum vit júst hava slig- ið fast. Í dagliga lívinum kenna vit hvussu fólk vanliga meta um spurn ingin um meira sjálvstýri. Summi síggja lætt upp á spurningin og greiða atkvødu fyri tjóðveldisflokk- inum til tess at umboða tankar teirra í teori, og siga, at tað onki argument er móti tjóðveldisflokk- inum, at liviféturin fór at verða niðurskorin, um flokkurin framdi ætlanir sínar. Treytin fyri, at hann framdi tær, var nevniliga, at hetta ikki hendi. Hinvegin eru tað fólk, ið síggja |meira dapurt upp á spurningin, og {lata atkvødu teirra fara til teir | meira moderatu sjálvstýrisflokkar- nar ella sambandsflokkin. Henda ójavna sinnisstøda hevur, log fer sjálvandi eisini í framtíðini, lat ávirka viðgerðina innan flokk lokkara av tj6dskaparstøduni út frá | einum sosialistiskum sjónarmiði. |Her mugu vit kortini altíð halda lokkum til veruleikarnar um okk- lara fíggjarliga grundarlag til storri Í sjálvstýrisætlanir. DANIR SKULU GJALDA MEÐAN TJÓÐVELDIÐ SKAL VALDA? Einstakar røddir innan tjóðveldis flokkin hava serliga til hetta valið styðjað seg til pástandin um, at Føroyar, fyribils aftan á loysing lella eitt stórt sjálvstýrisstig, vilja fáa fíggjarligan stuðul uttanífrá Víst hevur verið á grein í eini sam tykt Sameindu Tióða viðvíkjandi fíggjarligum studningsveitanum til lond, ið ikki hava fingið sjálvræði. Men hetta er kanska meint við gamlar koloniur og harvið tilafturs komin lond, og kunnu Føroyar roknast fyri eitt tílíkt land? Tá alt kemur til alt, ynskja flest- allir førovingar, at vit kundu klára okkum sjálvar, so tað síðsta vit skuldu gjørt, var at avvíst og vraka slíkum tilboðum. Men eyðsæð er at tær røddir, ið hava styðjað seg il henda pástand, eru greiðar yvir at tær. ið hvussu so er tey fyrstu árini, bert kunnu nýta påstand teirra í teori. og hevur hetta eisini ávirkað umdømid av hesum pá- standi teirra millum andstødumenn Sum tann flokkur, íð byggir á realitetir viðvíkjandi sjálvstýrisætl- im, heldur javnaðarflokkurin tað ikki verða rådiligt, vat vit skulu fara til skips. og ikki fara at hugsa |um proviant, fyrr enn vit eru komn ir á fiskileid.« Skylda bæði tjóð- veldismanna og okkara má tí vera, at vit vita meira greið besked, tå talan er um at avvísa ella færa fram slíkar pástandir. | Tað eru ógvuliga »leys begrebir« viðvíkjandi ollum sjálvstýris- og yvirtøkuætlanum ið frammi hava verið. Tað hevði ivaleyst bøtt mun- andi um politiska veðurlagið í For- oyum, um vit fingu at vita veru- leikarnar um fíggjarliga — grundar- lag okkara fyri einum størri sjálv- stýrisstigi, og harundir eisini greið beskeð viðvíkjandi fíggjarligum stuðulsveitanum uttanifrå fyribils aftan á eitt tílíkt stig Ein kundi hugsa sær eina slíka kanning gjørda av einari nevnd við nøkulunda sama autoriteti sum bú- skaparráðið. Onki er at ivast i, at tað vildi verið uppfrískandi fyri politiska veðurlagið at singid eina autoriseraða frágreiðing um okkara fíggjarliga grundarlag til eitt størri sjálvstýrisstig. Her hevði javnadarflokkurin havt alt at vunnið og onki at tapt. FUNDURIN VIÐ J. FR. OREGAARD Í mai mánað 1967 hevði SU fund saman við Øregaard til at við gera hesar somu spurningarnr Frágreiðingin um henda fund stóð her í blaðnum 17. juni, og vit endurprenta hana: Fríggjakvoldið 12. mai heyrði Sosialistiskt = Ungmannafelag fund saman við J. Fr. Øregaard, løg- tingsformanni. Av ti at vedrid var so gott, og av ti af tað var beint fyri hvitusunnu, møttu ikki so någvir limir, sum ein kundi ynskt. Øregaard byrjaði vid at greiða frå upprunanum til nåverandi styris skipan okkara. Hann vísti á, hvussu nógv Føroyar vóru forsømd- ar undir amtsveldinum. Fylgjan av SOSIALURIN |hesum var, at Føroyar nú noyðast at lata prosentvís ein størri part jav tjóðarinntokuni til iløgur, enn flest onnur lond. | Núverandi stýrisskipan okkara | hevur tann fyrimun, at hon ger tað | møguligt at loysa øll stjórnarlig og | tjóðskaparlig mál uttan nakað trýst. Bert tann føroyski fólkaviljin ynsk- ir broytingar, kunnu tær fremjast. Øregaard umreddi eisini uppskot tjóðveldisfloksins, um at studning- jurin frå danska ríkinum varð latin til iløgur, meðan føroyski lands- kassin slapp frá hesum iløgum, og |í staðin yvirtók raksturin á øðrum samfelagsøkjum. Øregaard vísti á, lat tað natúrligasta skuldi verið, at tær uppgávur, ið loysast skulu með alla (her tær undir amtsveldinum |forsømdu grundileggingarnar), fyrst | log fremst verda figgjadar av riki- |num. Tankin i hesum uppskoti var tí góður. Men hann helt fram, at enn vóru ongar samrådingar roynd- jar, um eina slíka avtalu. og vit vitstu heldur ikki, hverja støbu {danir hovdu tikid undir samráð- lingunum viðvíkjandi peningatal- linum til iløgur, enn bar ikki | til greiniligari at siga frå, og taka | stødu til eina slíka skipan | so Fundurin vælevdnadur FUNDURIN VID P. M. DAM OG D. P. DANIELSEN | 4. november 1967 skipaði SU saman við Unga Tjóðveldinum fyri fundi á Parnassinum. Evnið var »Sosialisma og tjóðskaparstríðið i Førovum«, og rødararnir vóru P. M. Dam og D. P. Danielsen. Á hesum fundi skiftu m.a. P. M. Dam og Finnbogi Isaksen orð um upp- skot tjóðveldisfloksins og vísti P M. Dam á nakað tað sama. sum Øregaard hevði ávíst á SU-fundi | frammanundan. Frágreiðingin um henda fund stóð her í blaðnum 2. desember 1967, saman við tí. ið framkomið var um uppskot tjóðveldisfloksins aftan á báðar hesar fundir. Vit endurprenta brot úr hesi grein: »Uppskot tjóðveldisfloksins var sum omanfyri sagt hetta: Samráðingar verða tiknar upp við donsku myndugleikarnar, um at bera tað so í bandi, at tann studningur, sum nú kemur frá don- um til føroysk umsitingarendamál i staðin verður latin til tær tløgur, | sum nú landskassin figgjar. Lands- kassin skal sleppa frå hesum iløg- um, og i stadin yvirtaka føroysku umsitingina. Tá Øregaard nú í vár var á fundi í SU, tosaði hann m.a. um hetta | uppskot. Hann vísti á, at hetta uppskot hevði tað brek, at tað kundi koma at føra við sær, at iløgurnar vera bremsaðar, av tí at vandi er fyri, at tað tal. ið semja fæst um at lata til føroysk iløgu endamál. í longdini ikki fer at verða hóskandi Hetta brek hevur núgaldandi skipan ið hvussu so er ikki. Nú veksur danski stuðulin líkafram proportionalt við føroysku tj6dar- inntøkuni; og um vit nå hugsa okk um, at føroyska tj6darinntøkan pr. íbúgva gjørdist hægri enn hin danska, so gjørdi hetta bert, at danski stuðulin vaks enn meir enn fyrr Men undan hesum báðum trupul- leikum slepst, um vit undir sam ráðingunum sum tjóðveldisflokk urin skjýtur upp fingu danir at gingið við til, at teirra stuðul til okkara skal latast soleiðis, at for oyingar skulu fáa eins nógv. id munurin er millum — tjédarinntøk- una Føroyum og i Danmark, roknað eftir íbúgvaratali. Í 1965 var hesin munur ca. 150 milj. kr Men tað er ikki nóg mikið, at hesin peningur verður latin til Før oya. Tað er eisini neyðugt at tryggja sær. at hann verður for svarliga nýttur, og nýttur soleiðis, at hann fer at føra við sær, at for- oyska tjóðarinntókan fer at valsa Hetta kann í fyrsta umfari verða gjørt vid, at tann peningur. ið kem- ur, verður nýttur sum partapen- ingur í einum banka, hvors limir | fóroysku og donsku myndugleikar-| nir koma til sættis um, hvor skal) velja. Til tess at teir donsku mynd- | ugleikarnir kunnu fáa tryggju fyri, | at peningurin ikki misferst, er helst | Nr. 19 150.000 í Berlin yri USA Nýliga fóru 10.000 vinstrasinnaðir studentar gjøgnum Berlin og mót- mæltu Vietnam-politikki USA; men henda mótmælisgonga fekk aftur- svar. Klaus Schiitz Aftursvarið kom, tå 150.000 ber- linarar fóru í skrúðgongu til John F. Kennedy-plássið hin størsta, ið nakrantid er sædd á hes- um rúma plássi Borgarstjórin Klaus Schitz helt rødu. Hann minti á, at »vit eru sameindir við USA við vinar- og takkarlætis bondum.« USA ilgum stridi i Vietnam, og ameri- er uppi i einum Syrgi- kumenn eru her i Berlin fyri at verja frælsi okkara. Vit vilja ti ikki loyva kumenn á skógvarnar her í byn- at nakar spytir ameri- um! Javnaðarflokkurin velur tveir samvirkandi donsku Eftir t Ur á danski andstøðu javnaðarflokkurin er komin i og miklar k eru leysar úr ráðharra- og refur ødrum ålitisstørvum, eru broytingar farnar fram å ymiskum økjum Javnadarflokkurin, LO A > velur « Im umboðsmenn í hevur nú nýval til hesi stor ymiskar havt | Krag og Hækkurup i LO umboðsmenn í høvudsleidsluna hjá fakfelogunum — LO. Teir valdu eru Jens O Krag, fyrrv. forsætisráðharri og Per Hækkerup, fyrrv. uttanríkisráð- harri og politiski framsøgumad- urin hjá javnaðarflokkinum á fólkatingi. Brævid eitt svikabragd Í samband við menn fram skriv å fundi i Pyongyang frá teimum »Pueblo«-malid, løgdu nordurkoreanskir samráðingar- 82 monnunum á vaktarskipinum »Pueblo«, har teir biðja um fyrigeving og milda revs- ing. A TILL: SS TI A TA neyðugt, at tað er danska revistóns- depariementið, ið reviderar Hvussu kemur hetta fungera? Ju, bankastyrid setur ið saman við styrinum hvussu partapeningurin Hann kann td. lænast út til iløgur, latast til landsstýrið at nýta ella til kommunurnar. Rentuna av lán- unum ger stýrið av. Hervið ber tað so tiltak at ein ger stjóra, av, skal nýtast til hjá føroyskum myndugleikum at føra júst tann økonomiska poli- tikk, ið er ynskiligur og hóskandi út frá einum føroyskum sjónarmiði Halda vit td. at prísurin á el- streymi er so høgur, at tað nervar ídnaðarútbyggingina, so kunnu vit sanera SEV, so at tað ber til at seta prísin niður; vit kunnu veita bílig lán til bygging av nýggjum virkjum, um tað skal vera føra økonomiskan politikk út frá ar- beiðs- og fiskimannasjónarmiðum S. Úr At tað høvdu verið úrslitagóðar samráðingar um vit fingu danir at gingið við til hetta Men spurningurin er jú bert, um danir vilja tað. Tað átti kortini at kunnað latið seg gjørt, tí vit kunna jú at hetta má fara føra vid sær, at danski studulin i fram tidini fer at minka Ti nýta vit henda pening ra tjóðarinn tøka okkara vaksa, og tá hon er vorðin eins og hin danska, nýtist okkum ongan stuðul at fáa meira.“ Men tað er bert nýggja stevnumið tjóðveldisfloks- ins, og at vóna samarbeiði um uppskotið á breiðum grundorlagi! 0. er greitt Vísa á at tt, fer at høg ju at fegnost um SU-ari. Amerikanska uttanríkisráðið sig- ur, at brævið er eitt falsum ein norðurkoreansk roynd at fáa mann- ingina revsaða Norðurkoreanska tidindastovan segði nyliga, at brævid var fingið i lag og undirritað av allari mann- ingini, men uttanríkisráðið sigur, at »bædi innihaldið og målberingin visa greitt og týðiliga, at hetta eru orð hjá norðurkoreansku myndugleikunum og ikki frá manningini.c AVNOKTAR Robert Kennedy, senatorur, sig- ur, at tað er ikki rætt, tá privat- skrivari bróðursins skrivar í bók síni, at John I Kenndy tríggjar dagar, áður enn hann var myrdur í Dallas í Texas, skuldi hava sagt, at hann aftaná valið ikki ætlaði at lata Johnson halda fram sum vara- forseta SVARTUR POLITISTJÓRI ekið í York, rasuófriður, býnum tað í hevur Vandamiklasta Newark við New fjør almikil fingid har Var nú nýggjan politiovasta Williams. Samstundis er skipað eitt ráð, ið skal taka | politivaldinum. ein negara, Edwars sær av ákærum móti