leygardagur 9. mars 1968síða 4

eftir Michel } Nr. 19 SOSTALURIN SLAGIÐ VIÐ LA PLATA XII. Arbeiðið hjá einum skipi er ai gera fíggindanum so nógv fortreð sum gjørligt, og sam- stundis at royna at binda so nógv kríggsskip hjá fíggjindanum sum gjørligt við at leita eftir sær. Tað skuldi reyna at gera um seg utfan at fáa nakran skaða sjálvt, og fram- um alt ráddi tað um ikki at leypa á nakað kríggsskip, hóast tað var minni enn Graf Spee. Tað mátti og | skaði 3oðini hjá koma á sjálvt skuldi lummaslagskipið. ongin dorff vóru at sleppa sær undan og ikki so frægt sum leypa á eitt væl- vápnað bretskt farmaskip. Tað var ikki ti at týskararnir vóru ræddir, nei, tað var tað, ið kom at løna seg best hjá tí týska flotanum. Hes- in var alt ov lítil til at nakað, og tann minsti skadin í ein- um bardaga kundi hava týdning hjá tað hevði so langan veg at sigla heim. Ja, hetta var orsøkin til tað heila. Teir fleiri túsund fjórðingar nir, ið lógu millum væl útgjórdu týsku flotastødirnar, har tær Størru reparatiónirnar | kundu verða gjørdar. Hjá bret- unum hevði hetta onki at týða av ti at teir høvdu verið framsýntir nokk til at fáa sær havnir kring allan = jardaknøttin, har skipini skjótt og greitt kundu verða aftur- gjørd og eftir stutta tid aftur vera á varðhaldi. Men um okkurt hendi við Graf undir Spee sum td. eitt hol vatnlinjuni ella maskinskaða, so kundi tað hóast teir vunnu slag- skaðin víðum ið merkja endan. Ti um íkki kundi havi, noyddust teir at sigla alla tað gjøgn- um Atlantshavið, heilt norður til Norðhavið fyri kunna sleppa Norðsjógvin og inn í henda leiðin 12.000 fjórð- ingar og tað var alt, alt ov langt. Boðini hjá Langsdorff vóru ikki til gerast aftur á vandamiklu leiðina norður ósæddir at niður gjøgnum týska havn, kom at verða umleið at fara skeivur av, og tó helt hann heilar minuttir høvdu sæð tær høgu somu kós í fimtan eftir at teir lummaslag- | Langs- | risikera | alstóran | lummaslagskipinum, tí | skipið og tær| | mastrarnar á HMS Exeter tann 13 | Hvi? desember. Hesin spurningurin |varð framsettur av bretska admi- ralitetinum og av admiral Raeder Berlin, tå teir fingu | | log Hitler í | sannleikan at vita. og enn tann dag | herflotakønir menn spyrja |kring allan heimin um tað sama. | | »Haldid hevði í dag tygum burtur úr øllum vanda,« Langsdorff fingid bod um, eins og allir hinir skip- lararnir á teim tysku lummaslag- skipunum. Tó royndi hann við vilja at koma í bardaga við bretsku krússararnar tann 13. desember, og fum tað ikki var at koma sær í | vanda, hvat var so? staðin fyri at risi- skaða,< |teir sagt við hann, og tí høvdu teir |heldur burtur í kera at fáa nakran høvdu |givid honum radara fyri at hann I | | | ari tíð. Sum so mangan áður var | radarin eisini henda dag í ólagi og gav honum bod, hóast eingi men |hetta var ongin ivi um, at menn- | Inir, ið vóru á varðhaldi á ti høgu mastrini mundu síggja Exeter nak- |ad væl áðrenn menninir á krúss- | dorff hevði ivaleysa tíð til at sleppa | sær avstað, til at krógva seg á tí Atlantshavinum, ti radara til at hevdi sloppid sær hent |tann dagin, og endin å ti tyska slag kanska komið at ødrvisi, vida figgindin hevdi ongan hjålpa sær. Um Langsdorff hevdi onki gijørt hetta, um hann avstað, var serstakligt |skipinum hevði nakað heilt endin, id verið eins og tann syrgiligi Langsdorff tu yvirskriftunum í bløðum kring allan. heim. Ein |syrgiligur, at hann enntá kom at, |leypa hvøkk á figgindar Tysklands. | . | So hevdi ad eftir einum, id kanska ongantid Aftaná nakrar jella dagar hevði hann hildið uppat | var komið. tímar jog hildið seg hava gitt skeivt, utt- jan at vita, hvussu nær hann var við sannleikan. | | | Satt er, at menninir, ið vóru á »Sleppid tygum | kundi síggja figgindar sínar í góð-| laranum sóu lummaslagskipid. Langs | fekk, ikki kom at standa vid størs- | endi, ið var so, Harwood ligið og bid- | G.Landsborough. jjelsen týddi Graf Spee' gjørdu eitt hildu, at | varðhaldi á | . | mistak, ti teir mastrarnar jå Exeter vóru á einum Langsdonif hevði fingið boð um, at eitt serstakliga virðismikið skip | var farið út úr Buenos Aires. Tað Ívar tað 14.000 tonsa stóra Blue Mail linjuskipid Highland Monarch | Tad segðist, at skipið sigldi í eini konvoy, og sostatt hildu fleiri, at mastrarnar á Exeter hoyrdu til onkran oyðara, ið var við sum verja. | Í | Ein oyðari. Hvat kundi hann gera einum lummaslagskipi? Kan |ska var tað ti, at Langsdorff setti |fulla ferð beint móti tí bretska kríggsskipinum fyri við einum Í skoti at blása hann burtur. Men Langsdorff hevði tó fingið boð um ikki at taka Ein oyðari tann minsta kundi, um tjansin. hann var skaða Men troyttur | heldigur, gera fittliga av g g g sjålvt å eitt lummaslagskip. kanska var Langsdorff nú av at renna undan i heilum og móður av bert at liggja og jakstra bretsk farmaskip, ið vóru eins og ræddar gamlar konur.Nú vildi hann kanska sleppa at fáa ein ordiligan bardaga, og kanska var tað tí. hann ikki kundi halda beint móti einum javnum fígginda. | Hann helst hann jú kortini um stutta tíð skuldi Kanska [vid sjálvum sær: »Hvat hendir, um skaddur? Eitt lítið skip kann onki nakað álvarsamt standa ímóti at mundi heim. hevur hann sagt so eg verði serligt skul- di hent, so vóru teir skjótt í týska |sum ein oyðari | gera, og um havn, har hann kundi fáa tað gjørt í stand aftur« Kanska hugsaði „hann eisini um, at tað at beina fyri einum bretskum kríggsskipi kundi seta ein ærufullan ferð hansara. Ongantíð áður hevði nak- jað skip gjørt av við so nógv bretsk fyrr slagskip ligið framman- enda á farmaskip í aldri | hevdi eitt fyri | leyst hevur hildið tað vera) á hen- (da hátt. Uppá fáar tímar kundi [hann gera enda á so nógv, nógv |leiri skip, enn hann hevði beint senn, og eina konvoy (sum hann iva- oyðara. | hugsa um, at! mødsomu | Har- Suðurameri- longu, havinum. fyri í teimum mánaðunum úti á | | umframt var tann kanska strondin nóg nær til, at bretsku kundu sleppa | sær í øllum góðum til lands í bjarg sjómenninir | ingarbátum sínum. Gott veður var nýttist ikki at skuldu | eisini, so honum | óttast fyri at nógv mannalív sløkkjast. | Men alt hetta, ið vit hava sagt, | er sjålvandi bert gitan og onki ann- nakrantid gitan. Ongin vil i ad enn fáa at vita, hvat Langsdorff hugs-| aði. Tey pappírini, ið kanska sein- | |ni kundu sagt frå tí, blivu brend, | |tå ein ungur yvirmaður fór skeiv- ur av fekk frá skipara sínum. Ongin er fullkomin, boðunum, ið hann og henda dagin gjørdi Langsdorrf eitt mistak, ið kom at bera gledi- | bod til figgindarnar av landi hans- | ara. Eitt mistak av ti sama slag- | |num sum tað, hann framdi tann | | dagin, ið hann loyvdi Doric Star | Í at senda radioboð | | Langsdorff var á brúnni henda | | morgunin, tá tað byrjaði at blíva | ljóst. Á dekkinum stóð tað Arado- | flogfarið, ið hevði hjálpt honum, | | fyrr tá radarin var í ólagi, men í | Ídag vildi so illa til, at eisini flog- |farið var í ólagi, og nú stóð tað | | so har meðan mekanikararnir stridd | ust við at gera motorin aftur. Um ri hevði havt Arado'in, so hevði | ið gekk | | fyri seg aftanfyri sjónarringin. | hann longu nú vita, hvat Ein av varðmonnum hansara | | | hevði just ført kikara sin í ein ring yvir sjónarringin Knappliga | stedgadi hann å og hugdi nærri leftir. So komu bodini til brånna | knappliga: »Eitt skip á stýriborðs | bógvi.< Allir á brúnni vistu um | Highland = Monarch, so bodini dámdu teimum stak væl. Nú fingu teir boð um, at hetta skipið var 17 fjórðingar burtur. Langsdorff gav klárt til allir boð um at gera skipið Stutta lotu | menn uppá pláss. álop. aftaná vóru FLEIRI MASTRAR. Eitt Ýl frå varðmanninum kløkkadi teir, tå hann rópti hetta. Mundi hetta vera konvoyin? | | Framvegis sigldi Graf Spee við |stórari ferð gjøgnum tann slætta sjógvin við kós beint móti tí ó- kenda skipinum. So gjórdist tað teimum greitt, hvat tað var fyri skip, id frammanfyri teimum lá. Ein yvirmadur, ið hevði undirsøkt | tær høgu yvirbygn- >Bók- |in sigur frå, at skipið frammanfyri mastrarnar og ingin niðriundir boðaði frá: er ein krússari. Og bert ein krúss- ari í øllum heiminum hevur so høg ar mastrar, og tað er tann bretski FXETER. Exeter ma kanénir.« hevur seks 8-tum- Langsdorff fekk tíð til| at hugsa um | 'Ådrenn | hesi boð, varð sagt rå, at hinar mastrarnar hoyrdu til ltveir = oyðarar Langsdorff hevði fingið strong boð um at sleppa sær jundan einum fígginda, ið td. var men nú helt hann tað so avgjørt vera ov samansettur eins og hesin, seint at broyta kós. Hinir sóu hann „Standa og gløda gjøgnum kikara „sín meðn hann stevndi beint inn í ein bardaga, ið hann kanska hevði kunnað sloppið sær undan. So ven- di hann sær sínar: móti yvirmenn »So nógv kríggsskip kann bert merkja ein konvoy. Vit vilja skjótt beina fyri Exeter, og ovdararnir fáa, hvat teir hava gott av, um teir vága sær ov nær. Her er tann stør- sti kjansurin í lívi okkara, her ligg- tur ein verjuleys konvoy beint fyri nøs okkara. Hesin dagur vil verða | minniligur í sjåsøgu Bretlands. |land | eydnuna við sær. Ja, 9. mars 1968 I (Tað kom hann eisini at verða men kanska íkki júst sum Langs dorff hevði ætlað sær). kós. Hann Kapitin breteska Hann helt Langsdorff. Í admiralitet inum vistu teir alt um hann. Alt, juttan at hann tvær ferðir hevði gjørt eitt álvarsamt mistak, sum hann nú kom at bóta fyri. Langsdorff var skjótt 46 ár, hen da 13. desember 1939. Hann varð føddur tann 20. mars 1894, hann varð ein maður, ið kom at liva lív sítt á havinum. Í apríl 1912 kom hann inn í keisaraflota Hetta Týskland á Tysklands var i teimum arunum, tå fyrsta sinni gjørdi seg klårt til ein heimsbardaga. f hesum heimsbardagnum, sum fyri allar ævir gjørdi enda á vón Tysklands um at koma at ráða á sjónum, gjør di Langsdorff fyrst tænastu sum hann Medusa og premierloytnantur, síðani var torpedo-yvirmaður á signal-yvirmaður á Grosser Kur first, Seinni gjørdist hann hægstur | yvir hjálpar-minusópara flotanum i Norðsjónum, og tå kríggið endaði verið skipari á minu M36 og M76. bleiv hann loytnantur, og hevði hann Tann 25 sóparunum desember honum nú gekk tað frameftir hjá slag í slag til hann sum kaptajnur í 1938 gjørdist hægstur á lumma slagskipinum Graf Spee. Tann 21. august 1939 mussad hann konu sini farvæl og førdi skip sitt åt år Wilhelmshaven, med an hann visti, at nú fór kríggið skjótt at bresta á. Hann visti eisini at tað kom at verða logið, um Tysk áðrenn langt var fráliðið eis ini var í kríggj við Bretland. Hett: dåmdi Langsdorff "onki, tí hani hevði ta størstu virðing fyri bretska tann flotin, ið hevd tann týska 1914 til hansara flotanum, knasað sor frá keisaraflotan 1918. Hann kom at vist at starv verð vandafult, men sum vit vita gjørdi hann tað gott. hevði Langsdorff sanniliga, líka til tann 13. desember 1939. Mer sjálvt klokkan 0600 henda morg unin helt Langsdorff framvegis, a! |eydnan var við honum enn. Meðan Graf Spee setti fulla ferð Á í álop sínum, segði Langsdorff frá, hvuss: hann ætlaði, at tað skuldi gangi fyri seg. Fyrst Exeter. Hana skuld teir knasa út úr sjónum áðrenr hon so mik'ð sum visti, hvat ið hevði rakt hana, síðani oyðararnir Nú varð kampflagg hansara hav á stong. Eitt reypandi høkukross flagg, ið aldri á ævini hevur giør nøkrum menniskja nakað gott. Eis ini Exeter vant flaggið á stong Men hetta var eitt reinari flagg, ið enn kundi krevja lýdni og ær! kring allan heimin. eisini Exeter á Nú leyp so her var ongin, ið spurdi um a sleppa sær til rýmingar so ni var ongin vegur aftur hjá lumma slagskipinum. Tað var um hetta mundi, tá tað var alt ov seint at broyta støðu at boðini komu, ið kanska kundi broyta gleðina hjá týskarunum: Har var ongin konvoy. Hvat mund ikki Langsdorff hugsa. Ongin kon voy? Hann hevði also ristkerað hetta fyri púrasta onki. So komu tey næstu boðini, ið eisini kundu leypa klokk á teir Tey freinmandu kríggsskipini sig! du hvønn sin veg fyri at royna af fáa Graf Spee millum seg. Men so komu tey náðileysu boð ini, ið mugu hava fylt Langsdorfi við ótta: Hini kr'gesskipini vórt