hósdagur 16. mai 2002síða 6

10 Nr. 91 - 16. mai 2002 Nr. 91 - 16. mai 2002 11 Nýggi Løgtingið hev- ur nú havt sín fyrsta fund. Edmund Joen- sen varð valdur til løgtingsformann við sekstan atkvøðum. Fyrsti tingfundurin varð eisini merktur av, at tingmenn skul- du venja seg við eina nýggja skipan LØGTINGSFUNDUR Heri á Rógvi Løgtingið: Mikudagin kom nýggja Løgtingið eftir løgtingsvalið 30. apríl sam- an fyri fyrstu ferð. Undan fyrsta tingfundi- num var serliga stórur spenningur um, hvør fór at gerast tingformaður. Hesin gjørdist Edmund Joensen úr Sambandsflokkin, sum fekk sekstan atkvøður. Einki nevndarval var á skránni. Tað er formaður, ið ger av, um hetta skal gerast. Tinghúsið er umvælt inn- an og uttan. Alt var ikki heilt liðugt, men tað var ein heilt øðrvísi salur, ið ting- menn tóku í nýtslu. Áhugin fyri tingfundi- num var stórur, og ting- menn høvdur eisini funnið fínu klæðini fram, og onkur helt seg heldur ikki aftur við at fara í føroysku klæð- ini. Tað vóru formel mál á skránni. Tingmenninir skuldi góðkennast, og hetta tók sína tíð, tí tingfólk í smáum bólkum skuldu fáa greiðu á, hvørt tað nú var, sum var valdur. Alt gekk tó upp á stás við tí, og allir tingmenninir kunnu nú kenna seg vísar í, at teir eiga teirra sæti í Løg- tinginum. Heini O. Heinesen er elsti tingmaðurin, og hann fekk tí heiðurin at seta tingi, og hann virkaði sum tingfor- maðurin tann størsta partin av fundinum. Vilhelm Johannesen gjørdist fyrsti tingmaður, ið slap at royna nýggja røðara- pallin í tinginum. Fyri landsstýrismenn, ið eisini eru valdir á ting, komu varamenn ístaðin. Hesir vóru: Jákup Mikkel- sen, Norðoyar valdømi, Jóanis Nielsen, Vágum, og Poul Michelsen, Suður- streymoy, allir úr Fólka- flokkinum. Fyri Høgni Hoydal tók Jógvan Arge sæti á tingi. Edmund formaður Stóri ivamálið um løg- mansformanninum er nú loyst. Edmund Joensen er valdur sum tingformaður. Trý uppskot vóru: Ed- mund Joensen, Hergeir Nielsen og Óli Breckman. Sambært tingskipanini, so skuldi fyrst atkvøðast um allar, men eingin tær sey- tjan atkvøðurnar og harvið meirilutan Edmund fekk sekstan, Hergeir níggju og Óli sjey atkvøður. Sostatt skuldi ein triðja atkvøðu- greiðsla til, har atkvøtt bert var millum Edmund Joen- sen og Hergeir Nielsen. Ed- mund Joensen fekk við hesa atkvøðugreiðsluna sekstan atkvøður, meðan tað ikki eydnaðist Hergeir at savna meira enn 13. Tað vóru Fólkaflokstingmenn, ið býttu seg millum at at- kvøða fyri Hergeir Nielsen og at atkvøða blankt. Jenis av Rana úr Mið- flokkinum valdi at stuðla Heirgeir Nielsen. Edmund Joensen segði, eftir at hann varð valdur, at hann vildi arbeiða fyri alt tingið. Hann segði seg vera fegnan um at hava fingið hendan álitissess. Sjálvstýrisflokkurin og Javnaðarflokkurin stuðlaðu Edmundi, og tað var eisini Jóannes Eidesgaard, ið skeyt hann upp. Jóannes Eidesgaard segði eftir fundin, at teir mettu Edmund sum ein skikkaðan formann og ein virðiligan formann, og teir valdu so- statt at stuðla honum. Kári P. Højgaard úr Sjálvstýrisflokkinum held- ur eisini, at Edmund Joen- sen er ein virðiligur for- maður. Hann leggur afturat, at hann var tann einasti av teimum í uppskoti, ið hann hevði upplivað sum tingfor- mann, tá hann hevur verið limur í formansskapinum seinastu fýra árini sum ein av varaformonnunum. Fyrsti avgerðin hjá nýggja tingformanninum var, at einki nevndar val skuldi vera. –Eg ætli mær at arbeiða sum tingformaður sum fyri alt tingið – bæði andstøðu og samgongu, sigur Ed- mund Joensen. Hvar er ja? Tað var eisini skemtiligt í tinginum mikudagin. Ting- menn hava fingið messtum nýtt tinghús, og við hesum eisini eina nýggja skipan, sum skal nýtast tá tingmenn skulu atkvøða. Hendan var tó ikki so løtt hjá øllum at hava við at gera. Hvar er ja, spurdi ein tingmaður, tá atkvøðast skuldi fyri tingformanni- num. Eisini gekk stundum eitt sindur striltið við at fáa alt avgreitt, soleiðis sum tað átti. Alt kom tó upp á pláss, og nýggi tingsalurin og nýggi tingmanningin eru nú staðfest og tikin í nýtslu. Fyrsti tingfundur: Nýtt ting í nýggjum tingi Løgtingið er nú farið undir eina nýggja tingsetu. Húsið er sum nýtt, og tað er partur av tingmanningini eisini. Løgtingið fer nú til verka. Elsti tingmaðurin ráddi fyri borgum til tingið hevði valt Edmund Joensen sum nýggjan tingformann. Endamálið við út- gávuni, sum Heilsu- frøðiliga Starvsstovan hevur staðið fyri, er at gera almenningin kunnugan við vís- indaligar kanningar ÚTGÁVA Turið Kjølbro Heilsufrøðiliga Starvsstov- an hevur givið út áhuga- verdan bókling um før- oyska umhvørvið í tølum. Bóklingurin, sum eitur Føroya umhvørvi í tølum 2001, er triðja útgávan av sínum slag. Í honum eru yvirlit yvir kanningar av umhvørvisligum týdningi, ið eru gjørdar í Føroyum. Fyrsta útgávan Føroya umhvørvi í tølum 1997 varð prentað í 100 eintøk- um, sum vísti seg at vera alt ov fá. Onnur útgávan, sum kom tvey ár seinni, var tískil fyri ein part uppaftur- prent av teirri fyrru, tó við nýggjum tølum eisini. Tað nýggja, sum er við í bókl- inginum, sum júst er kom- in, er parturin um dioksin, sum víst verður til á hesi síðuni eisini. Í kunningini í sambandi við útgávuna, sigur skrivar- in í arbeiðsbólkinum, Maria Dam, at dentur eru lagdur á tíðarrøðir av kyk- silvur-kanningum í hesum bóklinginum. Tað vil siga, at hugt verður at broyting- um í kyksilvurinnihaldin- um yvir eitt tíðarskeið, sum helst skal røkka aftur til tíðina fyri ídnaðarkollvelt- ingina. Sagt verður, at kanningarnar ikki eru lidn- ar, men at fyribilsúrslitini eru áhugaverd. Ætlanin við hesi frá- greiðingini er, at úrslit frá teimum kanningum, sum verða gjørdar innan karm- arnar av »Umhvørviseftir- ansingarætlan fyri Føroy- ar«, og sum hava týdning fyri fatanina av føroyska umhvørvinum yvirhøvur, koma almenninginum til kunningar. Frágreiðingin er skrivað soleiðis, at hon í stuttum hevur eina yvirlitsmynd av úrslitum frá teimum kann- ingum, sum eru framdar. Dentur er lagdur á djór, annaðhvørt tí tey hava týdning sum matvøra, ella tí tey orsakað av livihátti og útbreiðslu eru egnað at greiða frá føroyska um- hvørvinum. Frágreiðingin skal kunna nýtast av lærar- um og næmingum í fram- haldsflokkum, lesandi, politikarum og fólki, sum eru áhugað í umhvørvisvið- urskiftum yvirhøvur. Frágreiðingin byggir víð- ari á ætlan frá arbeiðsbólki, sum í november 1991 varð settur at gera uppskot til umhvørviseftiransingar- ætlan fyri Føroyar. Hetta uppskot varð latið Føroya landsstýri á vári 1995, og á heysti sama ár gjørdi Før- oya Landsstýri av at seta arbeiðsbólk við umboðum fyri Fróðskaparsetur Før- oya, Føroya Náttúrugripa- savn, Heilsufrøðiligu Starvsstovuni og Fiskirann- sóknarstovuni. Heilsufrøði- liga Starvsstovan hevur havt fyrisitingarliga mynd- ugleikan. Í stórum mun er frágreiðingin skrivað av fólki haðani, eins og und- anfarnu bóklingar. Týðandi partar eru tó skrivaðir av fólki frá hinum stovnunum eisini. Føroyskt umhvørvi í tølum Dioksininnihaldið er kannað í seyði, kúgvarmjólk, toski, grindahvali og lom- viga. Avgjørt hægsta innihaldið av dioksin er funnið í lomvigar- eggum, verður stað- fest í Føroya um- hvørvi í tølum 2001 UMHVØRVI Turið Kjølbro Síðani 1991 hevur Heilsu- frøðiliga Starvsstovan gjørt regluligar kanningar av seyði, fyri at finna fram til, hvussu nógv dioksin er í teimum. Til hesar kanning- arnar er nýrutálg frá seyði úr Eysturoy, Streymoy, Skúvoy og Koltri brúkt. Ein av orsøkunum til, at seyður er valdur til kanningina, er, at føroyingar eta nógv seyðakjøt. Hetta stendur at lesa í bóklinginum Føroya umhvørvi í tølum 2001, sum er komin út fyri stutt- um. Aðra staðni er meiri vanligt at kanna dioksin- innihaldið í mjólk. Í bóklinginum stendur at lesa, at dioksininnihaldið í seyði kann samanberast við dioksininnihaldið í kúgvar- mjólk, tá royndir verða heintaðar á einum og sama staði. Sum onnur aromatisk klorerað evni, eru dioksin feittloysilig og verða seint niðurbrotin. Við øðrum orðum hópa hesi seg upp í føðiketunum. Mark er sett fyri, hvussu stórt inntakið av dioksin kann vera, eins og við øðr- um eitrandi evnum. Hetta markið nevnist TUI, sum stendur fyri Tolerabelt ugentligt indtag, og hevur verið 2100 pg, men síðani 2001 hevur ES rátt til, at markið verður lækkað nið- ur í 840 pg fyri hvørt fólk. Norsk kanning vísir til, at fólk har í landinum fingu umleið 35 prosent av gomlum TUI í seg, helvtina úr mjólk og margarini og umleið 5 prosent úr seyðafeitti. Dioksintølini úr Noregi, Týsklandi, Svøríki og Hálandi, sum eru frá 1990 til 1999, liggja úr 0,31 til 1,80, sum er eindin í TCDD-equivalentum í pg/g feitti. Nýggjastu føroysku tølini liggja úr 0,24, sum er av ær í Koltri upp í 2,80, sum er av lambi í Leirvík. PCB Í 1995/96 varð seyðafeittið eisini kannað fyri koplanar PCB kongen, sum eru tey mest heilsuskaðiligu kongenini, og PCB 126 hevur fingið ein TEF á 0,1. Tað merkir, at hetta evnið er ein tíggjundapart so vandamikið, sum tað mest eitrandi dioksinið. Í før- oyska seyðinum var PCB 126 einsamalt atvoldin til 90 prosent ella meiri av tí toxisku dosuni, sum stendst av hesum koplanu PCB-un- um. Mjólkin Føroysk kúgvarmjólk er eisini kannað fyri dioksin- innihald. Fyri at gera kann- ingina so umboðandi sum til ber, er mjólk frá trimum teimum størstu mjólkar- bóndunum kannað, og um- framt eru royndir tiknar á mjólkarvirkinum av lidnari vøru. Hesar royndir vórðu tiknar seint í 1999. Verður føroyska mjólkin borin saman við mjólk úr Danmark, Finnlandi, Svø- ríki og Noregi, er dioksin- innihaldið í føroysku mjólkini í niðari helvt, á støði við tøl úr Finnlandi. Føroysku tølini liggja frá 0,36 til 0,52. Eggini Heilsufrøðiliga Starvsstov- an hevur eisini kannað dioksininnihaldið í toski, lomviga og grindahvali. ES-londini hava samtykt eina strategi fyri at basa dioksini í umhvørvinum og hava tískil gjørt tilráðingar viðvíkjandi hægst loyvda innihaldinum av dioksini í fóðuri. Viðvíkjandi grindini, hevur Heilsufrøðiliga Starvsstovan latið kannað spik frá grindahvali fyri dioksininnihald í tveimum umførum. Fyrru ferð í grindini í Vestmanna í juni 1996 og seinnu ferð í grindini í Havn í september í 2000. Yvirhøvur er rætti- liga javnt innihald av diok- sin í vaksnu dýrunum, frá umleið 8 ngTEQ/g fiti til 13 ngTEQ/g fiti. Kanningin av lomvigar- eggum umfatar lomvigar- egg heintað á Torkilshálsi í Skúvoy. Tíggju av hesum vórðu kannað fyri PCB, pestisidir og dioksin. Í mun til dioksinkanningar av øðr- um, eru avgjørt hægsta innihaldið av dioksin funn- ið í lomvigareggum. Lagt verður tó afturat í kanning- ini, at lomvigaregg í Føroy- um kortini ikki eru serliga illa dálkað við dioksini. Kanningin vísir, at inni- haldið av dioksinum og koplanum PCB-um í lom- vigareggum var nógv hægri enn í grindahvalinum, og kundi ein møgulig frágreið- ing uppá hetta kanska ver- ið, at hvalurin er betur enn fuglurin til at niðurbróta júst hesi evni. Ivast tú í tínum kvinnuvirði, er nú møguleiki at fara á skeið og menna teg sjálva. Skeiðið, sum er fyri kvinnur í øllum aldursbólk- um, verður hildið í Havn í døgunum 1.-2. juni í ár KVINNUSKEIÐ Ert tú konufólk og hevur áhuga fyri at menna teg persónliga, hevur júst hetta skeið kanska tín áhuga. Skeiðleiðari er Anette Sundby. Hon var í Før- oyum í heyst og helt eitt væleydnað skeið. Nú roynir hon eydnuna aftur. – Ein ferð byrjar altíð við fyrsta fótafetinum, sigur Anette Sundby, sum seinastu fýra árini hevur hildið serstakt skeið fyri kvinnur. Ein orsøk til, at hetta er kvinnuskeið burturav, kemst av, at kvinnur kenna seg tryggari og kunnu betur tosa um síni viðurskifti sínamillum, tá ið tær eru í bólki fyri seg. Anette Sundby er upp- runaliga útbúgvin fólka- skúlalærari, men hevur seinastu 12 árini skipað fyri skeiðsvirksemi, har hon m.a. lærir kvinnur, hvussu tær kunnu menn- ast og soleiðis styrkja sjálvsvirðið. – Nógvar kvinnur koma á hesi skeið, tí at tær hava hug at læra okkurt nýtt, ella tí tær standa á einum vega- móti í lívinum, har teim- um tørvar at læra meiri um teirra persónligu eginleikar, sigur Anette Sundby. Orsøkin til, at hon hevur ment hesi serligu kvinnuskeið, er, at hon hevur verið fyri stórum mótburði í lívi sínum. Tað hevur gjørt, at hon ofta hevur ivast í sínum kvinnuvirði. Fyri at vinna á ivanum hevur hon stríðst fyri at endur- skapa kensluna av síni styrki sum kvinna. Tað eru m.a. hesar royndir, sum Anette Sundby vil bera víðari til sínar med- systrar. Skeiðið er fyri kvinn- ur í øllum aldursbólk- um. Ert tú áhugað fyri at læra okkurt nýtt, sum kann menna teg í arbeiðs- og persónliga lívinum, er hetta skeiðið kanska ein møguleiki. Skeiðið er ikki nakar »undurkurur«, men meira ein byrjan til eina prosess, har tú fært hugskot og íblástur m.a. til at skapa broytingar í lívsgrundarlagnum, sum tú kanska droymir um, men ikki veitst, hvussu tú skalt fremja. Á skeiðnum er møgu- leiki at gera sær tankar um lívið, at hugsa seg gjølla um og at arbeiða fram ímóti at seta sær nýggj stevnumið. Skeiðið verður í Stoffalág 82, 1.-2. juni , frá kl. 9-17 báðar dagar. Luttakaratalið er av- markað til í mesta lagi 16 luttakarar. Kostnað- urin er 1850 krónur, íroknað skeiðtilfar og kostarhald. Áhugaðar kunnu fáa nærri upplýsingar um kvinnuskeiðið við at ringja á tlf. 315298 ella við at fara inn á heima- síðuna www anettesundby.dk Kvinnuskeið um sjálvsmenning Mest dioksin funnið í lomvigareggum Dioksininnihaldið í seyði kann samanberast við dioksininnihaldið í kúgvarmjólk, tá royndir verða heintaðar á einum og sama stað C M Y K 11 10