mikudagur 20. november 1968síða 2

Nr. 91 SOSIALURIN 20. november 1968 Gerið tykkara politisku verndarskyldu Á pisuveitslu í hinum Føroyska Studentafelagnum í Keypmannahavn 5. oktober helt Atli Dam, verkfrødingur, hesa rødu: Góðu pisur og veitslufólk, sum her er samankomið! Vanligt er, at pisurødarar ge- | va góð ráð viðvíkjandi lesnadi og levnaði í studentatidini, góð ráð um ikki at skunda sær ov | | | | mikið, góð ráð um at fáa sum | mest við av veitslurómi eins og | stuttligum dløtum saman við vinmonnum vinkonum, stutt | sagt góð råd um at gerast góðir | »skemtarar«, sum tað eitur i dag. Etli mær ikki at gerast tilik- ur ráðgevi í kvold. Hugsi ikki. | tílík vegleiðing nyttu. Royndum hjá ødrum lærir ein sjáldan av, tit verða oll at gera tykkara royndir. Summi fara at gera stutt av við aðinum, og summi fara at lesa leingi, ja, kanska líka leingi sum eg sjálvur. uppaftur onnur fara OT | | | | |} ger og lesn- at leita sær aðrar vegir i sam- felagnum og gera ikki lesnaðin idnan. Summi tykkara gerast | góðir skemtarar, ja, kanska lika | góðir sum NN og NN,sum sita | ter, og hesir skemtarar verða at finna millum teirra. sum gera stutt av og millum teirra, sum ongur lesa, eins og millum teirra, sum ongantíð gerast lið- ug. Hugsunnarhátturin aft- anfyri pisurødurnar Eg tók av tilboOnum um at tosa her í kvold ikki tí at eg við mini longu luttøku í felags- og | studentalívinum i Keypmanna- | havn helt meg kunna geva virð- | ismiklar leiðbeiningar ella kun- | na stuttleika tykkum við atl greiða frá farnum skemtiløtum | sjálvsagt hava verið | nógvar, og sum kanska fara at vera havdar á máli í kvold men heldur tí, at eg undir mang ari pisurødu havi sitid og ilsk- ast um hugsunnarhåttin, sum lå | aftan fyri tað. sum fram varð borið. Havi ongantíð svarað til hetta á hóast hugurin sum gr veitslu, kann hava verið til tess. og hó- ast innihaldið hevur verið av politiskari náttúru hvat eisini rímiligt hevur verið. tí hvat er í dag, ið ikki nertir við politikk men væl at merkja oftast av einari politiskari náttúru, sum | hevur ligið mær fjar. Ivey høvudsevni hava verið frammi í hesum røðum: ein yvirspent misskilt nationalisma og ein eftir mínum tykki fjákut | »huding«. (Tad er tó at siga, at | seinnu árini er henda húðing | minkað nógv. ja síðan orðið | húðing varð kent og alment nýtt. hava menn verið meira vandnir við tí. sum vert er at húðast uppi yvir.) Ætli mær) ikki at siga nógv um hesi bæði | evni, skal nerta við tey seinni, fari fyrst at tríva í okkurt meira aktuelt Tað, sum mest er uppi í tíð- | ini, ella sum ger mest vart við | er tann randi, | seg, 9 i | broyting | demokrati jat I | materiellari tað sum kennist um allan heimin og kanska mest innan studenta- heimin. Uppreistur ímóti autori | teti, ímóti verandi stovnum og trongd til at sleppa av við sam- felagið í sum fjøtrar og dag, g bindur. Uppreistrarandin posi- tivur - og fyri neyðuni Lat meg beinan vegin siga, at eg meti henda anda positivt, haldi tað vera fyri neyðini, at kollvelting fer allastaðni, har veruligt ikki ræður, allastað- ni har bólkar innan samfelagið eru skerdan lut, allastaðni har veruligt frælsi fyri einstøku menniskjuna ikki er, og vil tað síga um allan heimin. Sjálvsagt er munur á, hvussu tørvandi broytingarnar = eru. Tær eru fram við | meira fyri neyðini í teimum so- | kallaðu sosialistisku londunum ein miðvís broytingar- og sam- felagskollveltingarrørsla havt betri møguleikar enn aðrastaðni til at borið sjónarmið síni fram og at fingið framt sína hugsan uttan at nýta valdsmegi. At treytirnar eru betri her, og at úrslit her vóru gagnlig fyri- mynd, kann eingin tvídráttur vera um, hóast ein ikki metir |tær nóg góðar kortini. Seinnu vit merkt dómi um hesa rørslu um okk- ara leiðir, men eftir tykki eisini á ein hátt, sum hev- ur avdúkað syrgiligan tørv miðvísi, syrgiligan tørv á presi- seran av, hvar leiðin skal ganga. syrgilgian tørv á hegni til åvis- an å, hvussu krøvini kunnu upp | fyllast og loysnir fåast til vega. Afturhald, ið forðar tær |á flog r |* | årini hava a in kann so sig | lingauppreistrinum, Bo Dan An og |dersen og Søren Hansen, lat tað er positivt í | at | kravið um avgerðarrætt. kravið siga, | sjálvum sær. | litiska misnøgdin við autoritet. | flokkarnir. sum vanliga nevnast minum | á [ | studentar eru i mongum førum | i | proletarar, materielt ognarloys- | tion, sum nevnd verður filoso- fikum, men var tykkara aktivi- tetur og tykkara arbeidsmegi ikki størri mål verd? Haldi, at tit, sum nú eru so væl fyri, at tit hava atgongd til eina útbúgvan, sum seinni fer at seta størsta partin av tykkum inn i ein samfelagsbólk, sum í ógvuliga lítlan mun identifiserar seg við fjøldina av fólkinum, hava eina skyldu til hesi fáu ár. | tit veruliga kenna tykkum sum jein part av proletariatinum | | ingar at royna at frambera | tykkara broytingarkrøv konsist og å ein hått, sum kann hava útlit til at fáa úrslit. Vinstruflokkarnir | | - nýtilig amboð Tað verður sjálvsagt at krevja, | nytt. Eftir mini hugsan eru á po- økinum nærum allir vinstraflokkarnir nytilig amboð. sum eru so lítið sosialistisk ' um broyting verður hildið fram | Min von er, at tit fara innum - Tvey høvudsevni hava verið frammi í hesum rgðum: Ein yvirspent, misskilt nationalisma, og ein eftir mínum tykki fjåkut >húðing=. og innan tey burturav kapi- talistisku samfeløgini, har kon- servatisman, borgarligheitin ella | afturhaldið sum vit siga á føroyskum rædur, enn tær leru um okkara leiðir. Eins positivt tað er, at henda samfelagsliga broytingarrørsla ella kollveltingarrørsla júst i arbeidir at siggja teir sorgar- eikir, sum henda tå hon verð- | jur nidurbard av kommunistisk- | um og kapitalistiskum aftur- 1aldi, at noydast at viðurkenna. flestum fórum verður úr- slitið = av kollveltingarroynd- unum politiskt og samfelagsligt afturstig, sum ikki er bót fyri í langt áramál. Floygdir - men einans 'á summum økjum Tit, sum í dag eru pisur og vit, sum á summum økjum legg væl til merkis: einans summum — økjum kunnu kenna okkum floygdar, liva i ti partinum av heiminum. har og broytingar eru minni átroðkan- di enn aðrastaðni. Ella sagt ødr- vísi: har eitt sindur meira av frælsi er og har nógv meira av vælferð er, og har er minni vandamikið at vera progressivur. Undir okkara treytum skuldi øtuni ger so nógv vart við seg, | (eins hugstoytt er tað at síggja. ivussu plán- og urslitaleyst hon | å | jalla tíðina, at halda pottinum á kóki, at hap- penings halda lív í, (tað kann | so stinga seg upp undir ymsum (heitum sum antiimperialisma, | vietnamsamhugur, = hippiehugs- jan 0. s. fr.), og at alt hetta | seinni kemur at útkristallisera | seg í eina rørslu eina ideo- | logi sum er før fyri at veita lokkum stovnar vid sonnum de- | mokrati. | Kanska hava teir rætt í hes- um, men eg haldi, at tað bar | skjótari til máls, um krøvini longu nú vóru meira konkreti- serað og vóru borin fram igjøgn um teir verandi stovnar og gjøgnum tær æðrar, sum nýti- ligar eru. Skal tað vera neyðugt | at bróta niður allar verandi in- | stitutionir, er vandi fyri. at aft- urhaldið slær dygt á nevið og forðar tær á flog. ið vid í einum uppreistri. Har vórðu formulerað trý krav. rættiliga — konkret = formulerað eisini, men eisini uttan umhugs- an um hvussu tey kunnu upp- | fyllast. Soleiðis sum hesin upp- reistur stendur fyri okkum. sum mest kenna hann frá avíslesn- aði, sær tað út sum hann er av sama slag sum undannevndu. leinans ella mest fyri at sýna | misnøgd og einans ella mest ti tað nú er uppi í tíðini at krevja | broyting. Kanska veruliga meiningin | var at sleppa av við ta institu- | Vit pisur i år hava longu ver- | kravspåkarar ; her at hått, effek- og royna innanhýsis ávirka teir sitandi á ein sum kann radikalisera og tivisera teirra arbeiði, og at tit hinvegin altíð agitera og ar- beiða fyri einum samfelag. sum í størst møguligan mun gevur einstóku = menniskjuni medav- gerðarrætt. Henda agitation er serliga tørvandi í okkara parti av heim inum, har tað finst eitt slag av monopoli uppá at gera mein- ingar tað er kanska nógv av- gjørt at rópa tað monopol men ið hvussu er, hevur kapital urin roynst betri meiningasmið- | ur enn teir vinstrahallu. hevur ið hvussu so er sitið við bestu ambodunum. Hetta monopol mugu tit vera vid til atbróta, men á ein hátt. sum ikki leggur tvingsil á aðrar bólkar í samfelagnum. Krav- gongur t.d. eru nytilig amboð. men beinanvegin tær fáa óde- mokratiskan dám, valdsdåm, virka tær móti ætlan og styrkja afturhaldið. sum tíverri hevur dugað at fest røtur sínar í stór- an part av fjøldini. Stórur partur av tykkum verð ur einaferð, tá útbúgvanin er liðug, at koma at arbeiða við viðurskiftunum hjá øðrum menniskjum, tað veri seg innan fyri umsiting, sum embætis- og starvsmenn, då heilsugkinum sum læknar av ymsum slag, innan mentunnarlívið sum kenn arar onkur innan visind, sum a sum tveir av at mangt skal falla. men annað | oddamonnunum í danska ung-| ma standa og eigur at verða | Í verkfrødingar við tí teknikki. sum so stórliga broytir, "innan handil og vinnulív o. fr. stutt sagt á flestu samfelags- økjum í tílíkum størvum, sum í stóran mun koma at ávirka lívsháttin og lívslíkindini hjá okkum øllum í komandi árum. Tað er min hugsan, at nýta tit íkki ein part av teirri tíð, tit hava til avlops, til eina polit- iska verndarskyldu hesi år, tit eru eitt litid sindur progressiv. verða tit ikki nýtilig til tað ar- beidi, tit seinni skulu gera, tit verða tá kleppar í forða teim- um broytingum, tit nú fegin vilja fremja. Hetta verður eisini galdandi, um tit hesi ár einans nýta avlopsmeeina til miðleysa demonstratión av misnøgd. S. | Haldi, sum eg segði í áðni, at | rikast | anå, hendan verndarskyldan skal av- innan = vinstrabólkarnar. sum éru. Fullvaksnir fuglar, men ongatíð floygdir Tann lærdómur. tit ætla at nema við háskúlarnar. kemur fyrst og fremst at verða at læra at læra hvussu hvar tit kunnu finna loysn á spurning- inum, sum skjóta seg upp seinni, at læra ein akademiskan hugsunnarhått, sum tað so fint eitur. Ein partur av hesum hugs unnarhátti verður altíð at nýta kritikk, at vega allar relevantar fyritreytir í einum máli á fín- vág og ikki at burturgloyma faktorar, sum íkki sita væl til egin ynski og egna hugsan. Tann veruligi lærdómurin verð- ur sostatt so ógvuliga lítil, með- an hitt: at læra eitt arbeiðslag verður størsti parturin. Tad ber til at »slumpa« sær eitt prógv til vid ti lítla lær- dóminum einans. men hendir tað fær ein ikki nomið tað akademiska = arbeiðslagið verður ein sum hesar skerdu pisurnar, vit øll kenna, vit hava sæð tær ganga har heima í tún- inum, tær gerast fullvaksnir fuglar, men vit síggja tær ongan tíð floygdar. Tit koma úr einum samfelag. sum í stórri mun enn mong er kapitalistiskt, eitt samfelag. sum betri enn so mong demon- strerar, hvussu óheppið tað er at sleppa einstaklingum at ráða fyri útviklinginum. Vit eru ford ir útí, at hitt almenna skal reka (gjalda) alla vinnu, men skal einki hava at siga, hvat viðvík- ur vinnuleiðsluni ella útbúgvan- ini framyvir. Tað er kanska upp á sín vís gott. at so er vorðið. tí komnir her út í, kann væl bert vera ein leið at ganga aft- nevniliga at samfelagið sjálvt tekur fulla ábyrgd. Men til tess hevur tað brúk fyri væl- og so so skuladum og rætthugsandi samfelagshugsandi akademi- karum. Gongur tad tykkum sum tad er gingid so mongum føroysk- um akademikara, at politiska verndarskyldan verdur tænt inn an nationalistiska liðið, verða tit mergsogin fyri alla progres- (Framhald á 4. síðu)