mikudagur 18. juni 1969síða 4

NR. 47 SOS!ALURIN Tjóðveldi Íslands 25 ár Tað er hóskandi, men sjálvandi | nýtt. nakað av tilvild, at vísa á grund leggjanina av íslendska stati- num 17. juni 1944, sum byrja- nini til nýtt tíðarskeið í landsins søgu, sigur Sigurður A. Magn- ússon í hesi frágreiðing. Ísland hevur verið suverenur statur síðani 1918, og stórt sæð havt sama sjálvstýri síðani 1904, tá landið fekk sín fyrsta ráðharra. Hóast tað má við- gangast, at symbolskt er 1944 týdningarmesta ári í politisku søgu landsins, og hóast at tað ikki førdi nakra radikala broyt- an við sær. byrjaði hetta ár í Ís- landi eitt nytt tíðarskeið bæði økonomiskt og mentunar- ligt. Ongantíð eru so stórar broytingar farnar fram í Íslandi | sum undir seinna heimsbardaga. Landið varð meir ella minni fyrireika tveitt út í altjóða meldurin við øllum teimum vandum og fløkjum. Tað er ikki ov nógv sagt, at Ísland gjørdist myndugt hetta sama árið. Hin mest lagnutungu hend- ingin í hesum sambandi var tá | hertóku seinri onglendingar 10. mei 1940 komu Ísland | Nærhendis bygt stórt sementvirki og stór fóðurverksmiðja og nú stendur í gerð ein risastór aluminiums- verksmiðju, sum verður fíggjað av útlendskum kapitali. Fiski- ídnaðurin er hin mest týðandi tå 90 pst. av øllum tí sum verð- ur flutt av landinum er fiskur. Tað eru umleið 90 frystivirkir kring Ísland, sum tilsamans kunnu framleiða 1500 tons av fiskaflaki um dagin. Men vit eiga at minnast til, at fiskivinnan lættliga kann svíkja til tíðir, og soleiðis hev- ur Ísland verið rakt við stór- um ójavnum í fiskanøgdini seinastu 25 árini. Hesir ójavn- ar hava eisini verið orsøkin til at Ísland fleiri ferðir hevur ver- ið noytt at niðurskriva krónu- virði, við ti ursliti at virði er minkað úr 6 kr. pr. dollars í 1944 til 88 kr. pr. dollars sum að land verið fyri tí sama sum Ísland. Tá vit hugsa um ravmagn, ru íslendinga væl fyri. Roknað e > Reykjavík er! asta konserthøllin í høvudsstad- verður við. at teir hvort ár fram | milliardir kilowatttím- hóast tað eru beri 2 leiða 35 ar, mén amerikanskir hermenn í teirra|pst. av hesi vorðin utbygd, og stað. Eftir at hava ligið í kreppu | tó eru bert 6 lond í heiminum! heimin við líka síðani stríðslok. Bessastaðir, sæinastu tiggju árini fossaðu nú pengar inn yvir landið, og tjóð- in gjørdist rík. Tapið av daganum var eisini stórt fyri Ís- land. Ein tridingur av islendska flotanum sakk og 272 mans sjó- lótust. Hetta var eitt sort tal í mun til fiskimannatali í Íslandi tá. Nýggja vælferðin førdi nak- að av korrupsjón við sær, men skundur kom eisini í á øllum samfelagsøkjum, ikki = minst mentunnarliga = økinum, men eisini var betur arbeiðsteknikk- ur tikin í nýtslu. Eftir heims- bardagan var íslendski fiskiflot- | in endurnyggjadur og førdi tad at fiskanøgd- var tey væddina. sjålvandi vid sær, og in vaks munandi og fylgjandi = komin í bar- | | Landbúnaðurin var allur meka- | niseraður, soleiðis at hann meiri av sær og talið av bónd- um minkaði í stórum. Eisini innan ídnaðin kom gongd á. Koopratiónin átti stór ar klædna- og leðurverksmiðjur á Norðurlandinum (Akureyri), gav | har íslendski forsetin heldur til, sum nýta meir ravmagnstol enn Ísland. 97 pst. av øllum íslend- skum heimum nýta ravmagn til matgerð. Aðrar rikar natúru- keldur eru tær heitu keldurnar, har hópur av heitum vatni verður framleitt, frá 77 stig celsius til meira enn 200 stig. Heitu keldurnar verða nýttar til blómuhús, men umframt tað verður stórur partur nýttur til hita í sethúsum. Soleiðis fær alt Reykjavík heitt vatn úr keldu- num. Tað eru í minsta lagi fýra aðrir stórar bygdir sum eisini fáa nýtslu av heitu keld- unum, og meira enn 50 svimji- hylar fáa somuleiðis heitt vatn | frá somu kéldum Roknað verður við at teir spara 160.000 tons árliga av brennievni á henda hátt. Á mentunnarliga økinum fari fram seinastu 25 ári- ni. Lærdi háskúlin nýtslu í 1940, og fleiri aðrir ti- líkir stovnar eru komnir tvey studentaheim, eitt labora- torium, ein stórur biografsalur er nógv har íslendsk ull og skinn verða | í Reykjavík, sum eisini er ein- | varð tikin il hon er í dag. Neyvan hevur nak | 600 bøkur um árið. men sein-! num, og ein vísindarligur kann- ingarstovnur. Í 1950 varð tjóð- leikhúsið vígt eftir 20 ára synd- arligari lagnu. Byggingin varð byrja i 1930, men kundi ikki halda áfram orsakað av krepp- uni. Tjóðleikhúsið gjørdist ein- asta verunliga professionella leikhús har sjónleikarar eru knýttir, men tað 50 ára gamla Reykjavíkar leikhús helt fram við virki sínum og var eisini seinri árini åtgjørt við framúr góðum sjónleikarum. Symfoni-| orkestur er eisini og er nú und- ur leiðslu hjá ríkisútvarpinum. Útvarpið varð sett á stovn í | 1930, men fjarsýn fingu islend- ingar ikki fyrr enn 1966. og ikki fyrrenn i fyrraárið komu teir at senda 6 dagar um viku- na. Nógvar bøkur eru komnar út eftir heimsbardagan, serliga fyrstu árini; tá komu út umleið astu árini eru um árið komnar út umleið 350 bekur. Fimm dagbløð koma út í Reykjavík, tvey av teimum eru seinraparts- bloð. og hópur av tíðarritum. Tey bæði stóru flogfeløgini, Loftleiðir og Flugfelag Íslands | hava hildið sambandið við út-| Loftleiðir hevur enntá nógv| samband við Amerika, og kann | halda lægri prísir enn onnur feløg. Tað eru rættiliga nógv | gistingarhús í Reykjavík. Eisini á teim smærru plássunum eru gistingarhus, har ofta skúlar| verða nýttir. Eins og í nógvum | løndum hevur Ísland heldur | ikki nóg mikið av hotellum til tey støðugt fleiri ferðafólkini. Fad hevur altíð verið rætti- stíð á tí politiska økinum í lig ið seinastu árini. Fyri fyrstu ferð í søgu landsins hevur sama stjórnin (konservativ—sosial- demokratisk) stjórna landinum í 10 ár. Størsta trætan var beint aft- aná stríðslok viðvíkjandi lima- skapi Íslands í NATO í 1945. Hetta vakta størsta mótstøðu, og ikki minni tá amerikumenni- nir komu til Ísland í 1951. Verkføll hava verið | Íslandi, men so hevur ikki ke og strong. Triggja ferdir hava forsetaval verið, í 1944 (Sveinn Bjørnsson), í 1952 (As- | Nú £ | KFUM o | KFUKs | bund i Svøriki. | til Tvøroyrar, soleiðis at fyrstu | uroynni, og væntandi koma tey | tey so úl Havnar, og verða her | Nólsoyar, har tann | søgulig stød og á ídnaðarvirkini. nærum 8 á hvørjum ári, og til tíðir long |$ geir Ásgeirsson) og í 1968 tá stjórin fyri tjóðarfornminnis- savninum dr. Kristjan Eldjarn varð valdur. Nógv vilja vera við, at hetta val var tað mest týðandi síðani 1944, men hetta fáa vit ikki greiðu á fyrr enn við næsta Altingsval í 1971. Tað er ikki ov nógv sagt, at Ísland við sínum 200.000 íbúgv um er komið væl áleiðis frá miðaldarligum korum sum vóru frammanundan seinra heimsbardaga, men enn eru nógvir og stórir trupulleikar at dragast við millum annað um ein so lítil tjóð sum Ísland hevur nakran møguleika at varðveita síni mentunnarligu og tjóðskaparligu eydkenni í ti stóra heiminum. Kanska er fs- land ov lítið land fyri at kunna kappast í tí hørðu kapping sum í dag fer fram. Vit vita tað ikki men vit vóna ikki at so verður endar Sigurður A. Magn usson, í hesi frágreiðing til SO- SIALIN um Ísland síðani 1944. 18. JUNI 1969 stóru teir Týðandni eru kraftmiklu fossarnir. og Svensk skóta- vitjan i Føroyum friggjadagin 20. juni fåa g KFUK skótarnir í Føroyum av rovarum frá och KFUMs scoutfor- pi Tey verða 22 í tali og túrurin er lagdur soleiðis til rættis, at tey fylgja við Krónprinsinum dagarnir koma at verða í Suð-| til allar bygdirnar i oynni, meðan tey eru har. Týsdagin í næstu viku koma gjørdar yiniskar túrar m. a. til| ungi sviin| vil vísa teimum fuglasamlingin | hjá Niels á Botni og fara ein| | tur Eisini verður | og rund-| bæði til| bakkan Kjrkiubøar Havnini, ut í til her i turur turur Fríggjadagin 25. juni gongur leiðin til Klakksvikar, um- framt rundtúr inni í bygdini, er | ætlanin at fara á flot við teim- | og um har. Sunnudagin er ætlanin at fara eystur um Múlan. Mánadagin eru tey aftur í Havn og verða tey tá býtt í smá hold vid 4 svium og 2 føroy- ingum í hvørjum, og skulu hesi holdini so ganga bygd úr bygd, bæði á Eysturoynni, Streym- oynni, Vágoynni og Sandoynni. Á hesi ferðini koma tey at búgva í tjøldum, og er ætlanin at seta tey upp har hvert hold- ið kemur móti kveldið. Undir kongavitjanin 4. juli verða tey aftur í Havn, men sama kveldið fara tey í Skóta- húsið á Kambsdali og verða har til mánamorgunin, og fáa harvið Varmakeldustevnuna við. Í hesi Wesk-endini koma teir flestu føroysku skótaleiðar- arnir hjá KFUM og KFUK skótunum í Føroyum eisini at luttaka, fyri at fáa høvi til at seta seg inn í skótalív í Svøriki. Meðan tað eru teir føroysku Skótaleiðararnir, sum hava lagt tær 2 fyrstu vikurnar til rættis, so skulu svenskararnir sjålvir leggja tað síðstu vikuna, men væntandi verður um tað viðrar, farið verður bæði til Mykinesar undir Vestmannabjørgini. Túrurin endar við felagsleir- báli fráfaringarveiislu, og og og tey fara avstað aftur við Krón- prinsinum tann 15. juli.