mikudagur 3. september 1969síða 3

3. SEPTEMBER 1969 SOSIALURIN Landssjónleikarhús Heima- Knút Wang og Kjartan Mohr hava lagt fram á ting uppskot um, at landsstýrið verður álagt at fyrireika bygging av einum landssjónleikarhúsi (national- teatri) í Tórshavn og at sam- ráðast við avvarðandi stovnar | um rakstur av ti. í viðmerkingunum verður sagt: Sjónleikur er list, sum í Før- | oyum ikki smæðist burtur mill- um aðra líst, men sjónleikur krevur til framførslu ein hósk- andi leikpall við ti sum hartil | hoyrir, og vit halda. at tíðin nú | er komin til, at hitt almenna | viðurkenna hesa list við at/ byggja ein nationalan leikpall. Tað er naturligt, at eitt lands sjonleikarhus verður bygt í Torshavn, men um samstundis verður skipað fyri bygging av| sjónleikarhúsum ella felags- húsum við sjonleikarpøllum úti á bygd, sum hóska saman, er skilligt, at eitt landssjónleik- | arhús í Havn eisini kann ger-| ast miðdepil fyri leiklistini alt landið. um | Sjónleikur hevur djúpar røt- ur i Føroyum, so djúpar, at tå einki annað holi var i Havn, | var sjónleikur leiktur i Tinghus | inum tað enntá áðrenn tað var umbygt. og Havnin hevur havt eitt sjón-| leikarfelag Havnar Sjón-| leikarfeag tað var stór-| tikið. tá ið hetta felag fyri væl) 40 árum síðan bygdi sjónleikar-| hús í Havn. Hetta húsið er| brúkandi, men ikki væl hósk-| andi longur til nútímans sjón-| leikarlist. | Sjónleikarfelag og Havnar er | | álit: | andi | til utbyggjan av húsi, men tað er greitt longu, at | felagið við galdandi lóggávu | ikki er ført fyri at fullføra hesa bygging. Vit halda tí, at hetta er ein| uppgáva, sum landið eigur at | taka undir við, tað sum skjótast. | | Okkara uppskot til samtykt- | og at | ar heimilar landsstýrinum fara undir fyrireikingar til| bygging av einum landssjón-| leikarhúsi = (nationalteatri.) og mæla vit løgtinginum til at sam tykkja hetta uppskot, enda teir | Wang og Kjartan | bådir Mohr. Knut Veðhald fyri láni til Leirvíkar kommunu fríggjadagin legði | soljóðandi Á tingfundi figgjarnevndin fram Málið er av landsstýrinum lagt fyri tingið og var við 1 viðgerð beint í fíggjarneyndina var eftir núver- játtað pening havnalagnum, og søkir nú um ábyrgd fyri láni til 1. stig av hesi havnaútbygg- Kommununi havnaætlan | ing. - anin låninum er ætl- Kreditforeningen milliónir av at låna i af Kommuner i Danmark, með an hinar 2 milliónirnar vil kom | munan royna at lána i Føroyum | og afturrinda av løgtingstilskot- inum, Lånini hjå kommununi eru uppå kr. 289.000,- og ved- heldur landskassin fyri kt 107.000 av hesum lánum Fíggjarnevndin, sum viðgjórt hevur málið. tekur undir við uppskoti landsstýrisins og mælir løgtinginum til, at tað verður samtykt Ungdommens Uddannelsesfond Á tingfundi fríggjadagin legði arlit: Landsstýrið hevur lagt fyri tingið hetta mál viðvíkjandi ym Uddannelses- | virksom- >Ungdommens fond's forvaltning og verður møguligt at veita studn- | lógarneyndin soljóðandi neynd-' ing til skúlanæmingar, sum eru | komnir yvir tann skúlaskylduga aldur eins og til lærlingar. Málið er beint í lógarneynd- og er samd um at mæla tingi- num til at gera hesa løgtings- farið undir bygging av nýggjum | hed«. Eftir hesum broytingum | samtykt: útróðurin Úrslitið fyri hvønn mánaða seinasta ár: av Tølini = niðanfyri eru fyri Oavhøvdadan, sløgdan fisk: | Januar 2.650 tons | Februar 4.665 Mars 2.192 April 1,586 Mai 1.905 Juni 2200 Juli … 2.902 August 748 September 1.021 Oktober I 143 November I 995 Desembei 2.034 25.04( n Av hesi veidinøgd fóru til saltingar 9.814 tons isfisk 464 føroyskan idna 14.516 nýtslu í Føroyum Bf Telegrafboð Á telegrafstødini er pláss leyst fyri einum boðdreingi ella -gentu á 16-17 ára aldri. I. Rubeksen fg log »Om Løgtingid samtykkir, at nr. 349 frå 18. juni 1969 | iskum broytingum í lógini um ina, sum hevur vidgjørt málið | ændring af lov om »Ungdom mens Uddannelsesfonds for- | valtning og virksomhed« verður | lyst at galda í Føroyum heimaútróðrinum NR. 68 ————— . Rasmus sigur: + MRestor/fs-ol! Tyskland eftir 2. heimsbardaga (Framhald) | Pengareformurin, Marshall- | hjálpin og frælsi marknaðarbú- skapurin endurreisti tey stóru) idnadarsamtøkini og teir vestur týsku stórbankarnar. Tá Vestur týskland varð tikið við í ameri- kanska endurreisingarplanin fyri Europu, og av ti at USA ikki tók Postdamavtaluna, um) sundurbýti av týsku ídnaðar- og finansmonopolunum, til eft- irtektar, kom búskaparliga lívið | í Vesturtysklandi á somu hend- | ur, sum høvdu átt og kontroll-| erað stórídnaðin og stórbankar-| nar í Hitlertýsklandi og áðrenn | ta tíð í Weimartýsklandi og| keisarliga Tysklandi. Tá, steðgað varð við avnazi-| fiseringini á vári 1948, og givið varð grið til fleiri »belastadar« | idnadarførarar saman við fræl- sa marknadarbuskapinum, var | grundarlagið lagt fyri eini makt | konsentratión í tysku ídnaðar-| og finansverðini, sum ein ong- antíð hevur sæð makan til fyrr.) Øll tey heimskendu tysku idn-| aðar-imperini, stórbankarnir, | tryggingarfeløgini — og — skipa-| smiðjurnar — blivu endurreist, sterkari nú enn nakrantíð fyrr. Vinnulívsmenn frá Hitlertíð- 1800 serliga >belast-| á odda í Hitlertysklandi, aftur | hava rætt til at blíva settir i) ini, m. a. adir« Wirtschaftsfúhrer blivu | vóru komnir fram at aftur. Eu-| sama starv aftur ella at fáa settir í teirra gomlu størv aftur, | ropa = hevði hopa uppá eina/eftirløn frá vesturtýska — stati- menn sum Herman Reusch,|andaliga endurnygging av Týsk-| num. Paragraf 131 varð við- Heinrich Kost, Wilhelm Zan-|landi, men hon kom tiverri|tikin í sambandstinginum av gen, Hans Constantin Paulsen | ikki. Fyrstu mánaðarnar aftaná | ollum flokkum har, og er hon ( kríggið varð dúgliga ruddað út|sjálvt grundarlagið undir tí, at ). fl, sum høvdu fíggjað Hit- | lersa NSDAP og staðið á odda | krigsøkonominum hjá — Nazi-| týsklandi; flestu av hesum| monnum vóru dømdir sum krigsbrotsmenn við dómstólar- nar hjá teimum sameindu, best kenda dómi í so máta er Al- fried Krupp von Bohlen und Halbach, sum varð dømdur til 12 ára fongsul fyri misbrúk av 75.000 útlendskum Slavnatheiðs| monnum og krígsframleiðslu. | sum miðjaði beinleiðis fram | ímóti kríggi. Hann fekk grið aftur longu 31. januar 1951 og fekk loyvi at venda aftur til sítt idnadarimperium, tað varð ikki ein snøkil tikin frá honum! | »Fin« folk, sum m. a. altíð | høvdu staðið Heinrich Himmler | nær, stóðu aftur á odda fyri »die Prominenz« í Vesturtýsk-|í | landi. Hvussu bar tað nú til, at oll avnazifiseringin bleiv steðgað | so skjótt aftaná kríggið, somu menn, sum høvdu staðið! og at | | tiltiknu grundlogarparag nazioddamenn vórðu) settir fastir bara í ameri-| kanska zonanum blivu 14.000 skirdir við heitinum óegnaðir at hava vid almenn vidurskifti | at gera men longu i 1947| varð avgerð tikin um at steðga avnazifiseringini. Marshall- hjálpin hevði avgjørt samband | við hesa avgerð. tí nú varð| brúk fyri specialistum á ollum samfelagsøkjum, teir funnu amerikumenn í fongslum og ar- beiðslegum. Hetta var høvuds- orsøk nr. Í til at fyrrverandi nazistar aftur komu at hava| valdið innan vesturtýska vinnu- lívið. og hin høvudsorsøkin er at finna í Bonn. Stjórnin har, | við Adenauer á odda, setti hina raf 131 og fleiri og i gildi paragraffin sum týðu- | | liga og greitt sigur, at allir per- sónar. sum vóru í almennum starvi t. 8. mei 1945, og sum eru settir frá teirra embæti ella | "vi. av teimum sameindu. | |ing varð grundað á | dómi og nazistiskir embætismenn og ficerar, domarar og åkærarar, politimenn og starvsmenn verða | settir i gomlu størv teirra aftur Paragraf 131 er grundlogar- sikrada frælsisbræv fyri nazist- lískar = borgmeistarar, SS-folk, Gestapo og adrar embætismenn (skrivubordsmordarar) frå Hit- lertidini; i praksis merkir para- graf 131, at Vesturtysklands statsliga og kommunala umsit- tann em bætismannastætt. sum bæði ju- ridiskt og administrativt er bundin at ondu gerningum na- | zsmunar Høvudsargumentid, hjá Aden auer fyri at fáa paragraf 131 samtykta, var, at hann vildi »tryggja kontinuitetin hjå stati- num«. Eitt tað mest talandi um Adenauersa statsteori statspraksis er »Tilfellid Hans Globke«. Globke var med rithøvundur av almennu kom ment: mum hjá nazistisku og of- | stjórnini til Núrnberglógirnat sum gjørdu juridiska grundar lagi fyri diskrimeringini av týsku jødunum. Við at anseta henda mann í sína tænastu á hægsta embætismannapostin í Vesturtýsklandi og behalda hann sum statssekreter alla sína stjórnartíð, hóast mótmæli. har- við gekk sjálvur kanslarin odda í at rehabilitera nazistisku embætismenninar í Vesturtýsk landi Eftir at Adenauerstjórnin hevði fingið paragraf 131 sam tykta. varð lóg løgd fram í sam bandstinginum sum kallaðist »Wiedergutmachung« login in um materieller skadabøtur til log týskar og europeiskar jødar sum enn vóru á lívi. Hetta upp skot varð lagt fram bert við tí fyri eyga, at redda andlitið út eftir. 50 tinglimir hjá stjórnar flokkunum atkvøddu imo, tal ið av burturstøddum var s stort, at tað í veruleikanum vóru osialdemokratiska and- stødan, sum fekk lógaruppskot- ið samtykt. Vesturtýski statur in hevur síðani tá goldið I8 milliardir D-mark í skatabótum til jødarnar (Framhald)