leygardagur 9. januar 1971síða 4

BÍÐA 4 SOSIALURIN 9. JANUAR 1972 NR. 2. Politiska árið, ið fór, og Javnaðarflokkurin Vit skulu her tríva í nøkur av teimum týdningarmiklu málunum, ið fram eru farin seinasta ár, og saman við hesum úrdrátti skal eisini nertast við hendingar í Javnaðarflokkinum JANUAR Longu tá árið bert var ein dag gamalt, fekk javnaðarflokkurin dyggan smeit við at landsstýris maðurin Villi Sørensen brád- liga doyði. Villi var komin í landsstýrið sum annar av landsstýrismonn- unum eftir deyða P. M. Dams, hevði hann sitid har bert ár; síðan 20. novem- og eitt ber gott 1968. Villi Sorensen, ið andaðist í valskeiðinum. Hann var borin í heim á Vidareidi 5. des. 1923. og 12 ára gamal fór hann til Klaks- víkar at ganga í millum- og realskúla, har hann tók prógv í 1939. Síðan fór hann aftur til Viðareiðis, og 1947—50 var Villi læraravikarur í Múla Í 1950 fór Villi Sorensen til Havnar á læraraskúla, hvors prógv hann tók í 1954, og 1955 verður hann settur í lær- arastarv við Klaksvíkar skúla. Politiska lívið byrjaði Villi longu á ungum árum. og bert 21 ára gamal var hann á fyrsta sinni uppstilladur fyri javn- aðarflokkin til løgtingsval. Tå hann kom til Havnar at ganga á læraraskúla, gjørdist hann blaðstjóri á SOSIAL- INUM, og hetta starv røkti hann til hann gjørdist lands- stýrismaður, hvat gevur 18 ár. Villi var í nógv ár skrivari Javnadarfloksins, og umframt hevði hann verið nevndarlimur og nógv ár formaður Norðoya Javnaðarfelags. | | saman longu tikid stóðu til nýggjan landsstýrismann, tá løgtingið skuldi koma saman 27. januar. Floksleiðsla javnadarfloksins hevði fund hósdagin 22. janu- ar, har einmælt varð samtykt at velja Atla Dam til lands- stýrismann. Hann var tá í út- heiminum, so ikki bar til at velja hann, tá løgtingid kom 27. januar, ti lógin sig- ur, at landsstyrismadurin skal bugva i Føroyum, medan hann verdur valdur. Atli Dam er sonur P. M. Dam og føddur 1932. 1964 tók hann akademiskt verk- Keypmanna- danskari froðingsprógv í havn arbeiddi á og fyritøku, og meðan kjósingin av honum fór fram, var hann staddur í Kuwait sum umboðs maður danska virkisins. Hann hevur ikki beinleiðis tíkið lut í fóroyskum politikki; men hóast tað ogna sær góðan kunnleika um føroysk vidur- skiftir, so barlast var innan- borða til landsstýrissessin. Seinast í januar mánaða skuldu menn veljast sum um- boð í Norðurlanda Ráðið, eitt mál, ið javnadarflokkurin av øllum alvi hevði barst fyri í fleiri år. Sum størsti flokkur fekk javnaðarflokkurin tað eina av umboðunum, og gjørd- ist tað J. Fr. Øregaard. Fólka- flokkurin = skuldi fingið hin mannin, tí hesin var næst- størsti flokkur i valbólki við Kjartan Mohr; men tað løgna hendir, at tjóðveldisflokkurin, sum hevði leikað í sum óður um okkara limaskap, fer at hålsfevnast við Kjartan Mohr, ganga so hesir vera einigir i at Atli Dam, id kom i landsstyrid | | Við deyða Villa Sørensens eftir Villa Sørensen. hevði flokkurin verið úti fyri tí triðja stóra missinum eftir|í valbólk til at velja umboð i heilt stutta tíð. Í Ráðið. Hetta giftarmál hevði | Sjálvandi var meir ella|iil fylgju, at Tjóðveldis- og minni tvørligt at seta mann | Fólkaflokkurin vóru líka stór- eftir Villa; men við tí rúgvis-| mikla tilfari, ið javnadarflokk- |'" urin eigur sum størsti flokkur í landinum, hevði floksleiðslan | in. Poul Petersen bleiv valdur. | gevur stivar 35 miljónir. Tær so lutakast mátti fara fram, hetta folkaflokkur- men vann | MARS Villi Hansen skrivar FEBRUAR Týsdagin 3. februar var fyrsta viðgerð av málinum um lands- styrisyvirtøku av Pf. Sudurfisk, har umboð fyri allar flokkar høvdu orðið og tóku væl und- ir við uppskotinum. Somuleið- is tóku umboðini væl undir við avgerðini hjá landsstýri- num, tá Suðurfisk fór í likvi- dasjón. Serliga løgid var, at tjóðveldismenn tóku undir við landsstýrisuppskotinum, hóast hesir høvdu í 14. September rópt upp um vána framferð landsstyrisins og høvdu viljað gjórt málið til teirra politiska fyrimun, hvat tað eisini seinni eydnaðist teimum. 18. februar leggur Poul J. Olsen, formaður í fiskivinnu- nevndini, fram álit á ting um »Veidu við toskagørnum á landleidini«. Hetta uppskot hevdi fyrr verið á tingbordi; men fall tá. Á hesum sinni verður avgjørt at banna veiðu við toskagørnum á ávísum stóðum til ávísar tíðir. Hetta varð ikki allastaðir væl mót- tikið, og tá eitt broytingarupp- skot fall, ið vildi loyva troling innanfyri, gjørdist tað til rættu ligt garnakriggj uttanfyri ting- húsið, har egg vórðu grýtt eft- ir tingmonnunum; men skaði stóðst eingin. Dagin eftir høvdu garna- menninir fund úti í Tinganesi við landsstýrið) men beitti hetta einki um bannið. Javn- aðartingmenninir vóru annars fyri banninum. Mánadagin 9. mars verður so Atli Dam valdur til landsstýr- ismann eftir Villa Sørensen, fær hann somu målsøkir, nevnliga: fiskivinnumál, sam- ferdslu, eftirlit vid inn- og ut- flutningi og teknisku utbygg- ing Utvarpsins. og Fyrst í månadanum verður fíggjarlógin løgd á tingborð, og var hon eftir fyrsta upp- skotinum mett til at verða 89 miljónir. Eftir at hava verið í fíggjar- nevndini kemur hon tingborð, har hon uttan skatta- ella tollhækkan verður sett til góðar 96 milj. kr. móti sløk- um 90 miljónum árið fyri. Fad nýggja uppskotið vísti eina hækking uppá 7,6 milj. kr., har tær størstu útreiðslur- nar vóru til heilsumál, sam- ferðslumál og almenna forsorg. Eftir = nýggja uppskotinum fáast 58 milj. í tolli og fram- leiðslugjóldum = og skatturin aftur á | | Jákup stórstu = útreiðslurnar eru til fiskivinnuna, stívar 20 milj., almennu forsorgina 16 milj. og skúlamálini fara avstað við góðum 12 miljónum krónum. 4 Frá 1. apríl hava oll fingið rætt til fulla fólkapensjón. Í 1967 var samtykt at seta fulla fólkapensjón í gildi í Føroyum í fýra stigum, fjórða og seinasta stigið er nú tikið. Her er talan um fulla fólka- pensjón til øll yvir 67 ár, utt- an mun til hvørja inntøku tey hava. Garnaveiða ella troling inn- anfyri men y og fiskivinnunevndin av ger J. Fr. Øregaard gjørdist for- maður javnadarfloksins at lata utr6drafeløgini fyrst tingast um málið, hóast á ting- ið einki beinleiðis fyrilá. — Bannið heldur áfram; men umframt sjálva oyðileggingina á havbotninum og harav fyri 2 fiskastovnin, síggja menn vandan í at hava eftirlit við trolingini á ávísum økjum. 10. apríl leggur landsstýrið fram uppskot um byggjan av spesialskúla = her heima og skjýtur upp, at landskassin ber 25 pst. av kostnaðinum og 25 pst. av rakstrinum meðan danski staturin higartil hevur fíggjað alla henda skúla. Upp- skot verður eisini lagt fram av landsstýrinum um grund- pening til føroyskan idnadar- grunn. MEI Vikuskiftid 2. og 3. mei helt Føroya Javnaðarflokkur floks- fund i Havnini. Av floksleiðsl- uni, ið taldi triggjar limir, var bert tann eini eftir, Einar Waag, og setti hesin fundin. Einar bar seg undan aftur vali, samstundis sum nýtt uppskot kom fram um víðkan av leiðsluni til 6 límir. Tá valið til floksleiðsluna var lokið, sá úrslitaið soleiðis út: J. Fr. Øre gaard, løgtingsformaður, var valdur til formann, varafor« menn gjørdust Atli Dam Lindenskov, landsstyris- menn og Poul Jakki Olsen, løgtingsmadur. Til skrivarar vórðu Kári Petersen og Villi Hansen valdir. Hetta var fyr- stu ferð nýggjur formaður var og valdur síðan flokkurin varð stovnaður. P. M. Dam hevði havt hetta starv alla tíðina. sjómarkið spøkir aftur; | | | hjå Fundurin var i allar måtar stak væl eydnadur, har um- boð ur øllum landinum vóru komin til steðar fyri at vera við til at leggja lunnar undir komandi politikk floksins, har úrslitið var ein endurskoðan og fjøllbroytan av virkisskrá floksins, ið er eitt megnar sosialistiskt skriv. Fundarfólkið tók dyggiliga undir við tí førda politikkinum flokkinum og vónaði, at politiska rákið fór at laga seg líka væl komandi árini. JUNI f låg, sum lyst verdur 9. juni, verður heimilað Telefonverk Føroya Løgtings at læna upp í 4 milj. kr. årliga i try år til teknisku utbyggingina. Landsstýrið fær heimild at byggja atløgubryggju í Kirkju- bø og taka upp neyðugt lán til byggingina. Tað er áragamal dreymur at stytta farleiðina ímillum Havnina og Skopun og sleppa undan at fara um Kirkjubønes. Log verdur lyst um friding av lutum, ið eldri eru enn 100 ár, um hesir hava lístarligt, mentunnarligt ella søguligt virði. Tað er bannað at flyta tilikar lutir av landinum uttam loyvi er fingið frá landsantik- varinum. Danska figgjarnevndin sam: tykkir, at danska post- og tele- grafverki skal vera við aí leggja kaðal ímillum Føroyar og Danmarkar við 480 linjum. Kaðalin undan hevur bert 8 linjur. JULI Spurningurin um Felagsmarkn- aðin kyknar í hesum mánaða upp av álvara, har tjóðveldis- menn siga seg vera teir ein- astu, ið tíkið hava avgjørda stóðu í hesum málið, og hon er: at vit ikki undir nøkrum umstødum kunnu fara uppí EEC. Javnaðarflokkurin held- ur tað harafturímóti ikki vera ráðiligt at taka tílíka fasta stóðu, fyrrenn málið er kann- að út í æsir, og vansar og fyrimunir = eru vigaðir % upp ímóti hvørjum ødrum. Løgmadur vísir á 6lavsøku- røduni, at fíggjarviðurskiftini eru munandi betri enn árið fyri, tå hon var rættiliga døp- ur, og óneyðugt verður at nýta likvitedslånid; men við tå er ikki sagt, at kassakreditt- inum kundi ikki brúk koma at vera fyri. AUGUST Løgtingid samtykkir 7. august, at sjófólk, ið er burtur val- dagin og tey sum annars .eru uttanlanda, kunnu nú atkveða 4 mánaðar undan valinum. Uppskot um løgtingslog um Føroya Ídnaðargrunn er lagt fram á tingborð, har tað verð- ur væl móttikið av ollum flokk um. Stovnsfæ grunsins verður 45 miljónir kr, har landið letur 2,5 milj. og staturin 2 milj. kr. Rumbulmål tjóðveldisfloks- ins NATO kemur á tingborð; men tå atkvødast skal um at |