mikudagur 4. apríl 1973síða 4

Í | inum av Atlanishavi, Æg størri BÍÐA 4 Tryggva Johansen PORTUGISISKA FISKIVINNAN Fyritreytir, veiduleidir, fiskifloti etc. Portugal hevur umleið 1400 km. av strondlinju og ein lut- falsliga stóran landgrunn. Har- ml er høglig atgongd til aðrar weiðugrunnar. Soleiðis útstýrd- ur frá náttúrunnar hond hevur Mskiskapur til allar tidir verið ein høvudsvinnuvegur í hesum Wndi og av ómetaliga stórum | 4 buskaparligum og — sosialum | bydningi. | . = | TR H Grunnarnir runt Portugal eru fliskarikir. helst nordari partur- in, og tær nøgdir, sum veiddar vórðu longu fyrstu tiggjuårini í hesi old vóru ógvuliga stórar # mun til fólkatalið eftir tátíð- ar vidurskiftum. Stóra luttøkan 8 fiskivinnuni må bæði síggjast ý samband við tær traditiónir, | sum landið hevur havt sum sjó vinnutjod og við eina ógvuliga stóra »preferansu« fyri fiski mim fødivøra millum fólk. Tað stóðst soleiðis ikki á at selja ter stóðugt vaksandi nøgdirnar, æim veiddar vóru, eftirhondini sum førini vórðu betri og leit- að var longur út. Umleið 1920 var Portugal soleiðis eisini mill um tær fyrstu tjóðirnar, sum byrjaðu at veiða til saltfisk í Grønlandi og hin fyrsta tjóð- m fremmanda undir New Foundlandi (aftaná heimsbar- dagan). Fyri sovitt kann sigast, mt Portugal yvirtók tann sama lut sum »pionerur« í samband við fiskiskap í útnyrðingspart- sum tað hevði havt á øll- hóvum sum sjó- mtr jaronpsr grene ED = øldir áðrenn um verðins trav. Fiskiflotin vaks javnt gjøgn- gi um tey næstu árini, uttan at almennur stuðul varð givin í } mun, tað sama veiðan, men nýtslan vaks enn skjótari, í æleiðis at tað longu áðrenn «| heimsbardagan smátt varð | i vinnu- og rannsóknartjóð burt- | | | | | so 15, byrjað at keypa fisk uttanifrå, helst klipfisk (jvf. seinnri), sum ikki bert var bílig vora, men eisini hvat smakki viðvíkti fall væl millum forbrúkararnar. Tað var eisini í hesum árum at sardinídnaðurin varð bygdur upp. Vøksturin í veiðukapasiteti- num kom at halda fram aftaná heimsbardagan, við enn størri megi enn higartil, ein gongd sum varð meira stuðlað frá al- mennari síðu enn áður. Í fyrstu búskaparligu = vakstrarætlanini, p HS POSE Tr > Å OK, 20 á ig verður sole.dis opnað fyri bet- ri lánitreytum, serliga til endur- nýggjan og vøkstur av traditi- onella langfaraflotanum og av feskfiskatrolaraflotanum, sum | tess at fyri mestapartin var bygdur i 20-unum og fyrrapartin i 30- unum, og til bygging av lang- faratrolarum (teir fyrstu komu beint undan heimsbardaganum). Harumframt vard dentur lagd- ur á at fáa tilvega betri tól og útgerð. Hesin politikkur kom at virka sum ætlað. Veiðuflotin- og nøgdirnar vuksu støðugt, eggjaði av almennum stuðli í øllum vakstrarætlanum síðani (jvf. seinni), til globala krepp- an setti inn seinnapartin i 60- unum. Hóast tann stóra útvikling ið verið hevur við mun til ný- bygging og nýmótansgering, er tað líkasum strukturin í flota- num og tekniska útgerðars!ig- num hevur biðlað biðlar framvegis, nakað sum kann førast aftur til nevnt er frammanfyri um 1so- lation v. m. Til dømis er talið av ógvuliga smáum og illa út- gjørdum fiskiførum enn óvan- liga stórt í mun til møguleik- arnar veidunøgdirnar so smáar, at trupult er hjá ú'inn- arunum at vinna tl lívsins uppihald. Tað sama kann, men við minni styrki, sigast um nær- fiskiflotan sum heild og lu víst eisini = meðalfiskiflotan, hetta hóast meðalaldurin ikki er so ógvulga høgur. Frægasi út- gjórdi parturin av flotanum eru langfaraskipini, tó eisini her er komið eitt sindur aftaná tá talan er um ábeiur av yms- um slag. og þ- og Tonsatalið, sum við kríggs- lok. var umleið 100.000 tons vaks til 154.000 tons í 1960, yv ir 172.000 í 1966 til 193.600 tons i 1970. Manningar:alið. sum í 1960 var 37.800 og í 1969 var vaksið til 43.800, er í 1970 fallið aftur til 40.500. Vøksturin í tonsatalinum frá 1960 til 1970, t € umleið 40.000 tons ella umleið 25 pst. er fyrst og fremst orsakaður av óivað | tað ið | | fisk'skapi SOSIALURIN hjålpit6l burtursæd frå maski- nu), men ein byrjan at bøta um hetta er tó gjørd jvf. seinni. Av meðalsíóru skipunum hava umleið 50 psi. radiotelefon og ein nógv minni partur åvika- vist radar, fish-finders. køling í lastini aðra nútímans út- gerð. Eisini saltfiskaflotin er strukturelt/tekniskt komin aftur út og ov lítið fleksibel við mun til veiðuhættir viðgerðar- møguleikar jvf, nærri seinni. og = og land- helvt Fiskurin, sum fæst á grunninum, er helvt um botnfiskur og pelagiskur ur (mest sardinir og makrelur). Meginparturin av botnfiskinum fæst á leiðunum norðanfyri. Pelagiski fiskurin, sum fyrr hevur staðið nøkunlanda javnt |á grunnunum uitanfyri, hevur seinastu árini flutt seg suður- eftir, væntandi orsakað av broytingum í sjóhitanum. Bestu veiðugkini eru í dag soleiðis framvið Marokko-strondini. Veitt verður eisini, men í Ogvu- liga lítlan mun, í Biscaya-vik- ini og í Meðalhavinum. Endi- liga hevur fiskiskapurin við vesturafr konsku strendurnar vundið nógv uppá seg seinastu árini. Til tess at reka ymisk sløg av royna á ymsum leiðum, krevjasi loyvi frá al- mennum sovnum. Fastar regl- og | ur eru galdandi, men undantak verða givin rættiliga ofta. Heilt smáu førini t, e. upp til umleið 20 tons, hava van- liga bert loyvi at royna út til fisk- | umleið 12 fjórðingar úr landi| og skulu annars halda seg inn- anfyri ein avmarkaðan radius. Ymisk sløg av reidskapi verda brukt t. d. snøri (snella), lina, gørn og ymsur botnreidskapur, alt eftir sum loyvi verdur givid til ymsu árstíðirnar. Manningin á hesum bátum.er 1—6 og meginnarturin av veiðuni er stórri, virðismikil konsumfiskur og skelja/lindjór. Førini millum 20 og 70 tons eru fyri 80 pst. viðkomandi sardinbåtar, sum bert brúka ringnåt og veiðugkini hjá hes- um eru eisini avmarkaði. Í tíð- ini 15. januar 15. apríl, har| tað ikki er loyvt at veiða sar- dinir. ti fitihaldid er ov stórt ul | idnadinum, verdur annar pela- langfaraskipunum, sum eru okt) bæði í tali og medalstødd. Eis- ini fyri meðalstóru førini hevur talan verið um ein slíkan út- vikling. men í heldur mun. Talið heilt fórum hevur verið heldur minkandi, meðan tonsatalið hevur verið óbroytt. Minkanin í manningartalinum er ein nátt- av smáum úrlig fylgja av hesum struktur- | åbøtum. Men enn er langt å mål til náa eitt hóskandi pro- duktivitetsstig. Talið av smá- um bátum er íkki bert ov stórt, men 70 pst. av teimum hava ikki motor tíðansheldur aðra útgerð. Í mun til broyttu veidumøguleikarnar eru sardin- bátarnir eisini alt ov nógvir og útgerðin ov vánalig (stórur part ur uttan mekanisk/elektronisk „| fonginum minn | z | forini í giskur, helst makrelur, hesta- makrelur og ansjósur, veiddur. Í vanligum rakstri er tó ann- ars ein ikki heilt lítil partur av hjá sardinbåtunum ikki-pelagiskur fiskur. Hini hesi støddini brúka mestsum bert gørn av ymsum sløgum. Hjá sardinbåtum, sum íkki hava mekaniska útgerð (enn meira enn helvtin) er mann- ingin vanliga 20—40, alt eftir støddini, meðan vælútgjørdir bátar klára seg við minni enn helvtina. Meðan sardinbátarnir avreiða hvønn dag og vidhvørt tvær ferdir um dagin, eru adrir båtar i hesi støddini vanliga uti 2 og 3 dagar isenn. Til tess at fåa loyvi at trola å landgrunninum, t. e. uttanfyri 6-fordingamarkid, sum er fyri-| tann, at rentabiliteturin tess at tær kunnu brúkast í | | móti | samlaða talið av forum 67. har- |av eldru | Meginparturin | bátar, sum royna nærhendis og | | mi hildið øðrum reiðskapi, skulu bátarnir í stødd liggja millum 70 og 250 brt. Hesir eru í dag 95 í tali, harav 12 specialbátar til skeljadjór. Loyvt er at vera úti upp til 10 dagar ísenn og bátar. ið ikki hava køling i lastini (bert fáir enn) ísa fiskin. Loyvi at fara longri burtur t. e. inn í Meðalhavið, norður- eftir og suður framvið Afriku- strondini (í mesta lagi suður Dakar) umframt runt oyggjarnar = uttanfyri Portugal, | fáa bert før millum 150 og 450 | brt. Her er bert talan um trol- arar, 45 í tali, harav onkrir spe- cialbátar. Fiskurin verður ísað- ur, nidurkøldur ella frystur. Hesir bátar skulu sambært lóg hava alla nútímans útgerð. Allir teir smærru trolararnir eru síðutrolarar. Endiliga eru tað langfara- skipini, sum skulu vera meira enn 800 brt. stór og hava alla nútímans útgerð. Hesi hava pincipielt loyvi at reka fiski- skap allastaðni. f 1971 var av 7 frysti-hekkutrolarar, sum fyri mestapartin royna framvið Suður-Vesturafirku. Nakrir av hesum eru upprunaliga bygdir til tunfiskiskap, men royna, or- sakað av vánaligum veiðu- møguleikum, mest eftir »hake«, eins og hinir. Fyri umleið ári síðani er eisini byrjað at veiða sardinir og ansjósir sunnanfyri. Stóddin á hesum trolarum er 1000—1500 tons. Trolararnir hava ongar maskinur umbord at viðgerða fiskin vid og meg- inparturin verður niðurfrystur óviðgjørdur. Saltfiskaflotin telur í dag 41 trolarar, harav 8 hekkutrola- rar og 5 umbygd línuskip, 12 garnaskip og 6 línuskip (ið brúka doryir). Eisini saltfiska- skipini mugu lúka reglur um ikki bert hvar tey kunnu veiða, men eisini hvussu leingi tey kunnu vera burturi ísenn. Nýggjastu av trolarunum hava bæði maskinur til at viðgerða fiskin við og frystikapaecitet | uppá 30—40 pst. Eisini nakrir trolarunum og línu- skipunum hava fingið frysti- kapacitet jvf. seinni. av teimum | forum, ið hoyra heima á Ma- deira og Azorunum, eru smá- m. a. eisini veiða tunfisk við | harpun. Hvalaveiða verður eis- rikin hiðani, men henda vinna hevur mist nógv í týdn- ingi seinastu árini. Hvat veidumøguleikum við- víkur hevur Portugal enn stórri trupulleikar enn flestu onnur lond. Hóast ein stórri og betri útgjórdan veiðuflota eru veiðu- nøgdirnar soleiðis minkaður á| flestu leiðum seinastu árini jvf. seinni og nú verða skipini í, støðugt stórri mun ríkin burtur) av frægastu grunnunum vestan- fyri Afriku í samband við víðk- lan av sjómarkinum. Fyri tann) partin av flotanum, ið roynir her (mest smærri trolarar), eru stórt sæð ongi alternativir. Hjá langfaraskipunum og her ser- | Fga hættislig og stødan er í dag | sum | NR. 27. Politisk-búskapurlig viðurskifti i Portugal 2. partur av frágreiðingini hjá heild er ógvuliga lágur og hug- urin at byggja skip tilsvarandi lítil. Eisini i Portugal er fiska- aling við at taka seg upp. Um- framt aling av ostru og kræld- ingi, sum hevur nógv ár á baki, er seinastu árini eisini byrjað at ala annan fisk, bæði í fesk- og saltvatni, og nógvar klekistødir eru í umbúna. Ser- liga er gongd við at koma á al- ing av sílum og karpu. Í sam- band við hesa vinnugrein, sum menn vænta sær nógv í framtíð- ini, fara í hesum árum umfat- andi tekno/biologiskar kann- ingar fram, fult út goldnar frá almennari síðu. Ognarskapurin í fískivinnuni er í prinsippinum fult út grund- aður á privatogn. Í nærfiski- skapinum er fyri ógvuliga stór- an part talan um einstaklinga- ogn (skiparar) og í minni mum partsreiðaríir. Nakað tann sa- ma skipan er galdandi fyri sardinflotan, tó eru her onkuæ stórri felog, harav tað størsta eigur 10 bátar (sama felag eigur eisini verksmiðjur). Tá talan er um trolarar í nærfiski- skapinum eiga 33 feløg teir 77 bátarnar, harav tvey felog eiga teir 16. Hjá størru førunum er ognarskapurin meira miðsavn- aður. Av 47 trolarum eigur hitt eina felagið 22, eitt annað 9, hitt triðja 6, t. v. s. 75 pst. tilsamans. Hvat endiliga lang- faraflotanum viðvíkur eiga trý feløg 70 pst. av trolarunum, meðan ognarskapurin í línu- skipaflotanum er meira spjadd- ur (sum heild tvey skip uppá hvønn eigara og onki eigur meira enn 4 skip). Tað skal tilskilast. at talan er um eitt ógvuliga stórt reiðarafelag, SNAPA í Lissabon, sum al- mennir stovnar eiga munandi partapeninginum í. Hetta felag eigur í dag 40 pst. av langfaraflotanum og 30 pst. av smærru trolarunum. — Tad sær annars út til, at jú stórri feløgini eru, ið eiga førini, jú stórri er medalstøddin á teim- um (førunum). Hetta peikar ímóti, at pri- vatar peningailøgur frá sjálv- um útinnarunum av fiskivinn- uni ikki eru førar fyri at fremja neyðugar strukturåbøtur. M. a. til at fremja hetta, hevur verið roynt at birta uppundir sam- vinnurørsluna, serliga í nær- flotanum, men onki úrslit er vorðið higartil. Einasta øki har samvinnurørslan er av nøkrum týdningi enn, er tá talan er um keyp av útgerð v. m., trygging- þar! av um og í minni mun við mun til sølu. Felagsskapurin innan — fiski vinnuna í Portugal er merkt av at limaskapur er tvungin. Av reidarafeløgum (sokalladi Gre- mi) eru fýra, oll landsumfatan- di, åvikavist fyri langfaraflotan feskfiskatrolararnar, sardinbåi- bátarnar = og — nærfiskiskapin. Yvirfyri hesum standa so fak- felogini (sindicati). Prinsipielt verða allar atvalur um lenir 0. a. gjørdar eftir samråding millum feløgini, men einhvør FRAMHALD Á 5. SÍÐU (3)