leygardagur 28. apríl 1973síða 4

þá f BR SE i Í DEDA 4 SFRIDATIDIR Her prenta vit fyrsta part av greinini „Ófriðatíðira úr bókini Annika í Dímun og onnur brot úr søgu okkara eftir Poul Niclasen Sjórænarar og aðrir ófriðar- menn hava ikki sjáldan herjað £ Føroyum, og eru her farnir ógvuliga harðliga fram. Langt aftur í tíðini havast frásagnir | um slíkar sjórænara-herjingar,, ; og vit vita m. a., at bispasetrið | ú Kirkjubø í midøldini hevur | verið herjað av slíkum ófriðar- monnum. 16. og 17. old tykjast | tó at hava verið tað tíðarskeið. | tá standurin hevur verið verst- ur. Tey ár, Magnus Heinason hevði handilin i Føroyum, helt hann sjórænaraskipiini burtur frå oyggjunum soleiðis sum greitt er frá frammanundan men tá hann var settur frá, fingu sjórænararnir aftur fríar | Kæsur | Tey fremmandu fiskiskip Fransar, Onglendingar, Hálend- mngar og Írar — vóru stundum ikki stórt mætari enn sjóræn- erarnir. soleiðis sum tað í byrj- an av 17. old verður greitt frá | á einari klagu til kongs: >De| have for en almindelig Sædva- | ne, at når de årligen fare un- der Island at fiske, de tage af færøske indbyggere, hvo som forekom. ingen forskåned, ikke end præsterne, ligesom andre slaver med sig på rejsen til at| hjælpe dennem at fiske, Og når de komme tilbage igen under fandet, satte de dennem op på tandet, hvor de bekvemmest kunde blive af med dennem.« Føroyingar føldu seg i hes- um myrku og døpru tidum ong- | antid tryggar hvorki á sjógvi ella landi. Eingin visti, nær| áfriðarmenninir vildu herja å,| og ti varð hildið vakt ymsa- staðni, haðani gott útsýni var | yvir havið. Tá so boðini komu, at fremmand ófriðaskip nærkað | ust landinum, var einki annað, at gera enn at halda til fjals og | haðani rulla grót oman á sjó- sænararnar, um teir gjørdust ov naskir. Føroyingar høvdu eingi vápn uttan hvalvákn,| grindaknivar, fjallstavar 0. t.| og hetta munii ikki nógv móti vælvápnaðum sjórænarum 0. 9.| | Serliga í fyrri helvt av 17.| øld tykist siandurin at hava verið út av lagi ringur.*) Í 1615 sendir løgiing. 5 bræv til kongs við frágreðing um hesi ringu viðurskifti. Í 1613 og 1614 ha- va sjórænarar herjað í Hvalba og Vestmanna og rænt íkki bert neyt og seyð, men eru eis- ini farnir avs ad við bátunum, soleiðis at íbúgvararnir íkki eru slopnir til útróðrar í lang- ar tíðr og tessvegna hava liðið bæði hungur og neyð. Tað verð- ur eisini frásagt í brævinum, at | ein hópur av enskum og skotsk- um skipum liggja og fska tætt inni undir landi á teim vanligu miðum og grunnum, soleiðis at | fóroyingar ikki sleppa til teirra góðu fiskiplåss. Løgting ð bidur | ti kong taka sær av hesum og senda nøkur av skipum sinum | til Føroya fyri at revsa ófriðar- menninar. um at fáa sent byrsur og onnur våpn og samstunds ein mann | unum, land, Hann fekk her at vita, at l aftur til Hvalbiar, fekk | Daa so góðan byr, at hann helt ;um hetta | temum. lur av Eisini verður biðið| Niclái Tórbergsson og Olaus til at læra Føroyingar at brúka vápnini. | Christian hin Fjórði kongur | læt ikki Føroyingar bíða leingi | eftir hesi Hjålp. Í seinni helvt| lav mei mánað hetta sama ár | fór tann kendi admiralurin Jør- gen Daa við krígsskipunum >Ju piter« og »Vægter« til Føroya. Tann 20. mei komu skipini inn å Hvalba, og ein av yvirmonn- tann seinni so kendi| tóku ensk og skotsk skip sein- SOSIALURIN á einum enskum skipi, hvers | skipari var Oliver Sandion, sum | hevði brotið gålgan niður. Nak- | að av trøunum varð borið á kir | kjugarðin, og tað, id eftir var, | ni við Samstundis lógu tvey hálendsk skip inni á Vest- manna, men manningin á teim- sær. um tók ikki lut i hesum her- | verki. Seinni hetta sama år sendi | kongur admiralin Laurids | Brems við skipinum »Gabriel« +) N. Andersen: Færøerne 1600 | 1709. **) Tann kendi í 1619 við skipunum »Enhjør- Norðhavsfari, sum | ningen« og »Lamprenen« royn- di at finna ta norðari siglings- leiðina til Kina og Japan | miseydnadist, og Jens | heim Ferðin Munk kom sjálvur tridi við »Lamprenen«. Allir hunguri og hinir doyðu av sjúku norðuri í ísinum. Jens Munk**), varð sendur í| sjórænararnir Mandous og Toc- kert høvdu verið har inni fyri 14 døgum síðani, men vóru far- mannafar til Havnar fyri at| frætta nærri um sjórænaraskip- ini. Áðrent báturin var komin Jørgen leiðina norður eftir. Undir Dim | un hitti hann ein útróðrarbát og spurdi, um teir vistu nakað um sjórænaraskipini. Teir søg- du seg einki vita um Mandous og Tockertt, men søgdu frá, at tvey onnur ófriðarskip lógu inni á Vestmanna. Tað tykist | soleiðis ikki at hava trotid av! sjórænarum undir Føroyum | mundið. Tá Jørgen Daa fekk hesi tíðindi, heli| hann ferðina beint norður å | Vestmanna og herjaði á sjó-! rænaraskipini. Sjórænararnir royndu at halda ímóti, men ter vórðu skjótt við undirlutan og | måtiu yvirgeva seg. | | | Jørgen Daa læt nú reisa ein gålga í landi, har teir báðir | skipararnir og 6 aðrir av yvir-| monnunum vórðu hongdir, med an 18 fingu grið. Áðrenn »Ju- piter« og »Vægter« herjaðu á sjórænaraskip ni, vórðu 10 sjó- rænarar flýddir í land, og tað eydaðist teimum seinni at ko- ma til Hetlands við einum báti, teir tóku í einari bygd eysian- | til á Strevmoynni, tó at Jørgen Daa sendi 45 musketerar eftir Bæði sjórænaraskipini vórðu tíkin og sinni førd til, Kjøpinhavnar., | Gálgin í Vestmanna, hvar ið ið sjórænararnir vórðu hongd-| ir, varð árið eftir bro:in sund-| nøkrum fremmandum | skipsmonnum. Hetta mål kom | síðani til viðgerðar á løgtingi. Um hetta mund.5 búðu bert bøndur í Vestmanna, Tummas Jákupsson, Mikkjal Jógvansson Jógvansson. Teir greddu á løg- tingi frá, at tað var manningin | við »Fides« og 'nir norður eftir. Ur Hvalba | Vind við | varð við tað sama sent eitt 10-| ) menn | farnir at reka henda væl |um, og gjørdu handli og sam- | aralondini. Tad var enntå eina | til Føroya. Hetta skip tykist at | hava verid i Føroyum ein part av sumrinum. Laurids Brems var ið hvussu er mottur á Løg- tinginum, tá tað kom saman á Olavsøku, og sæst eisini at hava verið hjástaddur á tingfundum 1 august, Christian IV helt fram við| at senda skip til Føroya og fs- | 1618 vórðu Niels Ro- | senkraniz og Henrik — Vind| sendir avstað við skipunum | »Fides« og »Havhesten«. í 1622 varð Enevold Kruse send- | lands. Í ur vid »Hector«, Søren! Harbo | seinni Henrik | »Rytteren« fyri at) fylgja handilsskipunum til Før- | oya og Íslands. Í 1627 var kapt. | Prince við 5 kríggsskipum il Nordurhøvum fyri at jagstra sjórænarar og loynihandilsskip. | | Av sjórænarunum vóru »turk arnir« ter, fólk bóru mest óita fyri, ti teir ikki bert rændu góðs og fæ, men fóru eisini av stað við teim fólkum, teir kundu fáa fajur í, og seldu tey síðani sum trælir á teim stóru træla- marknaðunum í Norðurafrika. Tað vóru teir sonevndu Barbar- esk-statir: Marokko, Alger, Tu nis og Tripolis — id høvdu sjó- | ræning sum €in av teirra høv-| udsvinnuvegum, og heita gav so nógv av sær, at landbúnað- urin har lå í órgkt. Sum eitt | talandi dómi um, hvussu stóran) týdning sjóræningin hevði fyri hesi lond, kann førast fram, at í árinum 1582 vóru 10.000| kristnir fangar kvinnur og) seldir sum trælr í Al- gier. Tað var longu í midøldini, at — Barbaresk-statirnar vóru | løn- | andi vinnuveg, og hann helt við í fleiri hundrað ár. Tey væl å gjørdu sjórænaraskipni frå | Nordurafrika = sveimadu víða ferðslu miklan skaða, og hini londini, sum ofa lógu í bar- daga sín ámillum, kundu íkki semjast um at herja á sjóræn-| langa tíð vorðið so gal 5, at ymisk lond må tu keypa teirra skipum fría sigl ng við at | lata eitt árligt endurgjald til ráns-stat rnar antin í pengum ella í kanónum og ødrum vápn- um våpnum; vidhvørt nýtt moi skipum frå teim londum, sum høvdu latið vápnini! — Tað var ikki fyrr enn í 1830, at Franka- ríki tók sær um reiggj og fekk steðgað hesum óskili við at senda ein kríggsflota móti ræn- aralondunum, sum máttu lúta og noyddust til at steðga henda óhugnaliga vinnuveg. Tað kann ver útlit til, at turkiskir sjórænarar hava verið í Føroyum fleiri ferðir. Mest kent er tað álop, teri gjørdu á Hvalba í 1629. Á hásumri hetta ár komu 3 turkisk (algiersk) sjórænaraskip inn á Hvalbiar- buktina og hava ligið har í fleiri dagar. Sjórænararnir herj- aðu ikki bert í Hvalba, men eis- ini í øðrum bygdum, og har var Í rindur standur. Í tí brævi, Log- tingið sendi kongi um hesa herjan, verður m. a. frásagt, at sjórænaraskipini vóru Oføra væl utgjørd og høvdu eina manning av tilsamans o. u. 500. Sjóræn- ararnir eru farnir ógvuliga harð liga fram, teir hava soleiðis dripið 6 av íbúgvarunum og ført meira enn 30 vid sær í trælabandi. Tað verður lagt aftrat, at Harrin hevur harðliga revsað hesar illgerningsmenn við at senda eitt ræðuligt ódnar- veður við álandsstormi, soleiðis at eitt av skipunum rak á land | og fór í spønir. Eftir einari gamlari frásøgn skal tað hava verið ein bónda- | sonur við Neyst í Hvalba, sum loðsaði sjórænararnar inn til bygdina. Hann helt seg vera | órættaðan við arvaskifti aftaná | påpan, og hetta gjørdi hann so fyri at hevna seg. Hann læt seta leld á Neystagarð, sum beiggi hansara hevði arvað, og var annars vegvísari hjá turkunum. — Um hetta mundið (1627-30) var Poul Rasmussen prestur í Hvalba, Eins og hini helt hann | til fjalls, tå sjórænararnir komu í land. Hann hevði saðlað hest sín, tikið sin 7 ára gamla son á hestin og reið inn í dalin og niðan móti fjallinum. Turkar- NR. 32 — 28. APRÍL 1978 nir vóru tætt í hølunum á hon- um, men nú kevdi hann av á mjørka, so teir mistu prestim burtur. Komin niðan í bratt- lendid, leyp hr. Poul av hest» num, ftveitti kappan av sær, krógvaði sonin millum nakra stórar steinar, og fór sjálvum niðan á eina rók har næm hendis. Turkarnir fangaðu hest- in og funnu kappan, ein av teimum fór í hann og kom tætt framvið, har prestasonur- in lå fjaldur. Hesin, sum kendå kappan og trúði, tað var páp- in, fór at rópa eftir honum og bað hann taka seg vid, og varð soleiðis fangaður av sjórænaru- num ið fingu eyga á hann og fo ru eftir honum. Hr. Poul — vilda ikki lata teir taka seg livandi og leyp út av rókini, men tað ban soleiðis til, at hann kom stand- andi niður í eima aðra rók, tæ so nevndu Gimbrarók. Lopið var 15 favnar, og presturin kom frå ti við lívinum, men høvdid var skaðað. Søgnin sigur, at hr. Poul í Gimbrarókini hitti fólk, ið vóru flýdd hagar úr Trong- isvági. Hiðani sóu tey seinni tað eina av sjórænaraskipunum fara á land, soleiðis sum greitt er frá frammanundan. Láíkini av sjórænarunum skulu vera rikin inn á Gjøra sand og griv- in har í teim so nevndu >Turka grøvum«. Har eru eisini af síggja nakrir reydir og grønim granit- og sandsteinar, sumi skulu vera frá barlastini. Líkið av prestasoninum rak eisini á land og var grivið í kirkjugarð- inum. Tá presturin kastaði jørð á sonin, segði hann: >Nú vil eg læa, til eg síggi hann aftur, men grátið vildi eg, um hann var fangadur.« Síðani gekk hr. Poul altíð og smílkaðist fyri seg sjálvan. Árið eftir mátti hanm fara frá sum prestur av ti sinn- isbreki, hann hevði fingið. Hann flutti seinni til Noregs. Vit hava altíð á goymslu alt tilfar til = UN Tif. 1 1071 . Tórshavn blikksmíð sanitet hitaverk ventilation Verdur sent um alt landid Tryggingarsambandið FØROYAR Føroya Kríggstrygging .......... TIf. 1090 Feroya Sjóvátrygging ........... - 1090 Føroya Brunauygging .......... - 1098 Føroya Vanlukkutrygging ....... - 1466 Vit tryggja: Bátar, skip, verur, hús, innbúgv, akføro. a. Føroyingar eiga at tryggja í landsins egnu trygging.