leygardagur 5. mai 1973síða 3

DIR. 34 — 5. MEL 1973 SOSIALURIN DA 3 Alheims arheiðaradagurin var ikki til gávus; verkamaðurin mátti sjálvur taka sær h — segði Axel Skoubo í rødu sínari á Vaglinum arbeið- aradagin 1. maí — Føroyska samfelagið er framvegis eitt stættarsamfelag, eitt tvíbýtt samfelag, segði Axel Skoubo Millum rødararnar á 1. mei- dagshaldinum á Vaglinum týs- dagin, sum Havnar Arbe.ds- mannafelag skipaði fyri, var Axel Skoubo, og var hann ser- stakt boðin. N.ðanfyri prenta wit róðu hansara. 8. mei 1882 røddi formaðurin fyri snikkarafelagsskapinum, sum tað tá æt, Peter McGuire, fyri eini túsund.alsfjøld á ein- um arbeiðarafundi i New York. Hann tók soleiðis til orðanna: >Eg havi granskað søguna gjølla og funnið nógvar veitslu- og frídagar, sum verða hildnir í nógvum londum. Minnidagar werða hldnir fyri hermønnum og smáum staismonnum, fyri vísindamønnum, og yrkjarum, men ongastadni finnir tú ein enasta dag til minns um og heiðurs fyri teim- |“ | til at bóta um kor arbe daranna. | um, sum hava lagt und'r seg ta kørgu nåttur, og sum við ídni og arbeiði sínum hava skapað allar teir stóru og vøkru futir u:tan um okkum. Arbeið- ærin, helt hann fram, hevur sama rætt til ein veitslu- og há- tíðardag, sum keisarar, kongar og aðrir valdsharrar. Men hann skal ikki vænta, at nakar gevur honum ein slíkan dag til gáv- us, hann må sjålvur taka sær hann.« Deydadømdir, | orsakuð ov rættvísiskravi! | | inum spælimonnum | I. mei 1886 løgdu arbeidarar- nir í Chicago frå sær, og lut- tóku í eini kravgongu fyri 8 tíma arbeðsdegnum. Undir| einum samanbresti millum streikandi arbeiðsmenn og skrúubrekkarar skjeyt polit ið 7 arbeiðsmenn til deyðis. Og á einum mótmælisfund; dagn eft- ir, tveitti ein ókendur maður ena bumbu, beint sum politiid skuldi spreingja fundin. Nógv vóru særd. Henda hending var orsøk til eina harðrenda jagstran. Teir sum fyrreika høvdu fundin, vórðu ákærdir og deydadømdir. 5 av teimum máttu lata lív fyri kravi terra um áta tíma arbedsdag. 11.| nov. 1887 vórðu teir hongdir. | Seinni eru greið prógv fingin fyri, at hesi dráp vóru justits-| enn sum áður sína veran uppá tað sum arbe daras ættin gjøgn- | um arbeiði sitt framleiðir. Hesi | sum arbeiðarin selur seg til eru tey fáu í tali, men sterku | i valdi, tað er hesin stættur sum ræður í samfelagnum og morð. Nevningarnir høvdu lat- ið seg ávirkað bæði av ti vanliga arbeiðaraforfylgjanini — og avl peningagåvum. Um heimin all- an vakti henda dapra hending stóran ans. Seinastu orð ein av teimum deyðadómdu róptu vóru hesi: »Tøgn okkara í grøvini, fer at verða sterkari enn rødd okkara, sum tit nú kvala«. Hesi orð vóru av sonn- um profetisk, tí eitt ár aftaná varð samtyktin um 1. mei sum altjóða stríð og veitsludag ar- beiðaranna gjørd, tl minnis um martýrarnar úr Chig. Fyri hvert árið, sum fór, gjørdist undirtøkan í 1.meihald- stórri. Teir sum hildu arbeiðarastættini niðri óttaðust nú hennara vaksandi medvit, og líka frá páva, keisara og til arbeiðskeyparar varð nú mælt Nú varð loyvt at skipa seg í fakfelag, og gjøgnum hesi seta fram krøv síni, og streikurætt- | urin varð góðkendur sum vápn arbeiðaranna. Nógv er broytt síðan stríð arbe daranna byrjaði, livivil- korini eru munandi batnaði, frítíðin er okt, og vit bera ong- an ótta fyri ar måéstødumenn verkamansins senda politiið á kroppin á okkum. Tydir hetta so, at 1. mei ikki sum upp- runaliga, er ein strids- og vet- sludagur, men enans ein veislu dagur. Eg hugsi at be'nast er, at hetta við veitsludegnum vik- ir ett sindur til frama fyri stríðsdegnum. Framvegis stættarsamfelag Stríð arbeidararørslunnar hevur verið og er at vinna arbe ðara- stæuini tey rættindi í samfel- 'agnum, sum henda sætt hevur av réttum krav uppá, og hesi rættndi eru íkki vunnin enn. Samfelagið er enn eitt stættar- | samfelag, eitt tvíbýtt samfelag. | Høvudsandsøgnin gongur ímill-| um arbeidarastæ tina og lønmåt takarar yvirhovur, ímillum tey| hvørs einasta rikidømi er tann arbeiðsmegi, sum verður seld til teirra h'numegin markið, bankar, heilsølur og arbeiðs-| keyparar, og í stóran mun lóg-| gávuvaldið. Hesi seinnu byggja | ræður = yvir verkamanninum. | Onkur vil kanska føra fram, at | hetta tvibyti hevur bara roynst | væl, ti tað er hóast alt undir hesum tvibytti eydnast arbeið- arastæ'tini at skapa sær sámi- |l'g kor. Slík tala er til stóran skaða fyri arbeidarastætin í stríði hennara fyri einum rætt- vísari samfelag, enum samfel- ag, hvar rætur og møguleiki er eins fyri oll. Tað er rætt at kor verkamansins eru nógv batnaði, og at verkamadurin um okkara leiðir er priviliger- aður í mun til verkamenn nóg- va aðrastaðni í heiminum. Men Vit eiga eisini at hava í huga, a! rikidømi samfelags ns er vaksið munandi. Og at arbeiðarin hevur fingið lítlan part av hes- um rikidømi er ikki meir enn rímuligi. Honum nýtist ikki at vera nøkrum takk skyldigur fy- ri hetta. Enn er stættarmunurin s'érur, tey ríku eru vorðin rík- ari og arbeiðarastætturin fram- stillada, frá- m llum verkamanna- hinar er framvegis altíð hevur vegis tann ringast s ødan stættin og | eins står og hon verið Verkamaðurin er fram- vegin tann, ið hevur longsan arbeiðsdagstytstu fritid, lægsu løn og tíðan tað leiðiligasta ar- bÞeiðið. og minst møguleika at ráða og skipa fyri egnum ar- beiði. E'na prístalsskipan hava vit eisini sum ár um år økr munin millum høg- og låginn- tøkurnar. | s ødu Higartil hevur lønarpoli'ikk- ur verð tað altavgerandi í øll- um fakfelagsarbeiði. Men sjálvt um meginparturin av orku fak- félaganna er nýtur á hesum oki, er tað ikki eydnast fak- feløgunum, at koma í nåmind av eini løntitjavnan í samfelag- num. Verkamannastætin er lægstlønta stætt. Enasa stæit sum í reinum peningi má gjalda fyri sjúku sína, einasia stæ't, sum kann verða sænd út í vinnuloysi frá degi til dags utt- an åvaritg, og utan eitt oyra í arbeidsloysisstudli. Sáttmálasamráðingar | Í hesum døgum eru farnar fram samráð ngar millum arbeiðs-| keyparar og verkamannafelog. | Eg hugsi, at tað er mangur | maður, sum als ikki hevur giv- | ið hesum gætur, sum als ikki! , at halda fast við Veit, hvat hesari samráðingar snúgva seg um. Helsi verður bara roknað v at hesar sam- nøkurlunda undanfarnu, ráðingar eru um tað sama sum tæl 5 oyru meiri i løn her og har At áhugin fyri slíkum samráð- ingum er so lítl hevur óivað fleiri orsøkir, ein teirra er sjálv andi, at vit onga veruliga pressu eiga, ið upplýsir um, og á kritiskan hátt viðserð týð- andi samfelagsmál. Í sáttmála- samráðingum hugsi eg, at fak felogini bera ein stóran part av skuldini fyri líkasælun Onki vildi verið meiri natúrl'gt, enn at hvor einasti verkamaður ak- livandi fylgdi við í ti, sum fór fram á arbeiðsmarkn- aðinum. Núverandi hevur sín uppruna í ú afturhald andi politkki og teim ringu | evnum fakfeløgini hava sýnt, tå talan er um at økia medvit og arbe Oaranna. | LVí og líkasæla fakfelagshug Arbeiðarin veit sum er, at tað 5 ella 10-oyrað sum hann er vanur at fáa, fær hann eisini! hesaferð. Arbeiðskeyparin hev- ur heldur ongan áhuga í at nok Eitt 5-oyra met ella minni órógvar heldur ikki náttarsvovn hansara. Henda mannagongd fyri fakfelagsar- beiði åvi fyri langari tíð síðan at verð farin i søguna ta honum tað Krevjast má offensivur arbeiðnrapolitikkur Núverðandi pol. er ein defen- sivur politikkur, en politikkur, ið einans hevur til endamåls núverandi verkamannsins, og ansa ef.ir at hann ikki l'ggur alt ov aftarlaga í mun til aðrar stætt- r. Hesin defensivi politikkur eigur at víkja fyri einum offen- sivum arbeiðarapolið kki, hvar að er verkamaðurin, sum setur fram krøv, ið miða ímóti at broyta maktjavnvágina í sam-| felagnum, krøv sum eru við til ai geva verkamanninum mera | åvirkan og tamarhald á ti virði. hann gjøgnum arbeiði sitt skap ar, mera vald á ta vinnu, hann er í, og framleiðsluskip- | an hennara, seta fram krøv ið| verða at broya figgjarvidur- | skif ini í landinum. so tað hansara áhugamál ið) fyrst og fremst verða røkt verða Liberalisman Vit hava fingið inn við móð- urmjólkini at henda hberal st- iska samfelagsskipan vit Ilva undir er lika sjålvsøgd og reit, | heim sítt Rættast er a staðir UT DC!OSKE ypard se VAriir sum var hon ein nåturlog, og at tann fria kapping. sum er grundarlag ð undir henni tænur verkamanninum. Eingin va betur enn hesin, at henda kapp ing tænir í hvussu so er ik honum, og hann spyr ofta hvor iad er sum kappast í mót hvørjum. Tað er í hvussu so er ikki tær heilsølur. sum hann | keypir byggitilfar sítt frá. Í staðin veit hann, at hann mæ geva munandi meiri fyri byggi- úlfar enn sættarfelagar hans- ara í aðrastaðni. Tað stóð í enum blaði herfyri at tað tim- bur, sum heilsølurnar selja hom um, í fleiri forum er 100 pst dýrari i Føroyum enn í ú:lond- inum. Sagt varð at prísráðið kannaði málið, men tað fór at taka eitt ár áðrenn heida kann- ing fór at verða liðug Um hetta er so, hví skulu vit æ bíðja eitt ár við hesum, hava vit ráð til tess. Fi heldur merk ir verkamaðurin nakað til he framúrskarandi fríu kapping tá hann kanska við einum ferls av biddarakenslu fer til láni s ovnarnar fyri at fáa fígging ti Men rentubyrðuna merkir hann, og hann sær eis- ini at vinningur og býti lånistovnanna økist ár um vinnings ár. Og enn minni merkir hann nakað til vælsignilsi frå hest friu kapping, tå hann skal ogna sær eitt grundøki, sum henda sama fria kapp'ng hev ur skrúvað uppí eina sum fær lágu mntøku hansara sum ein dropa í hav- príslegu, at synasi Inum vinnulívið eru annar pariurin er Innan partar, men tveir | einsamallur um allar aveerðir Hann ræður yvir verkamann inum, yvir framleidslutolinun yvir arbeiðsgongdini, yvir tí vinningi, sum verkamaðurin hevur skapað gjógnum arbeiði sitt og yvir ílvenum Verka- maðurin stendur einans í rokni- skaparbókini, sum ein út reiðsla. Tað vildi verið bæði rætt og rimuligt, um verka- maðurin fekk ávirkan á sínum arbeiðsplássi, og var við til at avgera hvussu vinningurin varð nýttur, og hverjum endamáli FRAMHALD á 5. SÍÐU (1)