leygardagur 24. november 1973síða 5

NR. 7| 24 NOVEMBER 1973 Feroyar og EF Hvat er annars um stóðu okkara til felagsmarknaðin at siga? Í 1971 samráddust vit um limaskapstreytir, men tå vit vistu, at tær ikki blivu nóg góðar, og tá vit held- ur ikki kendu framtíðina, um Noreg gjórdist limur og um fiskirættindarskipanin ikki bleiv ødrvisi, fingu vit inn í myndina umhugsing- artíðina, sum slapp okkum undan at binda okkum. Í mars 1973 kundu vit siga við løgtingid, at treyt- irnar áttu at verða vrak- aðar, og at vit nú skuldu leggja orku í at boyggja tær kreftir í EF, sum enn ikki hava dugað at sæð, hvønn veg útviklingurin noyðist at ganga, skulu lond og øki ikki verða við skerdan lut, skal fiska- stovnurin varðveitast, og skulu teir á meginlandi- num vera vísir í, at stovn- urin verður troyttur, so hann gevur størst møgu- liga skurðin og harvið tryggjar teimum tilførslu av fiskavørum. Hetta bleiv samtykt av tinginum, og er ein fylgjan hon, at vit nú ígjógnum Danmark troka á at binda gongdina ta leið, vit ynskja. Men nær og hvar er tað sagt av javnaðarflokkinum, at tann leið, vit ynskja, er at Føroyar verða leiddar inn í EEC? Bert í andstødublødum av ymsum slag, sum hava fastsligið sum veruleika, at oddamenn javnaðarfloks- ins eru EEC leigu- og ør- indasveinar, er slíkt fram- komið. Veljarar okkara hava sýnt okkum álit, sum hev- ur gjórt tað møguligt at arbeiða skilagott og mið- víst fyri at seta Føroyar best møguliga fyri í ti mynstri, sum hesi ár verð- ur vovið av londum og økj- um í Europa og um allan heim, eitt mynstur sum ikki er liðugtvovið enn, og har tað tí ikki er møguligt heilt avgjørt at siga okk- ara kostir, tí teir eru ikki allir settir enn. Leiðir javnaðarflokkur- in okkum so fram fyri djó- rið, sum onkur hevur tikið til? Svarið er: Nei! Fyri og ímóti Í dag og so langt fram vit síggja er einki útlit til føroyskan limaskap av EF, og hví tað kann sigast so vist hevur m. a. hesar or- søkir: Fyrimunirnir felagsmark- naðurin hevur at bjóða eru í dag smáir. Tað verður framdur ein segnsútviklingspolitikkure einaferð í 1974 og skaptur ein EF-menningargrunnur. Úr hesum kann stuðul fá- ast til menningar av út- jadaraøkjum eitt nú til byggin havn- | tímansgerð av veiðuflotum og fiskavirkjum, til útbyg- gjan av ídnaði og til al- mennar byggingar av yms- um slagi. Hvussu stórur slíkur stuðul kann gerast, og hvussu politikkurin í heila tikið verður rikin liggur á ongan hátt greitt, og slík- an stuðul er í vissan mun frammanundan møguligt at troyta úr Danmark. Teir veruligu fyrimunirnir av møguligari luttgku i slík- um »egnsutviklingspolitik- ki« standa ti i løtuni held- ur kåmir. Norðsjóarleiðirnar standa okkum enn opnar, og so leingi nýggja rættarskipan ikki er gjórd á havinum, er illa hugsandi at EF-lond burtur av kanna sær hetta øki, so heilt útihýstir vera vit valla haðani við tað fyrsta. Noreg, sum vildi givið okkum álvarsliga kapping á fiskavgrumarknaðinum, gjórdist tað limur, verður ikki limur komandi 4 árini, hetta vita vit við vissu. Sit- andi stjórn har ger onga roynd at taka upp aftur EF spurningin í valskeiðinum, júst er byrjað. Noreg hevur fingið skip- an við EF viðvíkjandi sølu av fiski, og viðvíkjandi Ís- landi resta bert samráðing- arnar við Týskland áðrenn líknandi handilsskipan ke- mur i lag. Grønland kem- ur sum limur — hóast mis- nøgd teirra við limaskapin — undir tolllætta viðvíkj- andi fiskasølu í EF. At vit tí í minsta lagi fáa eins góða skipan, hóast til- SOSIALURIN SÍÐA kunnu væl ganga ár, áðr- enn henda meirilutaloysn við einvísum tiltøkum frå ymsum londum hevur fin- gid slíkar fótur undir seg, at hon kann virka sum galdandi rættur. Tá fyrst- ani er mynstrið um at vera liðugtvovið, og vit kunnu meta um, um tann støda, vit eru í, gevur okkum neyðugar fyrimunir á Norðsjóarleiðunum og aðrastaðni. Hetta at útihýsa okkum úr Norðsjónum er hættis- ligasta vápn, EF kann nýta, um so er at menn hava rætt í tí, at vit skulu trýstast uppá. Men hesin spurningurin hongur aft- ur saman við gllum spurn- inginum um rættindi hjá okkum til at veiða við aðr- ar strendur, og er hann partur av teirri skipan við- víkjandi havrættarviður- skiftunum, vit mugu med- virka til at fáa í lag. Vit skuldu helst telva so, at vit ikki koma soleiðis fyri, at vit settir mát mugu boyggja okkum undir ann- ara vilja. Eru samráðingar tillaging? Javnaðarflokkurin vil, sum stødan er, ikki mæla løgtinginum til, at nakað uppskot um limaskap í EF verður lagt til fólkaatkvgðu tey fyrstu árini, og veit eg, at semja er um hetta inn- an limir samgonguflokk- anna. Men samstundis halda vit okkum hava skyldu til framvegis at arbeiða eftir Tað má vera skilagott — og eitt føroyskt áhugamál — í sjálvum sær at royna at broyta fiskirættindapoli- tikkin hjá EF, so hann er so hóskiligur sum gjørligt, og hetta heilt burtursæð frá spurninginum um mø- guliga føroyska luttøku i EF, tí eitt er úrslitið av havrættindarstevnuni, ann- að hvussu EF vil praktisera teir møguleikar fyri út- flyting har verða skaptir, og møguleikarnar fyri at útihýsa gðrum ella geva teim framíhjárættindi. Danska EF-initiativid var frá okkara síðu ætlað sum virkan fyri eini loysn fev- nandi øll útjaðaragki og onnur norðuratlantisk øki, sum hava serligan tørv, so- leidis at hesi umframt at eiga avgerdarrætt vidvikj- andi fiskiveiðuni vid egnar strendur, tó hava skyldu at geva sínámillumrættindi til fiskimenn frá líknandi økjum aðrastaðni. Tað vil siga frå gkjum og londum, sum vegna geo- grafiska legu sína og tør- vandi ráevni kunnu fáa viðurkenning sum verandi í serstóðu (uttan alterna- tiv). Tað má vera skilagott allastaðni, har tað er møgu- ligt, at halda hetta tjak í gongd, soleiðis at vit slep- pa undan, at hin meira einfalda loysnin við útflyt- ing uttan sínámillumrætt- indi verður hin endaliga. Fara allar hurðar í lás innan henda tátt, verður framtíð okkara ein stødug gongd at biðja aðrar um náðigávur í hvussu so er gll boð EFs er vrakað frá før- oyskari síðu, stendur tí heilt greitt, og valla verð- ur samtakið ført fyri at økja fiskiveiðu sína so mi- kið, at fiskavgrur ikki ngk- ur ár enn koma at tróta hjá teim. Hesi ár har stovnarnir skulu byggjast uppaftur, og har avmarkingar fara fram í fjarfiskiskapinum, verður tí hann, sum hevur eitt sindur av fiski at sel- ja, at fáa munandi fyri hann. Fremsta og álvarsligasta grundin til, at eingin í dag kann mæla til, at viðskifti okkara við EF skal vera limaskapur er tó, at hav- rættarstevnan ikki er hild- in enn. Avkláran av úrsli- tinum av henni spyrst valla fyrr enn einaferð í 1976, og verður úrslitið ikki meiriluti uppå % fyri einihvørjari loysn men frå i vår, sum åleggur landsstyrinum at gera sitt til, at fiski- tingsamtyktini rættindareglur EFs verða broyttar, so tær betur sam- svara okkara tørvi, og at arbeiða fyri serligari skip- an fyri føroyskum útflut- ningi til EF. Nú kann ein siga, at hesi stóðu tekur onkur and- stóðuflokkur undir við, men hetta er ikki heilt beint, tí aðalmunur er á tilmælinum um framferð- arhåttin. Medan teir hava viljað flutt fiskimarkið ut einvíst og síðan biðið um handilssáttmála, t.v.s. at ein í forhond segði nei og síðan setti seg í bás, hava vit hildið tað verið taktiskt skilagott heldur at hava samrødurnar í gongd um at broyta politikk EFS, uttan at vit settu hurðar í lás fyri alla framtíð tí in Í tey ár neyðug eru, til vit - um tað er møguligt — duga at troyta egna sjógv okkara, soleiðis at hann fødir 60—80.000 sálir. Samrådingar hava sostatt ikki einans til endamåls at umskipa verandi viður- skifti, men eisini — uttan mun til úrslit — at royna at skapa eina fatan fyri stóðu Føroya, sum kann verða okkum til gagns seinni. Tað er sjálvsagt torført at fáa EF til at taka stóðu til havrættarviðurskifti í Norðuratlantshavi, soleiðis at hon hóskar økjum og londum, sum als ikki hava limaskap, men vit hava so roynt tað við sokallaða EF-initiativinum danska Lumping erindasveina 1 1) Er trúttanin, at vit í tal- vi við aðrar lættliga lata okkum lumpa, so eru hetta als ikki tær roynd- ir vit hava í dag, vit vil- ja fyriskipa sjálvir í treysti til, at ikki er neyðugt hjá okkum, at vit lata okkum lumpa. 2) Er trúttanin, at lands- stýrið við politikki sín- um ætlar at lumpa Før- oyar inn í EF, so er hetta tala, sum lætt kann tægast sundur. Var hetta ætlan okk- ara, høvdu vit sýnt, at vit undirmettu evni fólksins til sjålvstøduga hugsan eins nógv og teir republikanarar, sum trútta um tillaging. Hvussu skuldi tað borið til at lumpa? Fól- kaatkvgða skuldi jú ve- rið um málið, og hvgr vildi tikið ábyrgd av at givið rangar upplýsingar um so var, at ein til- mælti limaskap, í hvussu er ikki ábyrgdarpolitik- karar, sum halda, at po- litikkur teirra eisini í framtíðini eigur nakað at bera fólki. Hann, sum gekk inn fyri limaskapi — og sjálvt við munandi bet- ri treytum — átti at gjørt tað fult og heilt, ætlaði hann sær fram- vegis at eisa álit tjóðar- innar. Tí vildi ikki bor- ið til at spælt dupult- spælið, andstødan legg- ur okkum undir. Tilmæli okkara í vár um at vraka treytirnar og met- an okkara av, at viður- skiftini eru so, at lima- skapur ikki er aktuellur, eru bert grundað á tey reint praktisku viðurskifti, sum umrødd eru, og eru soleiðis ikki merkt av teir- ri principiellu stødutakan, hvør einstakur av okkum hevur til politikk EFSs, hugtakið aftanfyri skipan- ina av EF og til metingar- nar um, hvussu menn hal- da líkindini eru hjá hvørj- um sær at virka innan fyri EF fyri júst teim samfel- agsáskoðanum, ein heldur eru tær, sum sigra skulu. Samandráttur Samantikið er tað met- an min, fyri tað fyr- sta, at vit skulu miða ímóti eini handilsskipan mótvegis EF, sum minst gevur „okkara útflutningi og fiskaidnadi eins góðar treytir, sum grannalondini hava. Fyri tað næsta, at tað eru heilt avgerandi tættir (faktorar) í okkara grund- arlagi fyri at sleppa at veiða aðrastaðni enn á landgrunninum (ikki minst hvat sildini í Norðsjónum viðvíkur), sum eru avger- andi bundnir til ikki bert úrslitið av ST-havrættar- stevnuni, men eisini til hvørji stig EF vil taka vid- víkjandi fiskirættindum innan fyri EF. Fyri tað triðja vil tað vera ein týð- andi táttur í okkara stødu- takan, um EF ger nakra samtykt um at seta í verk serskipanir fyri útjaðara- óki í Atlantshavi, soleiðis sum skotið upp frá fér- oyskari/danskari síðu. Hesi fyri okkara fram- tíð grundleggjandi viður- skifti siga frá einum poli- tikki, sum alla tíðina mið- ar ímóti at geva best mø- guligu samráðingarpositión, eisini tá nøkur ár eru liðin. Tað vil siga einum poli- tikki, sum ikki mælir til limaskap, men heldur ikki læsir dyr. Í H ; P 973