fríggjadagur 1. mars 1974síða 5

NR. 17 1. MARS 1974 Kári Poulsen skrivar um Georg Friedrich Høndel FRAMHALD Kann fornermaði kongurin læt júst sum um Håndel als ikki var til, og um ikki Hándel hevði havt so nóg var vinir innan aðalin, so hveði lað neyvan eydnast at blíðka han aftur. Men um hetta mál er eisini tað at siga, at hereftir var kong- urin ein av teimum, sum håvirdu Hándel einamest. Í 1718 búði Hándel á góðsinum hjá góða vin- manni sínum hertoganum av Chan dos. Góðsið lá í Cannons í námind ini av London, Arbeiði sum hann hevði her gav honum ivaleysa góða tíð at smíða tónleik. Starvið sum hann hevði hjá hesum høvudrika hertoganum var urguleikari og kap elmeistari. Her smíðaði hanni sínar (2 Chandos sangir — hari stilurin hjá Purcell gjørdi seg galdandi — oriatoriið »Esther« og hirðaspælið »Acis og Galateac. Meðan Hindel var á góðsinum hjá hertúganum hevði hann eitt fyrstaklassa orkest- ur og eitt frálíkt kór til taks, um hann ynskti tað. Í 1719 var avgjørt at ein itali- ensk opera skuldi setast upp i Lon don, og skuldi hendan hava sum høvudsvirki at framføra italienskar operur. Fyri at figgja einum tilik- um byggitiltaki varð boðið til ak- tíutekning. Millum tey mongu sum gjørdust aktionerar, var kongurin sjálvur. Saman við tveimum itali- enarum var Hándel settur at leiða hesa fyritøku, serliga skuldi hann tónleikinum. Tann 2. apríl 1720 læt »Ta& kongaliga italienska Opera-Akademii8« upp, og byrjaði sínar framførslur í sjón- Haymarket-Gar- taka sær av leikarhúsinum í den við einari italienskari operu. Nakað seinni framførdi sjónleik arhúsið eina operu hjá Húndel, nevniliga = »Radamisto,« — Hervid byrjaði Håndel uppá sitt egna livs- verk, hann segði at nú var hann liðugur at læra, og at hann hereftir gekk sínar egnu vegir. Tað arbeiðið, sum Hiándel hevði fingið var júst nakað fyri ein so arbeiðssaman mann sum hann, men tað var samstundis eitt krevj- andi og sjáldan takksamt arbeiði. Tey italiensku sangfólkini vóru sera trupul at arbeiða saman við, tey høvdu onki uppdragilsi eiheld- ur fólkasið av nøkrum slag. Loka- brógd vóru vanlig og daglig fyri- brigdi, og skaðaðu hetta tað sum felagsskapurin veruliga hevði at ar- beiða fyri. Tann ágrýtni og fram- fúsni Håndel legði alla sína sál í hetta arbeiði og fekk ótrúliga góð úrslit burtur úr tí ómeguliga fólki num, hann hevði at arbeiða saman við. Men ikki eydnaðist honum altíð at halda sær, tá hann gjørdist illur. Tá tann verðinsken- da sangarinnan Cuzzoni gjørdi seg ómøguliga. og segði seg ikki vilja syngja eina ariu, so bar Hindel hana yvir til eitt vindeyga, koyrdi hana út um, og helt henni soleiðis í leysari luft meðan hann segði: EG veit, at tygum eru devulin sjálvur. Men eg skal lata teg vita, at eg eri Belzabub, devlanna devil. nú sum Byrjanin hjá Hándel í Haymarket Garden var frálík, og peningurin streymaði inn. Men nú hevði tað nýggja kongahúsið fingið nakrar stórar fíggindar, serliga millum tann gamla aðalin, við hershevd- Georg Friedrich Hiindel inganum Marlborough á odda. Hes- ir fíggindarnir gjørdu alt fyri at skaða kongin, og uttanlandatóna- smiðin, sum tey nú hildu var við at fáa ein alt ov høgan sess mill- um teirra, Tí fingu tey i lag, at ein italienari = (tónasmiður) Giovanni Battista Buononcini, var biðin koma til Onglands at verða opera- leiðari saman við Hándel. Hesin Giovanni var ein ikki so galin tónasmiður. hóast tað at hann ikki rakk Handel upp á kngini. So skjótt hesin Giovanni komin, leyp hann split í åskodarafjøldina. Summi hildu seg til Håndel, meðan at var onnur hildu seg til Giovanni. Her- | eftir var tað soleiðis, at dámdi tú Handel, so var tú hataður av teim- um. sum hildu seg til Giovanni, og øvugt. Buononcini ikki leingi í London. Hann mátti rýma. ti hann avdúkaður i hava givið út nøkur verk hjá landsmann! vera síni var tó verandi at var segði aftur sum hann egnu. Nú Hándel mallur í stjórasessinum í 1720unum skrivaði fleiri verk. sum vóru sera væl mót tíkin, og ofta eydnaðist tað honum sinum, var einsa- Hándel SOSTALURIN at skriva tvey verk i hvørjum skeiðinum hjá sjónleikarahúsinum Håndel dreiv á at skriva operur, men hóast tað, so gjørdust fólk móð av tí italienska stílinum, Lincoln Inn Field sjónleikarhús- 728 The Pepusch Beggars Hetta ið førdi fram i Opera Gay verk gjørdi gjøldur burturúr tåtid- vidurskiftum sum fólk áskoðararna1 Hándel í av arinnar ensku sosialu og var tað júst nakað hava. Hetta tók framførslunum hjá vildi frá áravís Hándel fyri hjartasak. Hann fór til Italia eftir ti nyggjasta innan italienska operu Í eina tid hann á áskoðara- fjøldini, men hesin sigurin var Sera 1733 var annad bardist hart sínari vann stuttur. Í eitt sjón leikarahús ein stuðlarunum av Wales. Kappingin Beggars Opera og tað sjónleikarahúsið gjørdi í støðuna hjá Hándel ómeguliga, og noyddist hann tí at lata aftur sjón leikarhús sitt, tað kappandi felagið sett á stovn i Prinsurin við The italienska av var longdini hjá Prinsinum av Wales mátti eis- ini lata aftur. Hándel var ikki bert oyðilagdur fíggjarliga sæð, men heilsan var eisini farin a bila Høgri armur hansar var lamin, og tå hann fekk eitt »slagtilfeldi« mátti hann fara úr London, hvat eisini var best fyri heilsu hansar Hann fór til Aachen at royna tí London, | heitu baðini sum vóru har, te hjálptu honum frálíka væl, Eftir stuttari tíð var hann púra frískur aftur. Hann helt áfram við at smíða tónleik, nú fyri eitt annað italienskt felag, men hann gjørdi onga roynd at leiða nakra operu aftur. Fyri Hándel stóð tað nú greitt at tíðin hjá teirri italiensku oper uni var liðug. Hann kundi íkki halda fram við at skriva italiensk ar operur og mátti hann tí finna uppá eitthvørt annað. Longu í sín- um italienska ungdómi hevði hann fingist eitt sindur vid at skriva Tað var á henda bógvin hann nú legði oratoriir (italienskt) Hándel skrivaði eitt stykki i Ítalíu sum hann kallaði >Acis og! Galatea, hetta má ein tó ikki meta seg við tað stykkið sum hann smid | aði í Nakað aftur leikarhús tað við navni Onglandi sama eftir at Håndel var komin úr Aachen funnu tvey sjón senn at framføra og hesum uppá í italienska »Acis Galatea« verki vó Framførslurnar av ru sera væl fagnaðar, og framføra Men skuldu hann ti at hjå sær sjålvum fyri at sang rar hansara hava at gera mátti hann taka stór petti úr tí fyrsta »Acis« hjá sær. Á sama hátt ætlaði hann at her«. Men so var tað, at biskupp- at tað framføra »ESt- urin av London fann ut av, avgjørdi | hirðaspælið | n>kað | var ólógligt at lata persónar úr bi- ; palli og einum bliuni Handel upptradka å til kongin úrslitið vendi sær sína neyð, var af fekk loyvi treyt, at kærdi til at framfør: Håndel verkid vid onki val frå teirri burtur år verkinum, sæd gjørt einum rå kongafamiljan og verkið oratoriið var Maðurin fyrimynd sjónleikarligum sjónarmiði frumframførd var »eingilska« »Esther« var lurtaði fast at tað vorðið Hándel sló verunleiki hevði eriatoristíli sum sum 1 fyri sínum var ítaliumaðurin Giacomo Caris árinum | ikki færri við itali våri Í 35 fyrireikad simis. Á Hándel ImOonNnn 115 saman Tá oratoriini ikki operan Val oratorir um sínum hann nú vendi aftur gjørdi hann | til so óivað uttan sorg, tí tann itali | enska jú hansara hjart sak Men i at broyta hann legði alla sína meg seg. Úrslitið av hesum ar nú at fór hann at skriva vert Ísum vóru av enn hægri klassa enn |noku! onnur hann hevði skrivað fyrr Aftanå A hal i skriv xanderveitslan«. Í | aði hann 1736 38 byrjar ( tann 13 ára langa periodan har eitt ella fleiri gav ut ortori rið. Árið Hindel Garden til at framføra oratoriini sær í. Í f im Hiåndel byrjaði við skiltu æætlaði hann eftir leigaði ut Haymarket hjá rstanumi tilikum ikki fólk eikin, hann nú Nógv framførslum fålk skiltu heyð liga, hvat hann 1 nn tór 1 til fólk kom hóast framførslurnar nen kon tev Oivad at hoyra tær fråliku or pro SON if 1 na sål rælti | SIDA 5 plagdi at hava i stedginum millum leikpartarnar. Húndel byrjaði fram við Saul Pe: sidan Egypta kom »l il Mod verkið kom »Israel Í Síðani førslurnar landi« og sioroso ed tad Allego il og Håndel nevniliga rato« besta nakrantíð hevur sum ponerað, »Messias« eina Hindel Dublin i fr 1741 fekk koma til sum tá Vat Í árinum innbjóðirg at ton- til fyri ikki og fram- land håsæti leikakulturi Dublin førdi for to Hann fyrr enn i meistaraverk sítt >Messias 13. apríl hann har Messias og Samsaon var frumframført tann 1742 Messias Figgjarliga Få Hándel fór at skriva r onki um hann stóða út av lagi N hansara var heilt hevdi konsert ring, og hann eisini — giv sina sidstu um várið í 1741 síðstu Hann hevði smíðað sina operu, ta 46, Deidamia, men henda opera var bert framførd Teir latið trig gjar reisur handilsmenninir høvdu hann sum keypa uppa kundu vildu hava Hár tað at borg, nær tet blakað Men | del i fongsul fyri skuld teir ikki giørdu tað r tí teir vistu at leir stóðu seg ikki við at blaka hann í fongsil Handilsmenninir vórðu greiðir y ir, at Hándel fór at gera alt tað hann kundi fyri at gjalda sína skuld aftur, og tað fór hann at ve- ra fyrr ella seinni, >Konkurentar nir« hjá henum ferdu fram opera imar hjá Håndel, og drivu annars nógv undirgravingarvirksemi ímóti honum. Tá hann nú framførdi »Messias« byrjaði tað at ganga framá aftur hjá honum. Hetta verk hansara sló einaferð fyri allar fast, hver mikil tónasmiður hann var. Enn í fleiri ár mátti hann beri ast hart fyri at rætta upp sína figgj | arligu stóðu. men hann feldi, at hann hevði áskoðarafjøldina við sær. Hann leigaði sjónleikarhús til it framføra síni oratoriir i, hann hevði | enn | | tað | og stjórnaði or gav orgulkonsertir kestrinum. Aftaná at Messias var framført skrivaði hann enn 14 ora toriir. harímillum >Judas Makka- Tad tvkist sum um Hirdel må hava rættað fíggjarligu støðu | sína upp aftur í 1750, tí tá gav hann eitt stórt orgul til gávus til barnasjúkrahúsið London, og víg | di tað til fran fyri sjúkrahúsið Í 1751 skrivaði hann eitt nýtt oratorium, sum hann kallaði »Jep tah«, sum eisini var hansara síðs | ta. Mitt undir arbeiðinum av hes m verki mátti hann halda uppat, sjónin var farin at svíkja, Hann ir til fleiri skurðviðgerðir, men onki hjålpti, og at enda misti hann sjónina heilt. Hetta | rædulig smeitur fyri hann. ti Hiindel hoyrdi til tellu menniskjuni Aftan tt Í heiði sjón Í ) Ta il rl 1 n T lagi nan honun hann mátti ðurkenna t lív hansara sum tó smiður var líðugt. Men hóast at vann mátt viðurkenna hetta Val | hann aktive til tað síðsta Til at yyrja Við uppgav hann eisini at Vit ka ð til konser nen So tok hann seg saman og før spæla nu egnu or zulkonsertir eftir min ninum. Nú var all måøtstøda sun hann fyr hevði havt, fyri langt dan hor Fær konsertirnar sum han helt m blindur maður rðu heilt fantastiskar. og s Su tær fulla holl hverja ferð