leygardagur 22. juni 1974síða 6

i Í FP - pa“ Komu mær hasi orð Holbergs í | hug mikumorgunin eftir at hava | hoyrt yvirlýsing í Utvarpinum frá | navnframum føroyingum, sum taka undir við næmingunum i Hoydelum, tí teir vildu ikki gera | seg forstáiligar undir provtøkuni í | samfelagskunnleika (censor skylti | ikki foroyskt). Vit kunnu øll vera samd um, at | sjálvsagt er, at vit í Feroyum brúka okkara egna mál, ikki minst tá farast skal til próvteku og ting- ini skulu framberast so greiðlig sum gjørligt. Soleidis eigur sjálv- sagt at vera. Men so gongdin í hesum máli. | Kollektiv list Í Portugal hava 48 listamál- arar í felag málað eina risa- stóra mynd í samband við | tjóðarhátíð Portugals herfyri. Løryftid var 4 metur høgt og 24 metur langt. Listamennin- ir prýddu hver sín hálvannan kvadratmetur. Inflatión Inflatiónin um allan heim fer helst at standa við og versna í mánaðun- teimum komandi um, segði Bankin fyri mill umtjóða Avtalu, BIS, í einum framtíðarútliti mána- dagin. Tað verður kortini lagt afturat, at ein vissur megu leiki er fyri at inflatiónin fer at linka eftir eitt bil við heldur doyvdum búskaparlig- Tað liggur um viðurskiftum tó soleiðis fyri, at hin mikli prisvøkstur í veru og heil- søluhanlinum um allan heim verður fluttur yvir á småsøl una Fyrrverandi stjórnar- limir fyri rættin „Millumtjóðanevndin at kanna brotsverkini hjá her Chile« Keypmanna valdinum hevur hildid havn sent fjarrit til Augusto Pinochet, vita, er ein av valdsharrunum í Chile. Í fjarritinum verður kravt, at útlendskir advokat- ar fåa loyvi til at hjålpa teim åkærdu i rættargongdunum, sum standa fyri. Tad er fyri | fyrrverandi råd- | fund í Haðani hevur nevndin generalin ið sum øll tað mesta harrar í Allendestjórnini, fak- felagsmenn og intellektuellir, | drignir fyri | Teir á sum nú verða rættin í Santiago kærdu eru allir illa píndir í | fangahúsunum. PAIGC vil samrådast i Algier Frælsisrørslan. í Guinea- Bissau, PAIGV, hevur heitt á portugisisku stjórnina um at flyta samráðingarnar um frið til Algier, frættist úr Lissabon. Fyrsta samráðing- arumfar millum PAIGC og Í leistum fyri næmingunum í Hoy- | toku fyri at gerast pinsluvåttar í SOSIALURIN Í vår samtykti tingið at áleggja | få, nakrar næmingar, sum fegnir landsstýrinum at syrgja fyri, at| vilja seta eina próvteku uppá spæl oll próvteka fór fram á foroysk- | fyri at stuðla formannin í Tjóð- um. Sjálvsagt átti tingið at sagt, | veldisflokkinum, sum er meira at hetta skuldi gerast í tann mun | enn fegin at fáa ein góðan tað var gjørligt — um tingið hevði | rumbulsbita fram undir valið til álit á landsstýrinum. Og so var|heystar. eisini óneyðugt at koma við einum Men tá nakrir næmingar virða sovorðnum kravi, tí tað er eingin | próvtekuna so mikið lítið, at teir grund fyri í tíð og úrtið at renna á | heldur vilja ofra eina góða próv- sømdir. | Nú hava royndir verið gjørdar | at skapa eina esing um henda lítla | spurning, sum tó er vorðin ein| stórur spurningur fyri nøkur heilt | | Portugal endaði herfyri í London, og tá avgjørdu part- arnir at hittast aftur í bretska høvudstadnum. Tað verður einki sagt um orsekirnar til, at PAIGC ynskir at flyta fundarstað | Hus verda bygd å samlibandi Í Livany í Letlandi er ein verksmidja tikin i bruk, sum eftir samlibandsteknikkinum framleidir 2.000 einshuskis- hús um árið. Húsini eru ætlað til at avloysa tey mongu gomlu og vánaligu húsini, sum enn standa á bygd í Let- || landi. Byggikostnaðurin | verður rindaður av kollektiv- || gørdunum 100.000 verda koyrd Yvir 100000 fólk verða koyrd úr storvum sínum eftir at her- teggjan í Chile hevur avgjørt at skera talið av almennum | størvum niður við einum fimtingi. Henda avgerð fer at økja enn meir um arbeiðis loysið í Chile. I løtuni eru um leið 700000 fólk uttan arbeiði har í landinum. Stjórin fyri tí militera harkaliðnum, ið hev Chile, generalur, hevur eisini givið ur valdið í Pinochet boð um at minka nógv um peningaveitingarnar til sjúkr- ahús og aðrar sosialar og mentunarligar stovnar. Hetta skal eitast at minka um ta bólgnandi inflatiónina í Chile Partisanar avnokta „Demokratiska fólkafylking in til frigeringar av Palæ stina« (PDFLP) avnoktar, at partisanbólkar eru í Vestur- týsklandi við ú endamálið at gera atsóknir, meðan HM í fótbólti fer fram har. Í einum tíðindastubba, sum Fylking- in hevur sent út, verður sagt, at als einki er í hesum tíðind- um. Tey eru ispunnin av onkrum vesturtýskum viku- blaði. PDFLP sigur eisini, at teir aldri hava gjørt atsóknir uttan fyri palæstinsk eki, ið | stýrisfundi | verið frammi fleiri ferðir — og | eftir ti, sum har er komið fram, er eru hersett. Í dolum. sum hava framúr góðar| einum sokallaðum málstríði (sum Í einki málstríð er), so er tað ein sjálvvaldur lutur, sum teir heldur vilja byggja sína framtíð upp á. Ein sannfering, ein samvitsku- spurningur, men tó ein sjálvvald- ur lutur, fyri mær ikki sjálvsagd- ur, sum hann við fyrsta eygnabrå synir. Tað er ósatt, at landsstýrið einki hevur gjørt í hesum máli. Åsbjørn Joensen, landsstýrismað ur og løgmadur hava havt drúgvar samráðingar við ymsar partar í hesum spurningi — og á lands- hevur spurningurin tað gjørt, sum rímiligt må vera fyri at ganga kravi næminganna 100 ár Í hesum ári eru 100 ár liðin, síðani fyrsti danski kongurin vitjaði Før- oyar. Tað var í árinum 1874, tá Kristian 9. vitjadi í Føroyum. Øll kennast við kongaminnið, minnisvarðin sum reistur var um hesa fyrstu kongaferð. Hesin | minnisvarðin hevur hesi 100 árini Ístaðið sum ein varði í høvuds- staðnum og mundi ofta verða vitj- aður í teirri tíðini, tá fólk ikki vóru so kravmikil og góðu sær stundir at hyggja eisini at tí, sum var Í nánd av býnum. Í dag er hesin minnisvarði ikki so nógv umhildin, í hvussu er ikki eftir tí at døma hvussu hann verð- ur umsitin. Sjálvt plássið rundanum varðan er illgrasvaksið, illa forsømt, tað sum er cement er forbitið og ófantaligt. Kann vera at vit í dag ikki eru so kongatrúgv, virða ikki slíkan minnisvarða serliga nógv, men tó er tað ein av teimum miðdeplum, sum út við eld hevur staðið — og tá ein hugsar um, hvussuleiðis Havnar kommuna gjøgnum árini lat hetta vakra plássið og henda varða umsita, er tað ikki sert, at ein spyr, er als eingin skomm skapt í teimum, sum ábyrgdina hava av, hvussuleiðis býurin sær út? Hesin varðin er eingin politisk- ur varði, men ein skuldi trú, at eitt býráð, sum hevur fleiri limir, sum bera heiðurstekin frá kongi ella drottning, áttu so mikið av ærukenslu í sær, at teir ikki bein- leiðis vanvirdu slíkan heiður. Eysturbúgvi Nr. 30 — 22. juni 1974 um at tosa-føroyskt á meti. Og tad er stutt sidan samfelags- linjan á studentaskúlanum kom i lag. Tá stóð eisini stríð, og tá var eisini krav og kravgonga í Tinganes, har næmingar kravdu at fáa henda lesnað í Foroyum — annars vildu teir ríma til Dan- markar at sekja sær prógv. Og tá var einki sagt frá, at provtøkan mátti fara fram á føroyskum! Tíð skal til alt — eisini at fáa tingini at rygga. Og legið er, at hetta »målstrid« so avgerandi hevur lagt seg sum meinbogi fyri fullforan av lesnaðinum. Hví er hesin spurningurin nú knappliga aktuellur? Vit vita, at tey, sum fara aka- samfelagnum, sum megu smyrja seg við tað, sum fáast kann, og haraftrat megu gjalda tann yvir- prís, sum tað er at betala fyri tey krev, sum verða sett fyri at geva akademikarunum danskar semd- ir. Sum sagt, tað er eitt rímiligt krav, at næmingarnir allir í Hoy- dølum sleppa at tosa føroyskt — tað sleppa teir jú — men eisini til próvtoku — og tað skulu teir. Men líka so rímiligt má tað vera, at næmingarnir geva okkum stundir at fremja hesi krøv. Og vita skulu vit — hetta eru tey fólk, sum fara av landinum — sum helst ikki koma aftur til foðilandi uttan teimum eru trygg)- demiska vegin, eru tey fyrstu at/ að figgjarlig kor, sum standa ikki krevja allar meguligar danskar | aftanfyri tað, tey stóru londini í fyrimunir, serliga lenarligar, um | Skandinaviu eru fer fyri at gjalda. tey yvirhevur skuldu koma aftur | til Føroya, fyri, sum tað so háfloygt ljóðar, at tæna foðiland- „Ei blot til lyst“, tók Holberg Í til á sinni. Men er studentsprógv- : lið minni vert enn stuðul til fólka- inum. (AR LER D. : Eg trågvi ikki, at hesir, sum nú | tíngsmannin Erlend Patursson, Ja taka prógv, koma at roynast stórt so er verkið sanniliga sjålvgjørt. ørvisi enn teir, sum undan hava | Og so er at spyrja — hví var gingið. |hesin spurningur ikki greiddur Nei. tá talan er um tey veikaru |fyri 10 árum síðani, tá var hann liðini í samfelagnum, tá verða ikki |væl ikki minni eitt rættvisiskrav? gjørdar stórar kravgongur, hvørki | Men munurin er bert, at tå skuldi av navnframum føroyingum, enn |ikki talast um málkúging, ti tá minni studentum, teimum sum Ísótu Erlendur Patursson og altíð sita omaná og fyrst og fremst | Karstin Hoydal í landsstýrinum. tryggja sær góð donsk figgjarlig | kor uppá bekostning av teimum i | Jacob Lindenskov ] 7 tøkan kanska 40.000 vid avlamis- Sosialhj alp pensjón; men nú hevur hon hægst ; „Á „ví møguleika at kunna forvinna Í seinasta Sosiali er svar frå Turið | 10.000 — 12.000 kr. ella arbeiða Dahl um einkjupensjón. = |enn meira og lata alt sigla sína Men tað er eitt, sum eg leggi til skeivu kós. merkis; tað er bara tosað um | einkjuna yvir 45 og 55 ár. Hvussu er hjálpin. tá 45 árini ikki eru rokkin? Her er nakað at hugsa um hjá okkum ellum, og her kann ein og hver koma við onkrun góðum | uppskoti. J Eg komi at hugsa um tær — | sk sk ok J. ella teir — , sum missa forsyrgjara í mé Fr , , , í góðum árum vid barnaflokki. Er P || als ongin einkjupensjón, sum fyri ro V ma a tær kann virka strax — eg veit St d t vist okkurt um, at tað ber til at | u en a- trygla og at renna frå Heródus til| , || F | Pilatus fyri at fáa nakrar krónur. sku a oroya > P; á ile i #1 £ 3 i ! K = . . , , Men tað en er stad i ok | Næmingarnir å studentaskulan inki he rr ag! 8 fl åt um hava í ár stridst fyri at vinna Jer sele UPP fár þf 2, st føroyskum måli sømdir i provtøk pørnom ikki kúnna 193 Jalp Strax | uni á skúlanum. Vit undirritaðu og varandi. Í svarinum fyri seinasta blað aras | styðja hesar næmingar fult og 1 hon k í 13 vik heilt, og hendir tað, at næmingar, ste í n ke 3 vikur| ; , Á tendur, „at hon kann } IKUT| sum haida fast um at tosa før fáa hjálp, so at hon og bernini| kunna liva undir somu korum, | sum ådrenn tey voru einsamøll«. Hvat so? Tå hesar 13 vikurnar tær ganga skjott.| eru farnar Tey skulu liva hvenn dag og tann sum hevur mist, hann veit, at tað verður ikki undir somu korum, teirra gerandisdagur kem- ur aftur, har pápin er farin. Eg vildi fegin at hesin spurn- ingur um einkjur (og einkjubern) varð eitt sindur meir vidgjørdur. Her meini eg serliga aldursmark- ið, eg nevndi at byrja við, konan við smáum bernum hevur ongan tjans at fara út at arbeiða, og enn minni tá tey vera 10 — 15 ár. Og her er nakað, sum haltar. Kona um 40 ár, sum misti mann í fjør, við 4 skúlasekjandi børnum, verður skattað eins og oll onnur, 6000 — 7000 kr. í skatt, hóast av- varðandi myndugleikar vita, at avlamispensjónin, ið maðurin fekk, fellur burtur. Syrgið fyri at einkja, ið missur mann og er uttan formuu, ongan skatt fær, soleingi børn eru at for- syrgja. Hitt er at leggja stein oman á byrðu. oyskt, ikki fáa prógvið av teirri grund, at teir tosa føroyskt, verð ur tað ein grov misgerð móti grundleggjandi rættindum hjá | eini tjóð. Jóhan Hendrik Winther Poulsen Hanus Debes Joensen Jens Pauli Heinesen Heðin Brú Jóannes Rasmussen Jóhannes av Skarði Steinbjørn B. Jacobsen Karsten Hoydal Collegium academicum faeroense (samband føroyskra studenta) heitir á landsstýrið um beinan vegin at taka stig til at fáa Foroya studentaskúla undir føroyska skipan. Felagið biður landsstýrið gera útvegir til, at teimum næmingum, |sum hava talað foroyskt við studentspróvteku, verður latið prógv. Við virðing Meðan maðurin var, var inn- Collegium academicum faeroense N þ Í GT