hósdagur 27. juni 1974síða 6

' * t % ve á á e Sida 6 Hin evnaveiki og samfelagið Um hetta evnið skrivar Jógvan Petersen, umsorgar- næmingur í Javna nr. 2, sum kom út herfyri: Í einum og hverjum samfelag er ein partur av fólkinum evnaveik- ur. Vanliga verður hildið, at upp ímóti 3% kunnu verða roknað millum teirra, ið hava ein lægri intelligens, meðan líka so nógv verða hildin at liggja við einum óvanliga høgum intelligensi. íntelligensur verður nógv á- virkaður av ti miljø, ein veksur upp i, i negativan eins væl og i positivan rætning, og ti er tad alt- avgerandi fyri tann evnaveika at liva og vaksa upp i einum stimu- lerandi miljø, har livi- og menn- ingarlikindini eru tey bestu. Hvar er so hetta miljø at finna? — Ju, i ti vanliga bygda- og by- miljónum, har tey evnaveiku kunnu búgva, trívast og mennast og kunnu fáa sær fyrimyndir mill- um sokallað vanlig fólk, hvers sið- um tey kunnu taka eftir. Uttan at so verður, fáa vit ein part av medborgarum okkara sum nakrar løgnar skapningar, ið vóru evna- veikir, og afturat at vera evna- veikir nú eisini blíva miljøskaddir, ið einki er at undrast á, tá ið hugs- að verður um, at øll evnaveik verða savnað saman á einum lítlum eki, har tey lítla og onga ávirkan fáa uttanifrå, men sam- stundis verða stór krev stillað til tey um at vera so og so, tá ið tey eru ímillum fólk við vanligum atburði. Hesin parturin av medborgar- um okkara er minni mentur at tosa sek sína og er vitandi um stødu sína í samfelagnum, og sjáldan munnu tey evnaveiku verða spurd um, hvussu tey kundu hugsað sær tilveru sína. Kajbygging á vestursiduni i næstu framtið framhald frá 3. síðu setur eitt betri hóskandi far í rutuna Klaksvík — Lorvík um ikki so leingi. Hendan bygging byrjaði á sumri 1972 og hevur kostað 3,8 mill. kr., og hevur arbeiðið gingið sum ætlað. Eg vil siga tøkk til Føroya Løg- | STATENS PRÆMIEOBLIGATIONSLÅN 1965/75 Grå obligationer med serienumre 1—1000 og løbenumre 3001—4000 inci. ting — Føroya Landsstyri og Rik- ismyndugleikar fyri studningar. — Føroya Sparikassa — Føroya Livstrygging fyri lånveiting til kommununar part av hesi bygg- ing, og Føroya Banka, sum hevur figgjad hesa bygging. Sidani vil eg takka Mikkjal Helmsdal, landsverkfrødingi, sum hevur havt sjålvt projektid i hond- 18. trækning 30. maj 1974 Følgende større præmier er i dag udtrukket serie løbe nr. nr. 793 3587 964 3437 590 3607 187 3490 162 3619 241 3761 96 3925 143 3332 345 3397 368 3065 399 3894 55 3995 75 3581 87 3862 50.000 kr. 25.000 kr. 10.000 kr. 5.000 kr. serie løbe ne. nr 97 3101 11 2376 99 3137 14 3966 101 3157 17 3984 118 3147 19 3357 118 3412 49 194 129 3475 55 74 serie løbe serie løbe serie lobe nr. nr. nr. nr. nr. ar. 998 3082 329 3887 538 3829 616 3016 454 3988 460 3241 462 3851 473 3649 863 3292 820 3258 835 3503 488 3393 497 3151 502 3133 570 3249 923 3362 980 3869 593 3543 595 3447 599 3250 611 3521 146 3833 329 3532 457 3217 158 3927 329 3536 499 3832 171 3346 338 3341 506 3744 177 3519 345 3590 553 2309 185 3633 375 3871 568 3991 212 3682 380 3617 570 3455 272 3950 389 3912 587 7330 275 3438 427 3701 588 3931 317 3992 445 3408 666 2548 Den officielle trækningsliste med samtlige 6300 præmier, samt ni vede piæmier fra de seneste fem trækninger, kan købes for 35 øre i bladudsalgene fra den 11. juni d. á. Trækningslisten vil ligge til eftersyn på alle posthuse. Præmieudbetalingen fin- der st. I i Danmarks Nationalbank og visse pos'i:3e fra den 12. juni d. á. Af kontrolhensyn vil der leverir sonest for præmier på 5000 kr. eller st- rre beløt og præmiens udbetaling. Præmier, der er faldet i denne trækning skal være hævet en 12. juni 1977. Efter denne dato er da engå nogle dage forældede. Finansministeriet SOSIALURIN Hvenn rætt hevur tá hin evna- veiki í samfelagnum? — Jú, hann má taka til takkar við tí, ið honum verður boðið, sum má sigast at vera harmuligt, tí ell eru vit sprottin úr og borgarar í sama samfelag. Tá ið talan er um evnaveik, verður oftast mest hugsað um djúpt evnaveik, men tey eru bert nøkur fá. Hesi hava rætt til eina tilveru, ið meining er í og á so humanum grundarlagi, sum sam- felagið er ført fyri. Stersti partur av evnaveiku okkara liggur við eitt sindur lægri intelligensi enn fólk flest, og hesi eru tey, ið hava verið og enn verða meinast rakt, tá ið talan er um forsorg. Tey standa í eini margin- alpositión. Tey kunnu nokk illa klára seg í effektiviteti í produkt- iónssamfelagnum, men ivi skal eingin vera um, at tey ikki kunnu gera valaverk, og tí má tað vera óneyðugt at reklamera við, at hetta er verk teirra evnaveiku. Tann evnaveiki kann gera vána- og valaverk eins og fólk flest. Nú hava vit her á landi verið í tí stødu, at vit frá almennari síðu lítið og einki hava havt at bjóða okkara evnaveiku her heima; men nú tykist vend at vera komin í, við um. Landsbyggifelagið, sum hev- ur gjørt projektið og havt tilsyn. Her megu nevnast Kristian Jen- sen og Kristian Rasmussen. Eisini vil eg takka byggifelagn- um Kanjon v/Johannes og Kjart- an Hansen og arbeiðsformanni teirra Oliver Olsen og ellum arb- eiðarunum fyri gott samarbeiði, og vil eg ynskja Johannes og Kjartan tillukku við hesi teirra fyrstu kajbygging. Eg skal takka øllum, sum eru komin her og hornorkestrinum, sum setir sín festliga dám á. — Síðani skal eg bjóða teimum inn- bodnu gestunum at koma yvir í klubban, har tað er borðreitt. Býráðsins vegna skal eg enda við at lata hesa bryggju til havn- arnevnd og havnarmeistara at stjórna. serie løbe serie løbe nr. — nr. w a. 730 3299 774 3477 807 3043 902 3897 618 3899 678 3655 698 3877 699 3475 686 3281 807 3080 689 3295 814 3874 712 3408 835 3499 725 3564 837 3353 758 3100 881 3774 767 3647 928 3731 768 3785 939 3206 773 3396 966 3123 801 3249 967 3302 :mrene pá endnu ikke hæ- mellem obligationens ind- tað at nú eru deildir á Statshospi- talinum, har 30 fólk kunnu búgva. Hetta má sigast at vera eitt gleði- ligt tiltak. Hesi fólk, sum hava verið í útlegd í mong ár, hava nú fingið loyvi at koma heim aftur til tað land, ið teimum so innarliga hevur longst til. Tað kann ikki sigast annað, enn at lagnan var teimum herð, tá ið einasta tilboð teirra var at verða send av landinum, rivin upp úr tí miljø, har tey vóru uppvaksin ímillum næstrafólk og kenningar og fara í eitt fremmant land við fremmandum máli, við siðum og ósiðum, ið tey lítið skiltu av. Men tey komu til góð fólk, sum hevdu áhuga fyri og hegni at taka sær av teimum, og av somu orsøk fingu mong av teimum góðar dagar og hava tað framvegis gott, men ikki er komið á mál, fyrr enn vit hava ell okkara heima aftur. Men nú tekur spurningurin seg upp: hvat vilja vit bjóða teimum, ið koma, teimum, ið eru komin og teimum, ið ongantíð fóru heiman. Skal framtíðin vera at hava eina centraliseraða forsorg í Havnini? Tað er nakað, ið talar fyri, at tað kundi verið ein góð loysn, tá ið hugsað verður um tað figgjarliga: felags køk, varkari og annað, sum kanska kundi gjørt tað biligari í fyrstu syftu; men hyggja vit frameftir, so man lítið vera spart. Eg dugi ikki at síggja annað, enn at vit fáa nekur hjálparleys fólk, ið vaksa upp undir hesum viðurskiftum, har alt verður gjørt fyri tey. Maturin kemur væl til- gjørdur heitur ella kaldur úr einum vogni úr rustfríum stáli. Tað má blíva ein stórur spurning- ur fyri hin evnaveika, hvat er matur, og hvaðani kemur hann frá. Tað er ikki lætt at skilja hjá einum, ið t.d. aldri hevur sæð eitt epli tikið úr jørdini, men bert hevur sæð tað kókað og flust liggjandi á einum fati liðugt at eta. Og soleiðis kunnu hundrað ymisk ting upproknast, sum tann evnaveiki kundi verið við til at framleitt. Vildi stødan ikki verið eðrvísi, um so varð fyriskipað? Eitt annað, ið eg vil nevna her, eru klæðir. Klæðini koma í stórum mongdum á rullandi borðum, og tá ið skift er, fara tey avstað aftur sama vegin, uttan at hin evna- veiki veit, hvar tey fara, ng hvat verður gjørt við tey. Vildi tað ikki verið meira rímiligt at verið við at gjørt arbeiðið og livað eitt liv so nær ti vanliga sum gjørligt. Annað, ið talar ímóti centrali- sering, er, hvussu nógvum evna- veikum kann Havnin taka ímóti. Er hon fer fyri at hýsa ellum okk- ara, ið hava okkurt handicap, og kunna acceptera tey líka so væl, sum í dag verður gjørt? Hvat vilja vit bjóða teimum at takast við? — Her verður nokk fyrst og fremst hugsað um verk- stød; men vit eru ell ymisk av lyndi, og ti stendur ikki hugurin hjá ellum til tað arbeiðið. Um so ein búði á bygd, hverjir møguleik- ar vóru at troytt har? Men eg hugsi ikki, eg skal geva hesum meira umtalu her. Eitt annað, eg vil taka upp her, og sum eisini talar ímóti eini centralisering, er, hvussu nógva kontakt fær hin einstaki við tað sokallaða vanliga samfelagið, tá ið hann býr á einum ávísum eki bert saman við líkastillaðum? Hann fer í skúla, men hverjum gongur hann saman við? — Jú, teimum sum búgva á somu deild. Hvussu stór verður tá stimulationin utt- anífrá? Undir hesum viður- Nr. 31 — 27. juni 1974 skiftum veksur tann evnaveiki upp. Tá hann so er blivin vaksin, hvussu er steðan tá? — Jú, hann kemur á aðra deild og fær tilboðið at koma á verksteð. Men hverjir eru arbeiðsfelagar hansara? — Jú,. tey ið hann býr saman við. Hvussu er so við ávirkanini utt- anifrå? Tá ið nú sociala umsitingin kemur á føroyskar hendur um ikki so langa tíð, kundi eg hugsað mær at nomið við, hvat eg haldi vera framtíðar forsorg. Í framtíðini má samfelagið kunna geva tilboð um forsorg úti um landið, har hjálp er tiltrongd. Her verður fyrst og fremst hugsað um tað evnaveika barnið. Teimum foreldrum, ið hava ta gleði at eiga hetta barnið, má samfelagið geva meguleika at hava barnið heima við at løna teimum fyri tað eyka- arbeiði, sum kann standast av einum handicappi. Harnæst mugu vera avlastingsheim og dagrekt- arheim, har barnið altíð skal vera vælkomið. Út frá hesum heimum skulu serken fólk fara við leiðbein- ing og stuðli, sum tiltrongt er. Við hesi fólk kunnu so foreldrini sam- ráðast um, hvat man vera best fyri barnið og framtið tess. Tá ið eg leggi so stóran dent á, at barnið má hava meguleika fyri at vera heima, er tað tí, at í dag er eingin í iva um tann stóra týdning, eitt gott heim hevur fyri barnið. Har kann tað fáa allan tann kærleika og alt tað, eitt barn treingir til í teimum fyrstu árunum, sum er tað fundamentala fyri framtíðina hjá øllum, og ikki minst tá ið talan er um ein, sum gjørdist evnaveikur. Hann kanska meira enn nakar annar treingir til eitt gott heim, meðan tann pro- fessionelli pedagogurin kemur í aðru reð. Hann er ein góður stuð- ul, har umsteðurnar ikki eru til staðar at vera heima hjá barnin- um. Tá má samfelagið kunna bjóða barninum at koma á eitt lít- ið heim við fáum børnum og ikki langt frá heimstaðnum, so at for- eldrini kunnu kontakta barnið dag og dagliga. Her skal barnið kenna: hetta er mítt heim, og her veit eg, at eg kann vera, til eg verði vaksin. Tá barnið er við at blíva vaksið og er komið til tann aldur, tá vanligt er at fara heimanífrá hjá ungfólki, má tað vera samfelags- ins uppgáva at kunna bjóða teim- um á heim, ið eru egnað til teirra, so nær tí vanliga sum gjerligt og við nøkrum fáum íbúgvum. Plaseringin av hesum heimum må vera á bygd og í Havn í ymiskum býarpertum, ti at hesi fólk kunnu og sku: gunga inn i samfelagið sum ein natúrligur partur av ti. Igjøgnum øldir hevur tann evn- aveiki verid diskrimineradur, tå id talan hevur verið um giftarmál, ti tann evnaveiki má ikki koma saman við einum mótsettum kyni. Er tað hent, er ofta stór gela stað- ist av hesum, og tað almenna hev- ur gripið inn og roynt at fáa hetta aftur í rættlag, uttan at hugsað hevur verið um, at ein, ið er evna- veikur, hevur somu tráan eftir tí mótsetta kyninum, sum sokallað vanlig fólk hava. Og tí má serliga setast inn her. Um so skuldi verið, at ein, ið er undir forsorg, finnur saman við einum av mótsettum kyni, mugu tey hava sama rætt sum onnur at kunna setast í búgv. Tá vóru vit komin forsorg. langt í