leygardagur 1. februar 1975síða 10

Síða 10 — hann hevði enn ikki minsta ill- gruna um nakað — horvið sum dogg fyri sól. Men kortini vóru teir, sum Keitel alla tíðina hevði stúrt fyri, ov seinir. Tá Keitel og oberst- urin komu inn, stødgadi hesin seinni å eina løtu i forhøllini og segdi vid mannin, sum sat vid telefonborðið, at hann væntaði sær at fáa eina telefonsamtalu frá Berlin frá skrivstovu síni har við tilfari, sum hann mátti hava fyri at frágreiðing skuldi vera heilt fullfiggjað (hetta segði hann, so at Keitel skuldi hoyra) og bað senda boð eftir sær við tað sama, uppringingin kom. Heldur ikki hetta fekk Keitel at óra ilt, hóast hetta plagdu menn ongantið at gera — sjálvt ikki feltmarsjallarnir hevdu vágað sær at rymt av fundi fgrarans uttan at loyvi var fingið, fundurin slitin ella førarin sjålv- ur rýmdur fyrst. Í úlvsins kjafti Hesir báðir menninir trinu so innar í helið. Lidnir vóru tá u. 1. 4 minuttir, síðan Stauffenberg við tongini hevði brotið glas- hylkið. So vóru 6 minuttir eftir. Hølid var einki serliga stórt til tað, einar tíggju ferðir 5 metrar, og vindeyguni vóru 10 í tali, sum øll stóðu opin, so at eitt sindur av frískari luft fekkst henda heita og køvandi dagin. Men tá so mong vindeygu stóðu opin, fór tað allarhelst at minka um avleiðingarnar av spreingingini. Í miðjum rúminum stóð eitt av- langt borð, einar tvær ferðir seks metrar, úr førligum plankaviði. Hetta borðið var nokkso marg- háttligt við tað, at eingi bein vóru undir ti, men tað stóð á tveimum tungum stabbum ella stættum við endarnar og vóru næstan líka breiðir sum sjálvt borðið. At borðið hevði hetta her nevnda skapið, var ikki uttan týdning fyri tað, sum eftirsíðani hendi. Tá Stauffenberg kom innar, sat Hitler fyri miðjum borðinum við bakinum til dyrnar. Høgru- megin hann stóðu ovastin fyri hermálsligu deildini hjá Uber- kommando der Wehrmacht, Heusinger generalur, ovastin hjå flogvåpninum, Korten gen- eralur og Heinz Brandt oberstur, ovasti fyri heryvirmannaráðnum hjá Heusinger generali. Keitel stillaði seg alt fyri vinstru- megin føraran, og undir liðini á honum stóð Jodl generalur. Atjan aðrir yvirmenn úr teimum ymsu vápnadeildunum og SS stóðu uttan um borðið, men Gøring og Himmler vóru ikki komnir. Bara Hitler, sum altíð mátti hava lesiglasið hjá sær í hondini hann var farin at síggja so illa og stenograf arnir báðir sótu. Heusinger var beint í ferð við at greiða frá tí depru steðuni á russiska frontinum, har Russar høvdu brotið igjøgnum týska verjugarðin, og staðan var hættislig, segði hann, ikki bara fyri týsku herliðini, sum har vóru, men eisini bæði norðan og sunnanfyri. Men nú tók Keitel orðið og segði, at Stauffenberg oberstur var komin, og hvat hann vildi. Hitler hugdi at hesum oberstinum, sum hevði mist annan armin og hevði klaffa fyri annað eygað, var heldur svinnur, tá hann heilsaði honum og helt fyri, at fyrst vildi hann hoyra, hvat Heusinger hevði at siga, áðrenn Stauffenberg slapp framat. So stillaði Stauffenberg seg við borðið ímillum generalarnar Korten og Brandt høgrumegin Hitler. Hann setti taskuna frå sær á gólvið, førkadi hana inn undir borðið, so hon kom at liggja aftrat ti førliga eikistøtt- inum. Okkurt um tveir metrar vóru ímillum taskuna og beinini á føraranum, og nú var klokkan sjey minuttir yvir hálvgum eitt, so fimm minuttir vóru eftir. Heusinger generalur tosaði alla tíðina og peikaði á kortið, sum lá á borðinum. Hitler og heryvir- menninir toygdu seg í heilum inn yvir borðið og fylgdu við á kortinum. Stauffenberg sníkir seg út Legið er tað, men eingin tykist at hava varnast, at Stauffenberg slapp sær á dyr. Uttan kanska Brandt oberstur. Hesin maður fylgdi so altráður við í ti, sum generalur hansara segði, at hann toygdi seg inn yvir borðið fyri betur at kunna fylgja við á kortinum. Tá varn- Hitler avtikin, tå hann í einari reðu setir fram „seinasta týska kravið< (Tjekkoslovakia) aðist hann taskuna hjá Stauffen- berg standa har, so uppbólgnað av øllum skjølunum, førkadi hana til viks við fótinum, men toygdi seg so niður við hondini og setti hana hinumegin tann forliga stættin, sum nú var ímillum Hitler. og bumbuna. (Sum Kurt Asmann admiralur, sum eisini var har staddur, skal hava sagt, tá hann varð av- hoyrdur undir tí stóra rættar- málinum í Niirnberg, hevði Stauffenberg oberstur tutlað honum inn í oyrað: „Tú, eg sosialurin Nr. 9 — 1. februar 1975 Hví er veðrið farið Amerikanskir veðurfreðingar siga, at veðrið er farið av lagi hesi seinastu árini, og einki bendir á nakran bata, tvertur- ímóti. Norðuramerika og Asia hava havt ísandi kaldar fimbuls- vetrar, meðan turkur í fleiri ár hevur havt hungur við sær í fleiri londum sunnan fyri Sa- hara. Í USA hava melduródnir- nar leikað í sum aldri áður, og vedurfrødingarnir siga hetta koma av, at so nógv meira kavi og ísur er lagstur á norðurpóls- leiðini enn vant. Roknað verður við, at tá sólin sær á jarð, sum hevur gróður, verða 15—20% av sólargeisl- unum kastaðir út aftur í rúmd- ina, meðan hetta talið er eini av lagi? 5—10%, tá ið tað er hav, sólkin skínur á. Men ráma sólargeisl- arnir kava ella ís, verða 80% av hitanum afturkastað. Í dag liggja í meðal 37—38 milj km? (0.u. 1/7) av norðaru jarðar- helvtini undir í kava og ísi, móti vanliga 33 mil. km?. Hetta gevur eitt øgiliga stórt hita- undirskot — og hevur sjálvandi mikla ávirkan á teir ymisku vindarnar í luftini. Amerikanarar hava síðani 1967 eftirkannað, hvat veður- fylgisveinar hava sagt frá kava- og isvidurskiftunum á norðaru jarðarhelvtini, tí einki kann sum kavi og ísur ávirka orkujavn- vágina á jørdini. Høvudstættir- nir í hesi javnvág eru teir sólar- geislar, jerðin fær og tann hiti, sum verður kastaður út aftur í rúmdina ella í stórum, at kuldi verður fluttur burtur frá pól- leiðunum og hiti frá leiðunum undir linjuni. Nú er so nógv meira kuldi at flyta burtur frá norðurpólinum, av tí at kavin og ísurin har vaks so ógvuliga bráddliga í 1971 og síðani á hverjum ári hevur verið 11— 12% meira enn árini framman- undan. Tað vil við eðrum orðum siga, at ein stórur partur av tí orku, sum skuldi verið farin til at hita luftina við, er kastaður út í rúmdina aftur. Og einki er, sum bendir á, at hesi viðurskifti fara at broytast, tverturimóti fara vit at ganga ímóti eini kuldatíð. noyðist út at ringja. Hav eyguni eftir tasku míni, tí at loynilig skjel vóru í henni.) Men hetta, sum kanska í dag tykist okkum lítilsvert, man allarhelst hava bjargað lívi førarans, hóast Brandt adju- dantur lá eftirá. Her kann av sonnum sigast, at lagnan kom upp í leikin. Og nú hevði sýran í glashylkinum á bumbuni næst- an etið tráðin tverturav. Keitel, feltmarsjallur, sum hevði biðið Stauffenberg koma á fundin, hugdi yvir um borðið, har obersturin átti at standa. Heusinger generalur var tá beint farin undir at enda hesi ófrætta- boðini av eysturfrontinum, og ovastin fyri Úberkommando der Wehrmacht ætlaði sær at siga Stauffenberg frá, at nú átti hann orðið. Og avlamin sum hann var, fór kanska at verða neyðugt at hjálpa honum við pappirinum í taskuni. Men forsyndaður sá hann, at hin ungi obersturin var horvin, men so kom hann at hugsa um, hvat Stauffenberg hevði sagt við mannin við tele- fonborðið og fór út at leita eftir tí unga oberstinum, sum bar seg so undarliga at og fåa hann innaftur. Men har var eingin Stauffen- berg vid telefonina. Madurin vid telefonborðið segði hann vera farnan út í stórum skundi. Og nú var Heusinger generalur endiliga farin í holt við at enda frásegn sína um ta stak hættisligu støduna á russiska frontinum. Hann segði: Russar herja al- brynjaðir norðureftir vestan fyri Dyna-ánna, og verður herur okkara við Peipus-vatnið ikki fluttur í stundini, fer ein van- lukka . . .« Bumban brestir Longur kom hann ikki, ti i hesi somu løtu, klokkan var tå tolv minuttir yvir hålvgum eitt, brast bumban. Stauffenberg så alla tilgongd- ina. Hann og Fellgiebel general- ur stóðu beint tå einar tvey hundrað metrar burturfrá og hugdu ótolnir eftir klokkuni, meðan sekundini runnu eftir skivuni og hugdu at herbúðini hjá Hitler. Teir sóu hana fara í luftina í royki og eldi, manna- kroppar komu singlandi út gjøgnum vindeyguni, og rokið stóð til skýggja. So skakandi var henda hending, at Stauffen- berg ivaðist ikki í, at hver tann einasti, sum harinni hevði verið var steindeyður ella reiðiliga deyðkomin. Hann bað skundis- liga Fellgiebel generali farvæl, sum nú skuldi ringa til teir í Berlin, sum vóru uppi í ráða- gerðini og siga teimum frá, at drápsroyndin hevði eydnast. Tað, sum Stauffenberg síðan hevði at gera, var at sleppa við lívinum og so skjótt sum silbar út úr hermiðsteðini Wolfs- schantze, Úlvaskansanum, í Rastenburg. Vaktarmenninir, sum stóðu allastaðni, hevdu hoyrt hesa herðu spreinging og í stundini læst allar hurðar. Bilurin hjá Stauffenberg varð stødgadur fáar metrar frá skans- anum hjá Fellgiebel generali. Hann sprakk út úr bilinum og kravdi at sleppa at tosa við her- yvirmannin, sum vaktina hevði. Meðan hesin var hjá, ringdi hann onkran upp — eingin veit, hvønn hann tosaði við — men hann gjørdi skjótt av, legði hornið á og segði: »Harra loytnantur, teir siga, at eg skal sleppa út.< Hetta vóru tær beru lótir, men loytnanturin læt seg lumpa og skrivaði í bók sína: >Klokkan var fjúrtan minuttir yvir hálvg- um eitt, tá Stauffenberg oberst- ur kom henda vegin,< so ringdi hann til onkun annan, og bilurin fekk loyvi at fara. Men við seinastu forðingina var verri vorðið. Har vóru vaktarmennin- ir longu ávaraðir, manningin tvifaldad og ikki hugsingur um at sleppa út. Teir vórðu steðg- aðir av einum stak treiskum sersjanti, sum kallaðist Kolbe, og aftur bað Stauffenberg læna sær telefonina og ringdi til von Møllendorf kapteyn. Har gramdi hann seg um, at vaktarmenninir vildu ikki lova sær út av hesi vanlukku spreinging. Eg nái so illa, tí Fromm generalur stendur og bíðar eftir mær úti á flog- vellinum. Eisini hetta vóru berar lótir, tí Fromm generalur var staddur í Berlin, og tað visti Stauffenberg overstur fullvæl. Obersturin tveitti hornið frá og helt fyri við sersjantin: >Tygum hoyrdu fullvæl, at eg fekk utferdarloyvi.« Men ser- sjanturin læt seg ikki lumpa. Ringdi sjálvur til von Møllen- dorf kapteyn fyri at vita, um hetta var so, og kapteynurin játtaði. So koyrdi bilurin við ti fanans ferð út á flogvellin, meðan Háften kapteynur í skundinum tók eina aðra bumbu, hann hevði havt við, sundur, og blakaði út úr bilinum. Lutirnir vórðu seinni funnir av Gestapo, men ovastin á flogvellinum grunaði ikki enn nøkur óráðini. Flogskiparin hevði sett motorarnar í gongd, tá teir báðir heryvirmenninir komu út á vøllin. Og einar tveir minuttir aftaná fór flogfarið. Framhald