leygardagur 4. januar 1975síða 6

sosjalunin Jóhan Nielsen: Javnadarrørslan einasta bjargingin Eitt fólkatingsval í ótíð kemur altid illa við, bæði i Føroyum og Danmark, men tó at vit í Feroy- um á mangan hátt eru betur fyri enn Danmerk, so kemur hetta valið okkum verri við enn døn- um. Vit hava í 1973 havt eina folkaatkvødu, eitt fólkatingsval, og í 1974 eitt legtingsval og kommunuval kring landið, so onkur kennir tað kanska sum eina fyritøku nú at skula fara aftur at velja fólkatingsmenn. Tó, mega vit minnast til, at hetta at kunna fara á val og velja millum fleiri flokkar og fleiri persónar, eru demokratisk rætt- indi, sum fólk tey flestu steð í heiminum evunda okkum, og sum vit mega gera alt fyri at verja. Besti húskallur harðveld- isins er parlamentsleiði. Segan sýnir okkum, at tað er í teimum londum, har fólkið hevur fingið vannvirðing fyri parlamentinum ella tinginum, at diktatorin sleppur framat. Nú trúgvi eg onga letu uppá, at nakar kann gera seg upp til diktator í Før- oyum, men alíkavæl er tað skylda okkara at virða og verja tey parlamentarisku rættindi, sum eyðkenna t. d. Ongland og Norðurlond. Fólkatingsvalbardagin í Dan- mark er merktur av striånum millum kommunistar, reform- socialistar og teir liberalu. Hetta at vera liberalur merkir at hava fult frælsi á øllum økjum. Tað ljédar vakurt, men merkir i roynd og veru: >De store fiske, de sluger de små«. Mær tykir tó, at sjoarfall teirra stóru ismunnar man fara at vera runnið. Annar heims- bardagi bardi niður nazismuna og facismuna, so hesar rerslur í dag bert hava tamarhald fáar staðir í heiminum, sum t. d. í Spania og Chile, men tær prutla undir loki fleiri aðra staðir. Heimskommunisman liggur í sorli. J ugoslavia hevur í nógv år gingið egnar leiðir. Kina og Sovjetsamveldið eru versti figg- indar. Liberalisman sýnir sanna andlit sitt undir oljukreppuni. Víða hvar um vesturheimin hvørva tær smáðu fyritøkurnar, medar tey risastóru multinat- ionalu. ffeløgini florera. Stórveld- ini hugsa mest um at búgva seg til biurdagar. Tey niðurundir- komnu londini líða hungur og hall, rneðan túsindur av tonsum av mati í teim kapitalistisku londu num antin verður lagdur í kuld:sgoymslur ella tað verður beint; fyri matvørunum, so at mar knaðurin skal ikki verða ska'kaður. Hin sonevndi petro- dol iarin, tað er peningurin, sum olj'alondini fáa fyri oljuna í Ar nerika, Japan og Vestur- eu ropa, skakar valutain um al lan heimin. Í flestu londum k; sing heimin er kreppa og a rbeiðsloysi, sum menn meta s aman við kreppuna í tríatiárun- tim, og Danmark er komið rættiliga illa fyri. Eg eri yvirbevístur um, at ein- asta bjarganin hjá okkum er re- formsocialisman ella javnaðar- rørslan, sum vit kenna hana i Vesturtýsklandi, Onglandi og Norðurlondum. Vert er at ansa eftir, at tey lond, sum í dag hava klárað seg best undir núverandi heimskreppuni, eru Vesturtýsk- Johan Nielsen fólkatingsmaður Noreg, sum javnaðar- land, Svøriki og verða stjórnað av monnum, tó, hjá Noreg spælir tað eisini inn, at teir hava funnið so nógva olju, at teir um skamma stund verða eitt olju- veldi, óheftir av teirri olju- kreppu, sum nývir okkum so fast. Vit feroyingar hava klárað okkum framúrskarandi væl. Ikki bert hækkaði oljan til skýggja, men fiskaprísurin fór eisini mun- andi upp. Men nú er vend komin í, so ilt er at siga, hvat framtíðin fer at bera okkum. Tó havi eg gott treysti. Fiskimenn, sjó- menn og verkamenn okkara eru millum teir bestu í heiminum, og sum Nordal Grieg segði: >Aldrig kann et folk forgá, som ikke vil det selv«. Hetta ber sjálvandi við sær, at vit kanska verða noyddir at taka nøkur tung tek saman. Her er tað mær eisini ein uggi, at Føroyar hava eins góðar politikkarar og onnur lond. Seinasta landsstýri var eitt gott landsstýri fyri Føroyar, og tað er von min, at nýggja landsstýrið verður eins gott. Tann uppbygg- ing, sum er farin fram í Føroyum hesi seinasti árini, er so stór- fingin bæði á sjógvi og landi, at fremmandir undrast. Hartling, forsætisráðharri, segði við meg, at hann hevði ikki trúð ti, um hann ikki sjálvur hevði sæð tað, at framburðurin i Føroyum var so stórur, sum hann var. Hetta skyldast eisini ti fråliku samvinnu, sum vit hava havt við Danmark, og hesa samvinnu mega vit halda fast við. Her hava javnaðarmenn altið gingið á odda, og steða okkara hevur altið verið góðtikin við virðing av ollum flokkum í fólkatingin- um, Glistrup undantikin, og er tað nakar foroyskur flokkur ella politikkari, sum heldur við Glistrup, so sigi eg, sum maðurin segði: »Væl í gagnist« Eg havi altíð lagt dentin á, at allar týdningarmiklar avgerðir Føroyum viðvíkjandi skulu verða tiknar i Føroyum, og lat meg siga tað beinan vegin, at har drógu Hákun Djurhuus og eg eina linu. Eg havi altíð roynt at forða fyri, at fólkatingið skuldi verða eitt landsting yvir løgtinginum, og eisini við hesari áskoðan havi eg mett semdir hjá donskum fólkatingsmonnum. Eg havi fingið teir at skilja, at Dan- mark hevur fyrimun av at vera saman við Feroyum, eins og fer- oyingar hava fyrimun av at vera saman við dønum, og tað hevði verið óðamannaverk, um vit spældu okkum henda fyrimun av hondum. Sum áður sagt, so tykist framtíðin okkum heldur enn ikki depur. Tessvegna er tað gott at vita, at Danmerk er til reiðar enn sum áður at gera ta skyldu, sum heimastýrislógin leggur teimum á, og sum eg fyrr havi vist á, so uppfatar eingin hetta, sum ein álmissubita. Takkað verið teimum føroyingum sum sigla við donskum skipum, so hevur danski skipaflotin ein kapacitet, sum hann ikki hevði havt, vóru danir ikki í rikis- felagsskapi við okkum. Hetta og nógv annað ásanna danskir politikkarar. Socialu viðurskiftum okkara, so liggur enn okkurt á láni, sum rikisfelagsskapurin vil hjálpa okkum at fremja. Eisini útbygg- ingina á landi vilja teir hjálpa okkum við ti, sum tað er skylda teirra sambært heimastýrislóg- ina. Vit javnaðarmenn helma ikki fyrr enn allar bygdir hava fingið teir hentleikar, sum tíðin krevur. Fyri útbúgvingina av ungfólki okkara er samvinnan við Dan- mark av stersta týdningi. Ikki bert er atgongdin til lærustovn- arnar í Danmark ókeypis, men foroyingar hava sama rættin til lán og stuðul frá Ungdommens uddannelsesfond — alt eftir trongd, sum danir, og skatta- viðurskiftum viðvíkjandi, so hava føroyingar serrættindi — skamm og last i tey, sum vilja beina fyri øllum hesum ágóðum. Tann feroyski fólkatingsmað- urin, sum altíð er at hitta í Danmark hevur eina sersteðu millum fólkatingsmenn. Til hansara leita feroyingar við trupulleikum teirra, og so roynir hann at hjálpa teimum. Tað eydnast viðhvert, tað misseydn- ast av og á, men altid roynir hann at gera tað, hann kann. Lat meg her nýta hevi at bera Trúgva Johansen, umboðsmanni landsstýrisins eina stóra tekk fyri gott samstarv. Hann hevur verið mær ein ómetaligur stórur stuðil. Javnaðarmenn og kvinnur og annars alt javnaðarhugað fólk kring landið. Tað leikar á beint nú. Afturhaldið tykist at vinna fram í flestu londum í heiminum. Tað er, sum fer tað ein aftur- haldsgjóstur yvir heimin. Latið ikki henda afturhaldsgjósturin nerta við í Feroyum. Latum okkum berjast fyri at varðveita tann framburð, sum vit hava vunnið, og latum berjast fyri, at vit kunna vinna enn meira. Lat afturhaldið tapa so nógv, at vit kunna spyrja teir, sum Mortan í Meiliti, sáli, spurdi, táið hann við Ennergy hevði vunnið á Carl í kappsigling: >Vilja tykur tapa meira enn?< Farið tí av húsi, maður og kvinna, hósdagin 9. januar, og setið krossin á javnaðarlistan ella við tað valevni á javnaðar- listanum, sum tit halda best kann umboða Feroyar í fólka- tinginum, »og bið so Guð og Skal Óðin verða landsskemtari í fýra ára skeiðnum ? Í politiskum valsendingum verð- ur mangt logið sagt, og oftast av nýggjum valevnum, sum lítlan kunnleika hava til tey verunligu samarbeiðsviðurskiftini og mog- uleikarnar í politikki, tá nógvir flokkar eru uttan meiriluta aftan fyri seg Vit minnast øll hin fantastiska Vågadal i løgtingsvalstridi sam- bandsins. Nú sær út sum oyggjafelagi min Levi Niclasen ' fyri fólkaflokkin roynir at vinna prísin fyri politiskan óbunaskap frá Vágadali, tí er tað ikki ein óð melduródn í heysi Leva, sum hasa lotuna hevði gjørt hann í ørviti, er hann politiskt meira óbúgvin enn tað sømir seg fólka- flokkinum at avdúka. Tað liggur ikki fyri orðarætt at endurgeva brotið úr reðu Levi, men meiningin skuldi iva- leyst vera, at javnaðarflokkurin fyri at sleppa at yvirtaka Olav kong ráða for ervar- oddum«. politikk fólkaflokksins hevði verið so iðin, at hann á knøunum var kropin til krossin og við húð og hár hevði etið alt í seg av javnaðarpolitikki. Nei Levi, soleiðis verða sam- gongur ikki skipaðar. Eingin flokkur hevur reinan meiriluta fyri sínum politikki, og tað samgongugrundarlag, arb- eitt kann verða á, må ti i sær eiga nøkur hevuðsmál, sum hver flokkur kann kalla síni, harum- framt skulu neyðsemjur gerast um eina rúgvu av málsekjum, meðan hevuðsarbeiði verður dagliga at loysa vanlig mál, sum alla tíðina eru uppi. Givið er tí, at skal nakað spyrjast burtur úr teim samráð- ingum, nú fara fram, er neyðugt, at nøkur stig verða tikin á javn- aðarleið, onnur á teirri, sum fólkaflokkur og tjóðveldi seta hogt, alt hetta so væl avvegað Hon segði við hann: — Skulu vit siga góða nátt nú, góðasti? Nei, bíða eina letu aft- rat. So kunnu vit siga góðan morgun . . . o Funningsmaðurin spurdi ver- sonin, sum var dani: — Bruger De pik-dæk? sum gjørligt, so flokkarnir kunnu kenna nøgd við at hava verið við til at ávirka samfelags- útviklingin eitt skeið, og hetta á ein hátt sum gevur menning til alt fólkið, her býr. Slíkt róp sum hetta, Odin skar út í, er ikki fruktagott fyri sam- ráðingarnar, og átti fólkaflokk- urin ikki at havt borið tað út men vit meta, at hetta stendur fyri egnu rokning Odins og skriva tað upp á kontoina fyri politiskan óbúnaskap. Lat meg samstundis afturvísa orðum Hans Andreas Jacobsens um, at tingið valdi uppskot fólkaflokksins í EF-málinum. Hetta er tugt so nógv, men lat meg minna á orðini hjá Hilmari Kass um at stinga grindina á víðum havi, tey lýsa nóg væl hetta mál. Í Havn, 3. januar 1975 Atli P. Dam FA —————— Fólkatings- valið Hósdagin 9. januar fara vit aftur til valborðið. Tá skulu vit aftur velja umboð foroyinga á fólka- ting. Javnaðarflokkurin hevur altíð havt greiða stødu í spurningin um um samvinnu við danska ríkisstýrið og lagt dent á týdn- ingin at hava umboð okkara á teimum stødum, har avgerðir, ið viðvíkja okkum, skulu takast. Ti er einki at ivast i, at tað er rætt og rimiligt at geva atkvød- una fyri Javnaðarflokkinum til valið hósdagin 9. januar.