leygardagur 8. februar 1975síða 10

Síða 10 — at låtid liv stutt frammanundan og helt fyri, at tad, teir bådir høvdu saman, fór at vinna, hvussu so devulssett út sá í letuni. Tolkurin hjá Hitler, Schmidt doktari, var hjástaddur og hevur sagt frá fundinum millum búr- hundarnar: „Mussolini var púra frå sær sjálvum og dugdi ikki at fata, sosialurin briksli, sum teir leingi høvdu havt inni við seg sjálvan. Geylini frá teimum fóru um rúmið, meðan Hitler sat tigandi og hugsunarsamur og Mussolini rodnaði av skomm. Nasistarnir brikslast Dønitz admiralur, sum var komin til Rastenburg, so titt og knapt hann frætti um dráps- i brostin. >Tað, sum her er hent í dag,« skal Hitler hava sagt vid italska einrædisharran, »hevur fullvissad meg um, at eg av forsjónini eri útvaldur at leiða Tyskland, so tað heilskapad kemur burtur úr hesum kriggi.< hvussu tað skuldi bera til, at so- vorðið kundi henda á hermið- stødini . . .« „Ég stóð við hetta borðið (segði Hitler); bumban brast beint fyri beinunum á mær . . . Týðiligt er, at meg fer einki at ráma, og at skepna mín verður tann, at eg fari at halda á og gera verk mitt liðugt ... Aftan á tað, sum hent er her í dag, kann eingin ivi vera longur. Tá eg nú eri sloppin undan deyðanum... eri eg sum aldri áður ivaleysur í, at tað stóra mið, eg havi sett mær, fer at verða rokkið, hóast umsteðurnar í letuni kunnu tykjast hættisligar, og endin fer at verða góður.< Mussolini — sum ikki einaferð bergtikin av orðum Hitlers — tók undir við, sigur Schmidt doktari. „Staðan hjá okkum er hættis- lig, sigur Schmidt doktari hann at hava sagt. Ja, tú kundi næstan hildið hana verið vón- leysa, men tað, sum hent er her í dag, hevur stimbrað meg aftur. Aftan á hetta undrið er púra óhugsandi, at ikki tað, vit báðir ætla, fer at vinna frama«. Teir báðir einræðisharrarnir og teir, ið hjá vóru, fóru nú at drekka the og nú — klokkan knappaðist um fimm — kom eitt apuspæl, sum gevur okkum eina avdúkandi mynd, tó kortini so, at vit verða ikki ovfarin, av hesum skelkaðu nasistisku oddamonnunum í einari av stærstu lagnustundum Triðja ríkisins. Telefonsambandið við Rastenburg var nú eftir boðum Hitlers knýtt saman aftur, og fyrstu boðini úr Berlin vóru komin, um at hermenninir í hevuðsstaðnum skuldu hava 4 gjørt uppreistur og kanska á vestfrontinum við. Ferarin og næstu menn hansara settust nú at dýkja hver annan undir í royndina, kom tá menn vóru farnir at drekka the og leikaðu í um svikagerðina hjá herinum. Hesum tók Gøring, sum var hægsti maður hjá flogvápnun- um, undir við. So legði Dønitz eftir Gøring og segði, flogvápn hansara einki nytta. Hesar skuldsetingar rak ríkismarsjall- urin aftur og legði síðan eftir Ribbentrop, sum hann ongantíð hevði torgað, gav honum av grovfini fyri tann miseydnaða uttanríkispolitikkin og lovaði enntá einaferð at geva tí hástóra uttanríkisráðharranum marsjall- stav sín í heysin. >Ein sovorðin champagnuseljari skal ikki koma her. Halt turran }jaft og tað í stundini!< rópti Gøring, men nú var ovboðið hjá Ribbentrop, sum kravdi at verða virdur, eisini av ríkismarsjallinum. >Ég eri so kortini uttanríkisráðharri enn, og eiti von Ribbentrop,< segði hann. (Her skal stutt nevnast, at Ribbentropp einaferð í tíðini hevði selt champagnu og var giftur dóttrini hjá stersta vín- framleiðaranum í Týsklandi, men aðalsmaður var hann ikki, og von hansara í navninum komst av, at ein fastur hansara og gomul genta — Gertrud von Ribbentrop — hevði tikið hånn til fosturs og givið honum eftir- navn sítt). Kanska av meði, men eisini tí at telefonin í heilum kom við fleiri tíðindum um, at ein upp- reistur skuldi vera í Berlin, sissaðist Hitler nakað aftur, men ødin sat tó kortini í honum enn. Hann fylgdi Mussolini oman til tokið — og hetta var seinasta ferðin, teir hittust — fór so niðan aftur í hermidstødina. Tá mundi klokkan vera um seks, og tá hann so fekk at vita, at upp- reisturin ikki var niðurbardur enn, treiv hann eftir telefonini og geylaði til SS í Berlin og bað teir skjóta hvenn tann einasta, teir hevdu minsta illgruna til. >Hvar er Himmler? Hví er hann ikki komin!« leikaði hann í og hevði gloymt, at hann bert ein tíma frammanundan hevði álagt SS- ovastanum í stundini at flúgva til Berlin og fyrilitsleyst berja uppreisturin niður. Og tað var so rímiligt, at har kundi ovasti politimaður hansara ikki vera framkomin enn. Einki hent í Berlin Hesin uppreisturin í Berlin, sum teir leingi høvdu havt sítt dýra stríð við at fyrireika, var, sum Stauffenberg oberstur, tá hann lendi í Rangsdorf klokkan trý korter til seks, leingi hevði grunað, ógvuliga dólgaliga sett- ur í verk. Har vóru farnir tríggir ómissandi tímar fyri skeyti, meðan hermiðsteð ferarans hevði verið avbyrgd frá um- verðini. Stauffenberg oberstur skilti ikki petti, og sama verður søgu- manninum fyri, sum roynir at fáa fram í ljósið tað, sum hendi henda lagnutunga dagin. Heitt og kvalið var í veðrinum, og kanska hetta hevur gjert sítt. Hóast hevuðsmenninir í hesi ráðagerðini allir vistu, at Stauff- enberg oberstur henda sama morgunin var farin til Rasten- burg, lagghallur av skjølum, sum teir tóku til, fyri at fara á fund førarans klokkan eitt, kom bert onkur hendinga heryvir- maður dratlandi so við og við til Æ Goerdeler doktari, ein av odda- monnunum i samansvørjingini. Hann var av teimum saman- svornu ætladur at hava starvid sum rikiskanslari, tå Hitler var dripin midstødina i Bendlerstrasse. Herleidararnir i Berlin og stød- unum harumleiðir: Døberitz, Jiiterborg, Krampnitz og Wuns- dorf høvdu kveldið fyri fingið at vita, at boðini um uppreisturin helst fóru at koma tann tjúg- unda. Men Olbricht vildi bíða, til hann fekk endanligu boðini frá Fellgiebel generali í Rasten- burg, áðrenn hann bað hermenn sínar fara nakran veg. Hoepner generalur kom eisini við gener- alsbúnanum, Ferarin stutt frammanundan hevði noktað honum at far í, í einum kufferti — til Bendlerstrasse klokkan hálvgum eitt — beint í somu lotu sum Stauffenberg breyt glashylkið í bumbuni — og hann og Olbricht generalur báðir fóru at fáa sær morgunmat aftur við einari fløsku av víni, drukku eina skál fyri hesum tiltakinum, sum teir vónaðu fór at heppnast. Stutt eftir at teir vóru aftur- komnir á skrivstovuna kom Fritz Thiele generalur brestandi innar og segði algoystur, at hann beint hevði havt Fellgiebel í telefonini, og hóast illa hoyrdist og Fellgiebel málbar seg ógvuliga varisliga, men bumban tóktist vera brostin og Hitler ikki deyður. Tískil helt Thiele generalur, at boðini um at herseta Berlin skuldu ikki send- ast út og í hesum góvu general- arnir Olbricht og Hoepner hon- um allan rættin. Av hesum stóðst, at eingin rætti hond frá síðu alla hesa tíðina til Stauffenberg oberstur lendi í Rangsdorf aftur og leyp til telefonina. Ongar herdeildir høvdu fingið boð um at standa tilreiðar, og eingi boð vóru send herleiðslunum í eðrum stór- býum, og tað, sum var merki- ligast av ellum, var kanska, at tað kom ongum í huga at herseta útvarpið og telefon- og telegraf- steðirnar. Teir báðir ovastu her- leiðararnir, ið eitast skuldu, vóru enn ikki komnir. Walkiire-bodini send út Men Stauffenberg oberstur leyp ein hvøkk i teir samansvornu. I telefonini úr Rangsdorf bad hann Olbricht general so mirðiliga um ikki at bíða eftir sær, til hann kom aftur í Bendlerstrasse — við bili tók tað eini trý korter at koyra — men bað hann so staði- liga um hersetingina — tey so- nevndu Walkiire-boðini — fara út í stundini. Her hevdu teir samansvornu endiliga fingið mannin, sum dugdi at skipa fyri — og uttan sovorðnar fyri- skipanir tóktust hesir týsku her- yvirmenn, sum ætlaðu sær at gera uppreistur, púra fyri ong- um, sjálvt henda lagnutunga dagin. Mertz von Quirnheim oberstur, ein av bestu vin- monnum Stauffenbergs, fór eftir Walkiire-ætlanini og settist at senda bodini út gjøgnum fjar- skrivara og telefon. Fyrstu boðini vóru til hermenninar í og uttan fyri Berlin, og eini onnur, undirskrivað av von Witzleben feltmarsjalli og Stauffenberg obersti boðaðu frá, at Ferarin var deyður og at Witzleben felt- marsjallur læt alt vald til ovastu herleiðararnar, bæði í sjálvum Týsklandi og við frontirnar. Undir summum av hesum boðum, sum nú vórðu send út, stóð navnið á Fromm generali, sum visti av ongum, og tí fór Olbricht generalur at hitta hann. Hesin var, sum áður nevnt, ovasti fyri herdeildunum í Berlin og harumleiðir, segði, at Hitler var dripin og heitti á From general, bað hann vælsignaðan taka sær av Walkiire-ætlanini. Teir, sum hevdu svorið seg saman, vistu eitt, og tað var, at eini boð, sum Fromm generalur hevði givið, fóru at verða lýdd í stundini. Tað var ógvuliga um- ráðandi at hava hann í parti við sær í hesi somu løtuni. Men Fromm, denn revur, dugdi líka so væl sum Kluge generalur at vera í parti við øllum, hann leyp Nr. 11 — 8. februar 1975 ongan veg, fyrrenn hann visti, hvar hann lendi. Noktaði at rætta hond frá síðu fyrrenn hann hevði fullgott prógv fyri, at Hitler var deyður. Keitel: tvæti at Førarin er deyður Men aftur einaferð fór Olbricht generalur so syndarliga skeivur henda umráðandi dagin. Hann ikki í, eftir ti, sum ivadist Hin tiltikni generalurin Erwin Rommel i striåsvogni sínum. Hann visti um samansvørjing- ina og måtti eisini lata liv aftur- fyri Stauffenberg oberstur hevði sagt honum í telefonini frå Rangsdorf, at Ferarin var stein- deyður. Eisini visti hann, at Fellgiebel generalur hevði fingið slitið alt telefonsamband við Rastenburg allan seinnapartin. Hann treiv tí djarvliga eftir telefonini og bað um at fáa Keitel marsjall í stundini. Og so allbilsin var hann, at hann visti ikki, hvat hann skuldi halda, tá hann hoyrdi, at telefonerandi var aftur, men hetta visti Olbricht generalur ikki, og hann fekk Keitel í telefonina næstan við tað sama. Fromm spyr: Hvussu er skilið á hermiðsteðini? Her í Berlin leypa menn á leistum, og søgurnar eru mangar«. Keitel svarar: »Her er alt, sum tad plagar, hvi spyrst tu so? Fromm svarar aftur: >Nei, eg havi beint frætt, at Ferarin skal vera dripin<. Keitel heldur fyri: „Hatta er tað bera túnatos. Sum tú sigur, royndu teir at gera seg inn á Feraran, men ikki fingu teir lívið av honum, tíbetur sum eisini var. Ferarin er enn á lívi og hevur bert fingíð nakrar smá- vegis snuddir. Men hoyr. sigið mær, hvar er Stauffenberg oberstur?« Og Fromm generalur svarar aftur: »Nei, Stauffenberg oberstur er ikki afturkomin enn«. Framhald