sunnudagur 23. mars 1975síða 9

CA På SL eg If ól 174 01, ZZ 7, Cl þú Í, Í Í} 27 7 7 ” 72) Lø B 4 CA BÍ Í hi 7 JF, (/ (1/ NAÐAN / N N N RS ps DP 7 Z %, Í Z KH KH I 7 Q? 7 Ál (a 77 Hp 22 la 7 277 Á 7 ILL PIN / vi 3 hr 77 Úf, SL) } 22 0, I 7 Nj; FI) MTR 1 71% jå 11, / sf | N NN NN NN N N Ritstjóri: NN Nr. 23 — 23. mars 1975 N N N NE ad N > NN N NN N NN NN N SN NN N 2 NN NN N N NN N N Í NN A MW 77 1. 7 7 /7 AN IM MH m (// 1 If D Tf MT Í; M I fs 44 Z MM U 7 Hans Thomsen sosialurin Danmark og kolið í Føroyum Í seinna partinum av greinarødini hjá sær um kolið í Suðuroy heldur danski verkfrødingurin og kolaserfrødingurin Harald Nielsen, sum var í Føroyum í 1933 og kannaði føroyska kolið, at tað er lítið høpi i, at eitt land sum Danmark, ið er so fátækt upp á nåttårurikidømi, ikki skal eiga so frægt sum ein líkinda stovn til kanningar av brenni, tá landið eigur fleiri miljónir tons av koli í føroysku fjøllunum. Eitt kolaverkfall í Bretlandi er nóg mikið til at leggja allan danska ídnaðin lavnan, heldur hann fyri og heldur tað vera skila- leyst, at Danir altíð skulu standa við hattinum í hondini, tá teir skulu hava ein kolamola at fýra undir donsku ídnaðarketlarnar. Brennivirðið, sum kolið hevur, er í høvudsdråttum tað, sum av- ger, hvat kolið er vert, og í sam- anburði við gott bretskt kol er brennivirðið á nýrakoli o.u. ein sjeyndapart ella sættapart minni ella við eðrum orðum hevur nýrakolið eitt virði av o.u. 6.100-—6.200 kilogram kaloriur í hverjum kilo, og tað kámara kolið hevur nakað meira enn tveir triðingar av brennivirðin- um á bretskum koli ella 5.100 —5.500 kilogram kaloriur í hverjum kilo, alt eftir sum øsku- innihaldið er til. Bæði kolaslog- ini hava 0.u. 11—12% av vætu í sær. Tey eru yngri enn tað samsvarandi bretska og polska kolið, nevniliga frá tí eldra terti- er-tíðarskeiðinum og hava ti upp á seg nógv súrevni í sær, men annars hevur føroyska kolið nógvar framúrskarandi eginleik- ar. Øskan t.d. hevur høgt bræð- ingarmark, úr 1.320 upp í 1.340 Celsius-hitastig, og hetta hevur stóran tydning í mongum forum. Svávulinnihaldið er, serstakliga í nýrakoli, lítið, úr 1/2 upp í 1%, sum bert er helmingurin av tí svávuli, sum er í ødrum koli; hetta er eisini ein týdningarmikil eginleiki. Kolið brennur við klár- um loga, sum sótar sítið, óneyð- ugt er ti at reinsa kaminir og ovnar so ofta sum annars, og eisini ber til at føra tað uttan at ov nógv grús stendst av hesum. Tá hugsað verður um tann lága framleiðslukostnaðin og tann lítla munin í farmagjaldi, skuldu 100.000 føroyskar kilo- gram kaloriur kunna verið latnar bíligari enn 100.000 bretskar ella , polskar kilogram kalorius í danskari havn. SUmB9 VAAGF:ORO Hvat stovningar- og rakstrar- peningi vidvikur er tað, sum her verður uppsett, bert á leið. Kola- námsrakstur má fyri at lena seg ikki vera ov lítil; vit fara tí at rokna við einari ársframleiðslu upp á 75—100.000 tons, t.v.s. 3—5% av okkara samlaða kol- innflutningi. Til eitt tílíkt virki mugu vit rokna við út ímóti 1 milj. krón- um. Av hesum peningi fer ein stívur tridingur í arbeidsløn i Føroyum. Umleid ein tridingur ella kanska eitt sindur minni fer i arbeidsløn til jarn- og stålkons- truktiónir i Danmark; tað, sum tå er eftir, verður nóg mikið til keyp av ráevni úr útlondum og rakstrarpening. Peningailøgan er sostatt framleiðsluskapandi, og liða vit arbeidslønina sundur, síggja vit, at vit verða ferir fyri at hava u.l. 500 mans í vinnu í eitt hálvt ár ella u.1. 200 mans árið runt. Eitt, sum havast má í huga, er tann týdningur tað hevur, at vit hava kolið í ljósmála í fjallinum og sostatt í stundini fáa fram- leitt nýtiligt kol undir fyrireik- ingararbeiðinum. Á tann hátt sleppa vit undan teimum djúpu og ómetaliga kostnaðarmiklu berggongdunum, sum binda stórpening, áðrenn komið verður niður at kolinum. Eg kann her nevna, at tað stóra eingilska felagið Pease & Partners brúkti út ímóti 27 miljónir krónur til at seta eitt stórt kolanám á stovn í Yorkshire, áðrenn tað fyrsta fyrsta tonsið av koli fekst upp úr jørdini. Lat okkum nú í stuttum meta um, hvønn tydning føroyska koli fyrst og fremst fer at fåa KVANNA FJELD TANG ISVAAG Kolaroyndir verða tiknar i Rossarók u.l. 300 m yvir havinum fyri Feroyar. Her hava vit eitt íðið, arbeiðssamt og sparið fólk, sum eisini er fátækt. Hagtelini vísa, at midalårslønin hjá einari familju bert er 800 — 900 krónur; tí noyðist ein føroysk arbeiðs- mannakona at vera eitt satt figgjarflogvit fyri at fáa endar- nar at rokka saman. Kolið fer at verða ein frålik innteka fyri arbeiðsmannafamiljuna eftir for- oyskum viðurskiftum. Keyps- megin fer at verða meira enn tvífaldað fyri hesar familjur, og eisini vit her í Danmark fara at fáa fyrimun av hesum. Gjerligt verður at fáa eina kolagoymslu, sum kann lata kol teir óteljandi trolarar frá ellum tjóðum, sum í heilum liggja og fiska haruppi á hesum fiskileið- um, sum eru millum tær ríkastu á norðurhelvtini av knettinum, handilsskapurin fer at vaksa og gera vinningin uppaftur sterri og peningaumfarið verður sterri. Tey 15.000 tonsini av koli, sum verða árliga brúkt í Feroyum, kunnu latast fyri ein prís, sum fer at spara hesum fátæku KVALBO KVALVIG ØIVEGJOVv oyggjabugvum meira enn 1/4 milj. kr. árliga. Hetta eru tel, ið sjálvi tala. Tað fer haraftrat at hava tann týdning, at vinarbandið millum hesar oyggjar í Atlantshavi og móðurlandið = verður fastari knýtt, tí Feroyingar fara at verða teir fyrstu at viðganga, at hetta verður til fyrimun fyri teir sjálvar. Og fyri Danmark hevur fer- oyska kolið ikki minni týdning. Her hava vit kol til at taka fyri bíligan pris; vit verða ikki longur so heilt bundnir av oðrum kolframleiðandi londum, og tey flestu eiga enn at minnast, hvussu illa vit vóru fyri undir tí stóra kolaverkfallinum í 1926 og teimum ófriðarligu árunum, sum aftaná komu. Og hvussu settu ikki onnur kolaframleiðandi lond okkum knívin á barkan; tey vistu, at kol skuldu og máttu vit hava, og hvussu máttu vit ikki undir- skriva sáttmálar, sum bundu okkum fleiri ár fram í tíðina og næstan kostaðu okkum besta viðskiftaland okkara, Bretland? Aftrat ampanum, sum ikki kann roknast í krónum og oyr- um, kostaði hetta okkum milj- ónir og aftur miljónir. Nú hava vit handilssáttmálar við Bret- land, sum krevja, at vit skulu taka upp ímóti 80% av tí koli, vit innflyta, frá teimum, men hvar er trygdin fyri at ikki eitt lemjandi verkfall brestur á aftur? Kolaviðurskiftini haryviri eru sum eitt eldfjall. Gaman í at fridarligt er í løtuni, men ikki er gott at vita, nær alt aftur er á gosi. Og verður verkfall, mugu vit aftur fara til hinar við hátt- inum í hondini, og av ringum royndum er ikki torført at. „ hugsa sær, hverja hand- festu vit verða noyddir at