sunnudagur 23. mars 1975síða 10

| | Síða 10 undirskriva. Teir vita sum Hm. er, at teir hava okkum »by | short hairs«, sum Bretar so rámandi taka til. Og fer tað so ikki at hava við sær, at handilsviðurskifti okk- ara við Bretland aftur verða í einum vasa, sum tað fer at krevja endaleysar tingingar, tíð og hópin av peningi at fáa aftur í rættlag? Hava vit harafturímóti eina rættiliga og skynsama náms- vinnu í Føroyum, verða vit førir fyri at vita, hvussu leikur fer, og ikki noyddir inn í viðurskifti, sum einans kunnu lýsast sum »væ victis«. Vit kunnu lættliga skipa nåm- vinnu okkara so, at vit sum skjótast fáa tví- ella trífalda kol- ahøggingina við at reka javn- fjarar námsgongdir og uppi- halda einari goymslu av hósk- andi stedd. Pláss trýtur ikki haruppi og viðurskiftini góð í allar mátar. Eisini er at hava í huga, at námvinna í Feroyum er sum ein lívstrygging, vit mugu og skulu gjalda fyri at tryggja okkum sjálvar. Og harumframt er tað um námvinnu í Føroyum at siga, at hon fer at geva arbeiði í júst teimum idnadargreinum, har nógvar hendur eru tómar her heima, her hugsi eg um jarn- og stålidnadin. Vit hava sanniliga ikki råd til at lata utlendingar sleppa at troyta eina av teimum fåu orku- keldunum, vit eiga i føroyska kolinum. Gudarnir skulu vita, at tað er ikki ov mikið, vit eiga, men henda spurning verða vit noyddir at líta at úr búfreðis- ligum sjónarmiði. Og her ræður ikki um at lata sær siga av grunnum handilsmannalótum. Men fer so námvinna at týða meira fyri okkum sum tjóð enn júst hetta, at fáa kol undir dampketlar okkara ella til hita í húsini? Men her er svarið, at hevur tú nóg bíligt kol, og nóg mikið av tí, fara altíð onkur ráðini at vera. Men saman við føroyska kol- inum finna vit altid eldfast leiir, og tað gott eisini, í stórum nøgd- um, júst á sama hátt sum teir finna tað í Høganes-námunum, og her hava vit so aftur eitt dygt grundarlag fyri einum dyggum leirkera pottaidnadi. Leirið hava vit so og tað fyri einki eisini. Tað má takast saman við kolinum og brúkast í framleiðsluni. Annars ber eisini til at brúka hetta leiir at gera aluminium burturúr, ti figgjar- ligu umstødurnar fyri hesi fram- leiðslu eru framúr góðar. Burtur úr tí turkaða leirinum fáa vit eini 200 ella 250 kilo av aluminium til kappingarføran pris. Vit hava her í Danmark ein Aluminiums- ídnað, har vit mugu innflyta hvert grammið, vit skulu nýta, úr útlondum. Hví so ikki gera hetta metallið sjálvir í staðin fyri, sum so ofta verður gjørt, at keypa frá londum, har handils- javnvág okkara sum ikki eina- ferð er vánalig. Og so ber eisini til at fáa bæði olju og bensin burtur úr kolinum. Hesi seinastu árini hevur stórur framburður verið á hesum eki, serstakliga nú Ong- lendingar rættiliga hava fingið áhuga fyri hesum. Tað er ikki meira enn okkurt um tveir mánaðir síðani at bretski forsæt- isráðharrin, Ramsay Macdonald í bretska undirhúsinum almann- akunngjørdi = avgerðina hjá stjórnini um at lata sjey miljónir pund at byggja veldugar olju- og bensingoymslur fyri, sum teir ætlaðu at vinna burtur úr kolin- um. Og Onglendingar eru sum vit vita sum oftast stak konserv- ativir í slíkum málum og geva seg treyðir í kast við nakað nýtt, áðrenn teir halda seg vita, hvussu vorðið er. Feroyska kolið dugir stak væl til, sum eingilsku serfrødingar- nir hava vissad meg um og sum eg eri ógvuliga væl við, olju- og bensinframleiðslu, og tað tapir einki fyri góðum eingilskum koli, heldur tvørturimoti. Tey tel, sum eg higartil havi al- mannakunngjert, eru ikki einans góðkend av eingilska stovnin- um, men tað kom eisini her til sjóndar, at eg hevði verið eini 10—12% rettu megin, og at tað kámara kolið var nærum eins gott í nýtslu sum nýrakolið, og tað hevur ikki minst at týða. Úr nýrakolinum fæst sostatt 0.55—0.6 tons av olju úr hverjum tonsi og úr tí kámara kolinum 0.5—0.55 tons av olju úr tonsinum. Gaman í at 1 1/2 —2 tons av ti vånaligara kola- slagnum verður brúkt undir gerðini til framleiðslu av vatns- evni, men hetta er bíligt kol, sum ikki tjenar til annað, í hvussu so er ikki til útflutnings, tí askan i ti er ov nógv. Sostatt skuldu góðir megu- Framhald frá síðu 3 lag, og hvussu ein slík ferð verður fíggjað, sigur Jákup sum er formaður í Thomsen, Grettir Talvsambandi Feroya, at tað hevur ofta verið tosað um hetta, tá íslendingar og føroyingar hava hitst á talvolympiadunum, og nú Talvsambandið herfyri fylti 5 ár, var hildið hóskandi at markera dagin við at fáa skjøtil settan á. Hin figgjarliga síðan Thorstein sosialurin leikar verið fyri skynsamari kol- avinnu í Føroyum, um vit taka bæði tann kenda og tann nú- tímans kolateknikkin í nýtslu, sum nú tekur seg so skjótt fram í Gutti av sakíni er ikki so lett at greiða. Talvsambandið sjálvt.eigur lítið av peningi, so allar ferðaút- reiðslurnar til og frá mugu teir einstøku luttakararnir gjalda hver sær, men vistarhaldið uppi í Reykjavík gjalda vertirnir. P.S. Vegna sjúku sleppur sjúrður Lomstein ikki at luttaka í landsliðskappingini ímóti íslend- ingum. Í staðin fyri hann lut- tekur Bjarki Ziska. Hans Jacob hesum árum, at tað einans kann sammetast við radio og kine- matografin. Tað, sum ein upp- Eitt burturlagt kolahol í Prestfjalli. finnari í dag heldur seg droyma, er í morgin ein óreingiligur ver- Framhald frá síðu 7 menniskjaliga møguligt, ti børn- ini eru tann størsta gåva, vit menniskju kunnu fåa og tad størsta vælsignilsid, okkum kann lutast. Vit vita eisini, at børnini eru Føroya framtíð, tað eru tey, ið skulu taka um stýris- velin um nekur ár, og í eini slíkari menningartíð, sum okk- ara, má tað standa einum og hverjum sólargreitt, at tey mugu fáa eina nógv betri skúla- gongd, enn vit fingu í síni tíð; tað mugu vit krevja av skúlan- um í dag. Men — longu nú eru tey fyrstu døpru tidindini at frætta. Aftur var skúlin vid sviðisoðið. Tá ið komið var til hansara, var einki eftir. Kontoin fyri grøn- sápu og tvegur varð aftur hesa ferð nógv sterri enn kontoin til undirvísingaramboð. Ljós, hiti, pedellur, umvælingar, alt loypur so øgiligt upp, ell hesi tingini, sum av sonnum eiga at vera har, og sum, tá ið tey eru í lagi, út- eftir geva inntrykk av, at skúlin fungerar á besta hátt, men sum kortini í roynd og veru bert eru ein partur av karminum uttan um tað, sum er tann innasta og veruliga meiningin við skúlan- um, nevniliga undirvisingin av børnunum. Fyrr hevði lærarin bert seg sjálvan, svørtutalvu og onkra hissini bók í at velja, tá ið und- irvísast skuldi, og úrslitini á á- vísum ekjum vóru mangan ótrú- liga góð — fyri teir flestu næm- ingarnar. Øll minnast vit eisini teir har afturi í klassanum, sum tíðliga í skúlatíðini vóru givnir upp fyri skutil, og sum máttu klára seg sjálvar sum best, oft- ast við at fara um so stillan sum Nr. 23 — 23. mars 1975 uleiki, og um allan heim verða á hverjum ári miljónir og aftur miljónir nýttar til kolagransk- ing, og legið skuldi tað verið, um allir hesir pengar eru grýttir á bláman til onga nyttu. Kunnu vit innan fyri markið av Danmarkar ríki fáa gott kol fyri ein lønandi penga, skuldi stundin verið komin, at vit vaknaðu og fóru undir at fáa burtur úr okkara egna náttúru- ríkidomi, og ikki mundi verið av leið, um vit, sum aðrar tjóðir, fingu okkum ein stovn til at kanna brennivirðið — hann nýttist ikki at verið so stórur —, so vit her heima kundu komið á- javnt við hini londini og latið okkara vaksandi ídnaða notið gott av hesum og kanska av kanningarúrslitunum funnið fram til nýggjar idnadargreinir. Skilti eg røduna hjá forsætis- ráðharranum í september í fjør rætt, var tað helst okkurt so- vorðið, hann hevði í huga, og nú eru líkindi at gera hugsanina til veruleika. Hava onnur lond ráð til hetta, hava vit tað við, sjálvsagt í mun til landsins stedd, tí kol hevur so nógv at týða fyri okkara figgjar- stødu, at vit hava ikki råd til at gerast eftirbátur á hesum eki. Hesar hugsanir og aðrar við fyltu huga mín meðan eg stóð við lúnningina á skipinum, sum skuldi flyta meg aftur til Ong- lands. Námvinna í Feroyum, donsk kolavinna! »Facts are stranger than fiction«. gjørligt, men tað vóru eisini teir, sum hevdu aðra atferð. Tað er ikki rætt at siga, at vit í dag kunnu gera »mirakul« við hesum bernum, men eitt er givið, at um skúlarnir fingu rúmari ræsur at fáa til vega hóskandi undirvísingartilfar, so hevdu teir havt heilt aðrar mog- uleikar at hjálpa bæði hesum børnum og øllum hinum við. Tað er einki at taka seg aftur í, at foroyski fólkaskúlin hevur ment seg ógvuliga nógv hesi seinastu árini. Viðvíkjandi skúl- abygningum hava vit fingið fatur á tí rætta endanum, og í nógvum bygdum eru rammurnar góðar fyri einum menningar- arbeiði, sum kann føra okkum langt framá. Kommunurnar byggja skúlar, svimjihallir, í- tróttarhallir o.t. fyri miliónir og aftur milliónir, og tað er alt, sum tað eigur at vera (Honi soit, qui mal y pense). Men — tá ið tað kemur til at útstýra skúlarnar við undirvísingaramboðum, tól- um og bókum, nei, so eru eingir pengar. Tað finnast dømi um stórar skúlar við fult útbygdari framhaldsdeild, sum ikki eiga tvær alin av bókum á hillini. Og so verður kravt av skúlanum, at hann skal geva teimum ungu eina dygga og meiningsfylta, á- hugaverda undirvísing. Tað eru nógvir bygdalærarar, sum fyri langari tíð síðani eru givnir at ganga á sóknarstýrini at bidda pengar fyri nakrar bekur, og tí rinda teir heldur úr egnum lumma. Tað eru dugandi og ídnir lær- arir í Føroyum, men at vænta at teir skulu vera gandakallar man vera at seta krøvini í so høg. Jákup Lindenskov