hósdagur 24. apríl 1975síða 9

ERE Nr. 31 — 24. april 1975 Sida 9 sostaurin Útbyggingin av Tórshavnar havn % 74 7 Z ds ll (77 be (4 VEN or fr 2 m 17 7 7 Z 7 py, kl 14; Óli 7 Í 7 / BE} SÍ MI fr VM N 0 / » 7 AN NI N NN Mil N 449, NN N (/ N ør, Di NN N 77 N H N NN N N NN NN nn M 1 VIT ” 4 7 % ? 7 MM ” 1 1 MA NN NN Mg, N N N MW Úlla í, == HV 7, HVK 7 & V 4 (--) NS Ritstjori: Hans Thomsen Her niðanfyri: verður givið eitt yvirlit yvir gongdina í havnarmálinum í Havn, frá tí at menn fyri aldarskiftið fóru at tosa um hetta mál og fram til dagin í dag, nú tann fyribils seinasta útbygg- ingin er frá hondini. Eisini hava vit viðtal við Høgna Mohr havna- meistara, har hann gevur mangar forvitnisligar upplýingar og sigur sína hugsan um, hvat eftir hansara tykki mest átroðkandi er at fara undir í framtíðini. Í árinum 1900 vóru 34 skip skrásett í Havn, og tað sigur seg sjálvt, at hesi nógvu skip kundu ikki oll goymast á báðum vág- unum her, hóast nógvar og sterkar fortoyningar vórðu lagd- ar bæði á Vestaru- og Eystaru- vág. Har rúmtist so kortini ikki meira enn u.l. 1/3 av Havnar- skipunum. Hini máttu so um vetrarnar goymast inni á Skála- fjørdinum og aðrastaðni. Mangan vóru líkindini ring hjá skipum at liggja í vetrarlegu á Havnarvágum, hóast sterkar fortoyningar. Tá ódnarveður brast á og aldurnar gingu grimar og síðar inn eftir vágunum var mangan øgiligt at síggja skipini strekkja keturnar. Har stóð mangan nógv á, og menninir, sum áttu hesi skip, fingu sjálv- sagt størri og størri hug at fáa bett um havnarlíkindini í Havn- ini. At enda hevði hesin spurn- ingur vaksið seg so stóran, at hann var vorðin eitt almannamál millum Havnarfólk. Teir, ið undan gingu, vóru sjálvandi skipararnir og reiðararnir, men eisini aðrir sýndu málinum áhuga. Eitt tað fyrsta, vit vita um at hetta mál hevur verið sett fram skrivliga, er í >Tinga- krossi« 7. okt. 1903, tá sjey skiparar biðja um at sakin kann verða tikin fram til tingingar millum kommunustýrið, reiðar- ar, handilsmenn, skiparar og onnur, sum kunnu ætlast at hava áhuga fyri at betri skil fæst á havnarviðurskiftunum. Henda áheitan varð dúgliga undirtikin av Havnarfólki og havnarmálið varð ferð eftir ferð borið fram bæði i »Tingakrossi« við sínum blaðstjóra Kristini í Geil og í »Dimmalætting«, sum Rasmus Effersøe tå stjórnaði. Hin 13. august 1904 var havn- armålid komid so mikid åvegis, at tað varð lagt fram á ting av Rasmusi Effersøe, og hereftir vóru tað nú kommunustýrið og løgtingid, sum høvdu hetta mál í hondum. Í 1908 fór fram tann hendingin, at tá var býráðsval í Havnin gjørdist keypsstaður. Um hetta sama mundið, í 1906 og 1908, sendu donsku verkfrød- ingarnir L. Barner og Palle Bruun inn úrslitið av rannsókn- um teirra viðvíkjandi havna- bygging í Feroyum, og um havnarbyggingina í Havn siga teir m.a.: Hjåløgdu útrokningar við kortum og planum eru við- stór- z vikjand eini stórari havn, tra- fikkhavn, og einari lítlari havn í Tórshavn. Kostnaðurin fyri ta stóru havnina fer at koma upp á 3 milj. kr., meðan hin lítla havnin fer at kosta 775.000 kr. Teir siga Havnina vera einasta pláss í Føroyum, har talan kann vera um at byggja trafikkhavn, men at útreiðslurnar til eina slíka tíverri fara at verða so stórar, at tær neyvan fara at standa í rímuligan mun til ta ferðslu, sum roknast kann við. Hetta var fyrstu ferð at Havnarfólk fingu at síggja tekn- ingar og kostnaðarætlanir fyri ta tilætlaðu nýggju havnina, men talið 3 milj. krónur varð tá hildið at vera ein fyri býin ov stórur peningur og menn fóru at tala um statshavn. Aðrir vildu ganga eftir uppskotinum hjá Palla Bruun, men tá slík bygging ikki kundi geva trygd í mun til kost- naðin, var hugurin at byggja trafikkhavn ikki minni enn fyrr. Havnarmálið var hesi árini í heilum til viðgerðar bæði í býráði og á tingi, men tá so treytirnar frá ráðnum fyri al- menn arbeiði komu til Feroya, var hugurin at fáa statshavn ikki so stórur sum áður, og fólk komu saman at tala um henda fyri býin so týðandi spurning. Hesir fundir vórðu hildnir í Klubbanum, og har vóru hjá býráðslimirnir, tingmenn og amtmaðurin. Í treytunum frá ráðnum fyri almenn arbeiði stóð m.a. hetta: „Ráðið fyri almenn arbeiði áset- ur nærri reglur fyri stjórnanini av havnini, somuleiðis fyri upp- krevjing av havnargjøldum, sum eins og er galdandi fyri aðrar statshavnir i kongarikin- um verða at fara í ríkiskassan. Eftirlitið við havnini skal ein nevnd hava, sum telur 5 limir. Av teimum skal ráðið fyri al- menn arbeiði velja teir 3 og bý- ráðið í Tórshavn 2. Av inntek- unum skulu teir 4/5 fara í ríkis- kassan, meðan 1/5 fer í kassan hjá Tórshavnar kommunu Á fundum, sum vórðu hildnir fyri stúgvandi fullum húsum leygardag og sunnudag í januar 1914 samdist fundarfólkið um, at Havnarmenn, sum so líðandi hesi seinastu mannaminnini høvdu strevast fyri og vunnið sær ognar- og avgerðarrættin fyri hesum plássi, framvegis skuldu eiga alla strondina og landøkini, at varðveita hesar ognir á best møguligan hátt, so at komandi ættarlið kundu fáa fult ræði og gagn úr hesum býarognum. Tí varð eisini krav sett fram um at Havnar komm- una eins og hinar kommunurnar í Feroyum, skal kunna taka havnarverkið sum ogn, tá liðugt er at byggja og býráðið ynskir yvirtøkuna. Henda samtykt varð síðani send býráði og legtingi, sum tóku væl undir við hesi áheitan Men hetta sama árið kom fyrri heimsbardagin, og meðan hann leikaði vóru ongar vánir at fremja nakra havnarbygging, men so títt og knapt kriggið has- aði av, varð havnarspurningurin tikin fram aftur, og 5. desember 1921 verður skoytt upp í lóg nr. 127 frá 24. apríl 1913, at tann 1/5, sum varð álagdur kommun- uni at gjalda, ikki skuldi vera til eina statshavn, men skuldi roknast sum lán til byggingar av einari kommunalari havn. Hinir 4/5 skuldu vera tilskot frá ríkinum á sama hátt sum hinar kommunurnar fingu til Havna- bygging. Farið verður undir bygging Hetta tilboðið loysti knútin, tí hetta var tað, sum øll Havnar- fólk altíð høvdu ynskt. So byrj- aðu Fibiger á Willefranche ar- beiðið at byggja nýggjan brim- garð. Kampsax yvirtók síðani hetta arbeiðið og gjørdi tað liðugt í 1929 og hin 11. desember 1929 yvirtók Havnar kommuna hesa havnarbygging sum komm- unala ogn. Byggikostnaðurin var 2 milj. 263 tús. kr., men tá vóru vegir niðan i býin uppi- roknaðir. Sum áður nevnt yvirtók Havnar kommuna havnina í 1929 og fór tá V.B.V. (Vand- bygningsvæsenet) undir at gera víðari projekt fyri havnarbygg- ing, sum teir løgdu fram i 1933. Hetta projektið kom so at verða grundarlagið undir framhald- andi útbygging av havnini. Trækeiin fram við eystara brim- garði varð burturtikin og stoypt í staðin. Hetta arbeiðið varð gjørt í arunum 1943, 1944 og 1945. Um hetta sama mundið varð farið undir at byggja mola á Gulakletti (útkastað grót o.s.fr.) eins og eystari brimgarður varð longdur við 60 metrum. Hetta arbeiðið gjørdi byggifelagið Kampsax fyri 1 milj. kr. Hesin peningur varð goldin úr havnar- kassanum við 600.000 kr., með- an tær 400.000 kr. vóru lán. Hin stóra útbyggingin 1950 — 54 Í 1950 varð farið undir víðari útbygging av havnini og fevndi tað um hetta: 100 metra leingjan av eystara mola. 50 — — 143 — —- Oljubryggju. Byggifelagið Kampsax fekk hetta arbeiðið at gera hin 2. mai Studningur frá løgtinginum ...... Studningur frá ríkinum 50% av logtingsj. Føroya banki .................. Føroya Vanlukkutrygging ...... Føroya Sparikassi ........ Bikuben ................. Nye danske af 1864 ...... Hetta arbeidid var lidugt um heystið 1954. Men um ta út- bygging, sum sidani er farin fram og sum i dag er veruleiki, fara vit heldur at lata havnar- meistaran Høgna Mohr tala. Høgni Mohr: Ja, nú er so havnararbeidid av i hesi syftu. Eg sigi i hesi syftu, ti vit verða helst ongantíð heilt lidnir, sum eisini betur er, skal nakar útviklingur verða á hesum plássi. Men at munurin er stórur er fyri hvenn mann at síggja. Vit hava havt ringt veður, síðan havnarbyggingin var liðug, um vit kanska ikki hava havt slíka ódn, sum hinaferðina, molin brotnaði, men tann ódnin var eisini hin herviligasta hetta seinasta mannaminnið. Nú kom hetta so illa við, av tí at kistur- nar stóðu leysar. Hevði tað ikki verið, hevði molin hildið. Men eitt eru allir samdir um: At var molin ikki hesa náttina, hevði stórskaði staðist av her í Havn. Serstakliga haldi eg, at molin hevur gagnað Vestaruvág. Tað sær út sum at dregur tú eina — Gulakletts mola. — kei, vestara mola við 8,25 m dýpi. 1950 fyri 8 milj. 900.000 kr. Arbeiðið varð soleiðis fíggjað: . . . 3.150.000 kr. 1.575.000 kr. 1.000.000 kr. 1.000.000 kr. 1.000.000 kr. 1.000.000 kr. 60.000 kr linju úr Tinganesi og út i molan, so er alt vestan fyri hesa linju tann bera kyrra, har rørist ikki, medan tad eystanfyri ikki er púra kyrt, men kortini øgiliga nógv betur enn tað var. Tað vísir seg, at aldan snarar um mola- hevdið og fylgir bryggjukant- inum inneftir og fer síðan heilt inn á botn á Eystaruvág, hon kemur eisini inn á Tinganes eystaru megin, men vestaru megin er hon ikki til. Vestara bnryggjan, sum jú í síni tíð var valla brúkandi, er so avgjørt nógv tað besta plássið í Havnini dag Og nú vit hava nevnt hina herviligu landsynningsódnina, tá molin brotnaði. Kisturnar stóðu jú leysar, men hevði ar- beiðið tá verið komið eitt sindur longur áleiðis, hevði verið eðr- vísi vorðið, tá avtornaði. Men vit kunnu nevna ekið yviri undir Skálatroð sum eitt demi. Vit