mikudagur 4. juni 1975síða 5

NY. 40 — 4. juni 1975 sosialurin 0% av gøllum grønlend- ingum nervaveikir Danir sum arbeiða í Grenlandi fáa nógv sterri løn enn grønlendingar Vaksandi alkaholnytsla, vøkst- urin av kynssjukum, vaksandi kriminalitetur og misrøktan av børnum. Hetta eru nøkur av teimum evnum, sum fram eru tikin i tjakinum um Grønland tey sein- astu tiggju årini. — Tad er ikki talan um, at meginparturin av grønlending- um upplivir sosialar trupulleik- ar, siga Andérs From, Kirsten Just Jensen, Peter Friis og And- ers Kjør i frågreidingini um ud »Sosialar trupulleikar i Grøn- landi«, sum danska sosial- granskingarstovnurin nýliga hevur sent út. Kanningin er gjørd eftir boðum frá Grønlands- málaráðnum. Gjøgnumgangandi fyrikoma rúsdrekkatrupulleikar, kriminal- itetur og figgjarlig neyð bert fyri hjá einum litlum parti av fólk- inum — í mesta lagi 10% av teimum, sum kanningin umfat- ar. Harafturimoti kæra meira enn ein fimtingur av teimum 609 spurdu seg um nervøsitet. »Mentunar sjokk« Tad hevur fyrr verid sagt, at teir vaksandi sosialu trupulleikarnir i Grønlandi koma av einum „mentunar sjokki« orsakað av danskari ávirkan. Urslitið av kanningunum stríðir imóti hesi hugsan. Ein stórur partur av grøn lendska fólkinum hevur fingið betri meguleikar fyri skúla og arbeiðsmoguleikum og hevur i so máta styrkt seg til ein sokallað- an grønlendskan yvirklassa. Her Kriminaliteturin i Grønlandi er ikki so stórur sum fólk vilja vera við. Sosialgranskingarstovnurin í Danmark hevur gjert eina kanning av sosialviðurskiftunum í Grenlandi Kunngerð Eygnalækni Erik Heidensleben hevur viðtalu á Landssjúkrahúsinum (Tórshavn, tlf. 1 3540) frá mánadegi 9/6 til og við fríggjadegi 13/6 1975 og frá hósdegi 19/6 til og við fríggjadegi 4/7 1975 og á Klaksvíkar Sjúkrahúsi (Klaksvík tlf. 5 5463) frá mánadegi 16/6 til og við mikudag 18/6 1975. Sjúklingarnir mugu sjálvir ringja frammanundan til sjúkra- húsini og biðja um tíð. Tað verður bert tikið ímóti sjúklingum, ið hava ávísing frá lækna sínum, (born frá skúlalæknanum). Eygnalæknin er settur við rætti til privatkonsultatión, t.v.s. at sjúklingarnir mugu gjalda fyri viðtaluna til læknan sjálvan og ikki sum vant í >Leiðbeining<. Ein partur av út- reiðslunum verður afturgoldin av sjúkrakassanum. Landssjúkrahúsið Ellis- og Avlamis- heimið í Vágum Eitt starv sum sjúkrahjálpari er leyst við heimið frá 1.7.1975. Eisini verður sekt eftir einum avloysara fyri sjúkrahjálpara í umleið 4 mánaðar (byrja 15.8.1975). Skrivlig umsókn við avriti av prógvi og fråsøgn um fyrrver- andi arbeiðspláss verður at stíla til stýrið og senda til heimið áðrenn 25.6. Ellis- og Avlamisheimið er talan um sløk 30% av teimum, sum kanningin umfat- ar. At sammeta við steðuna í Danmark er stoðan í Grenlandi heilt oðrvisi. Sosialu trupulleikarnir finnast serliga hjá teimum, sum ikki hava fingið nóg góða útbúgving og sum eru Onøgd við arbeiðs- møguleikarnar. Tå sosialu trupulleikarnir i Grønlandi fyrikoma i størri mun enn i Danmark, so kemst hetta ikki av einum skeivum grøn- landspolitikki, men at hesin politikkur ikki er rokkin nóg langt Tá gronlendingar klaga um í búðarviðurskifti, so klaga teir ikki um háhús, men um vána ligari isolationsumstødur i teim- um gomlu træbygningunum Tá grønlendingar av og á kunnu vera ein óstabil arbeiðs- kraft, so kemur hetta ikki av grønlendskum mentaliteti, men av at arbeidsplåssini ikki eru nog stabil. Grønlendingar halda, at ein av orsøkunum til støduna millum grønlendingar og danir er, at danir líta niður á grønlendska fólkið. Triggir fjórðingar av teimum spurdu gronlendingun- um halda, at ov nógvir danir vera settir í størv í Grønlandi sum kundu verið sett av grøn- lendingum sjálvum. 58% av teimum spurdu halda, at danir fáa alt ov høga løn í mun til grønlendingar stubbar uttaneftir Ætlan um nýggja styris- skipan i Rhodesia Ein ætlan um at loysa trupul- leikarnar vidvikjandi styris- skipanini i Rhodesia bleiv al- mannakunngjørd i høvuds- staðnum Salisbury hósdagin í seinastu viku. Tað var mod- erati flokkurin í Rhodesia sum kunngjerdi ætlanina. Leiðarin í flokkinum, Tim Gibbs, segði, at einasta ætl- an flokksins var at skapa eitt friðarligt og gott heim fyri allar Rhodesianarar, hvítar so væl sum svartar. Sambært ætlanina skal ein nýggj stjórnarskipan setast í gildi innan fimm ár. Hevuðs- heitið í ætlanini er, at oll fáa valrætt. Avísar treytir mugu lúkast áðrenn vanligur val- rættur verður givin Rhodesi- anskum borgarum. Val í Finlandi í September? Nyvalid til finska rikisdagin fer eftir ollum at døma at vera triðja sunnudag og mánadag í september. Leiðararnir í finsku stjórnarflokkunum vóru fyrrapartin hósdagin hjá Urho Kekkonen forseta, har teir alment heittu á hann um at senda ríkisdagin heim og at skriva út nýval. Svar Kekkonens til floksleiðarar- nar var, at hann ikki hevur tikið endaliga stødu um at senda ríkisdagin heim. Or- søkin til hetta er, at Kekkon- en vil hava stjórnina sitandi eina tið enn og fáa týdning- armikil lógaruppskot, sum liggja til viðgerðar, avgreidd. U-2 niðurdottið í Vesturtýsklandi Eitt amerikanskt U-2 spin- flogfar datt niður undir seta løgnum umstødum seinasta hosdag vid eitt skogøki nær- hendis Wintherberg i vestur- tyska landspartinum Nord- heim-Westfalen. Umrådid, har flogfarid datt nidur, var alt fyri eitt kring- sett av vesturtyskum og am- erikanskum hermonnum, og politiið noktadi at úttala seg um málið, sum seinni bleiv fráboðað sum eitt hernaðar- ligt dulsmál Suðurafrika trupul- leikar innan ST Suðurafrika er í ferð við at koma inn í eina álvarsliga kreppu innan ST orsakað av at landið framvegis roynir at herseta part av Suðurvest- urafrika, eum eisini kallast Namibia Tíðarfrestin hjá ST um eitt alment lyfti frá Suðurafrika um at taka herfólk sítt aftur var úti fríggjadagin, og mangt bendir á, at higartil lyftini frá Sudurafrika ikki vilja vera nokk til at sleppa uttan um eitt ultimatum. Blóðigir bardagar í Angola Portugisiskir fallskýggjaher menn vóru hósdagin sendir til norðarapartin av Angola fyri at berja niður ófrið millum teir stríðandi partarnar í tjóð- skaparrersluni. Flóttarfólk haðani siga, at hernaðarligar deildir úr teim um stríðandi pertunum Tjóðskaparligi frælsisvigvøll- urin (FNLA) og Sosialistsiki fólkavigvellurin til frælsi fyri Angows (MPLA). Partarnir skutu eftir hverjum eðrur við tungum vápnum Loyvligt at roykja Hash Alaska er skjótt vorðið fyr amerikanski statur, har borg ararnir fáa loyvi at roykja hasj. Hægstirættur í statin um heldur ikki, at hasjroyk ing er skadilig og vil ti ikki geva politinum atgongd til íbúðir, har fólk roykja hasj Tað er tó framvegis ikki loyvt at selja hasj í Alaska ella goyma hasj uttan fyri sína egnu íbúð. Brezjnev aftur vorðin sjúkur Sovjettiski forsætisráðharrin Aleksej Kosygin hevur greitt einum japanskum budhista leiðara, sum er á vitjan Moskva, frá, at Leonid Brezjnev aftur er vorðin sjúk ur, upplýsir japanska tidind astovar: NHK. Vesturlendskar diplomat iskar keldur i Moskva boðaðu i seinastu viku frå, og eftir hvat id sovjettiskir stjórnar embætismenn Brezjnev medisinska viðgerð og verdur væntandi at siggja aftur i Kreml einaferð i hesum månada siga, so fær Framvegis ófriður í Eritrea Tað eru framvegis bardagar í etiopiska landspartinum Eri trea millum stjórnarhermenn og partisanar, sum vilja hava sjálvstýri fyri landslutin Bardagarnir hava hildið á fram hóast báðir partar hava góðtikið eina sudanska frið arætlan, segdu diplomatiskar keldur úr Rom mikudagin Keldurnar segdu, at parti sanarnir hava kringsett eina stjórnarherdeild upp á 2.500 etiopiskar hermenn í Dorfu dalinum umleið 12 km í ein landnyrðing úr hevuðsstað- num i Eritrea, Asmara, og at ein flutningsveitan av mati og aðrari útgerð til hermenn inar var týnd av minu- spreingingum á eliðini til Dorfu-dalin. Síða 5