leygardagur 28. juni 1975síða 9

| | Í £ Nr. 47 — 28. juni 1975 N N NNA N NN N NNN NS NN NN SAN N N FH N 77 NN | i] BI UI Q NN NN wo, 11, /} IV, ij Ne NN KN i i Ul 1 N | | N Kl N N N /170) jk 77 % N N NN INN Wi N Me N N HH, / Í, (2 jp Hf Ritstjori: Hans Thomsen re sosialurin Teir liva livid hættisligt At skifta um njosnarar tykist vera heldur nytt fyribrigdi i søguni. Søgumenn siga seg ikki vita um tilikar »rossahandlar«, um hetta ordid kann verda nytt, fyrr enn eftir seinna heims- bardaga. Sjålv njósnarasegan er óivað eldri enn kriggssøgan, ti sjåldan man nakað kriggj vera brostið á, um tað nakrantið er hent, uttan at frammanundan hevur verið njósnast hjá figgindanum. Allen Dulles, sum var stjóri fyri trygdartænastuni hjá amerik- Rudolf Abel, oberstur í sovjet- isku trygdartænastuni — rætta navn hansara er kanska Emil R. Goldfus. Hann er stersti njósn- ari, sum tað higartil hevur eydnast trygdartænastuni í USA at fanga. Hann varð í 1962 eftir at hava sitið fastur í 5 ár skiftur um við tveir Amerikan- arar, flogskiparan á njósnara- flogfarinum U-2, Francis Gary Powers og Frederic Pryor, sum sótu fastir í Sovjetsamveldinum, ákærdir fyri njósning ansku sambandsstjórnini, Cen- tral Intelligence Agency, stytt til CIA, frá 1952 til 1961, sigur í sínum endurminningum >The Craft of Intelligence<, at tær elstu skriftirnar, menn vita um, einki vita at siga frá, at njósn- arar hava verið skiftir um. Hann veit annars mangt áhugavert um njósning og trygdartænastu gjøgnum tidirnar at siga og tekur í heilum upp eftir m.a. kinesiska vísmanninum Sun Tzu, sum livdi u.1. 500 e. K. Men at njósnarar hava verið skiftir um, sigur hvorki Sun Tzu ella bíbilin nakað um. Krossferðirnar Í frálíka verki sínum um kross- ferðirnar, „History of the Crus- aders«, nevnir Steven Runciman ymsastaðni okkurt, sum kundi bent á, at teir arabisku og vest- urlendsku herferararnir, sum ofta løgdu miklan dent á at vera riddaraligir hver móti ødrum, av og á skulu hava skift um njósn- arar, men nakað vist veit kortini eingin um hetta. Í Daugavpils (sum býurin eitur á lettiskum á týskum: Diinaburg) gingu segur fyrst í 1930-árunum um, at bretski feltmarsjallurin, Sir Harold Alexander, sum doyði 16. juli 1969 og tá fyrri heims- bardagi endaði starvaðist í sam- bandi við tað sonevnda Balt- ische Landeswsehr í baltisku londunum, við árslok 1918 í býnum Rezekne í Letlandi skuldi hava fingið skift tveir bolsjevik- iskar njósnarar um við ein týskara og ein letta, sum høvdu njósnast aftan fyri russiska frontin, men heldur ikki henda segan kann váttast Tað tykist at øll lond ella allar stjórnir heilt fram til tíðina eftir seinna heimsbardaga hava livað eftir teirri meginreglu, sum ein hevur lisið um í óteljandi skald- søgu um ta bretsku Secret Service (har verður aloftast meint við trygdartænastuna hjá bretska herinum): >Vit seta tygum í starv sum njósnara, men koma tygum illa fyri av hesum, so kenna vit tygum ikki longur.< Vilja ikki vera við tað Njósning var nakað, eingin tosaði um. ØL lond og allir valdsharrar hava nýtt hesa mannagongd frá elstu tíðum, men eingin vildi vera við tað. Og luturin hjá njósnaranum var, um hann ella hon varð tikin, at tey vórðu tikin av døgum í stund- ini! ofta til — fyri at bjarga lívinum — at fara í tænastu hjá mót- partinum og tikið varð tíðum av hesum tilboðum. Tað finnast helst eingi demi um at útlitið at verða havnaður sum njósnari, hevur gjert tað trupult hjá stjórnunum at finna er nygg) njósnaraevnil men vis demi eru um Alen Dulles nevnir nøkur at ein njósnar ella arvingar hansara seinni hava tikið upp seksmál moti arbeiðsgevara sínum og kravt gjald fyri veittan dugna og hótt við at »avduka alt«, um teir ikki fingu peningin. Prógv finnast neyvan um tílík viðurskifti, men eingin ivi man vera um, at njósnarin ella tann, sum tikið hevur upp seksmál, í summum av hesum av hesum førum er fyribeindur so stillisliga sum hetta nú einaferð letur seg gera. Men sjálvandi fer útlitið til antin at verða havnaður ella dripin ikki sum frá líður at elva fólki at geva seg til hetta starv, og veit ein njósnari, sum er tikin, at hann ella hon seinni hevur góðar meguleikar at verða skift um við onkran annan. eru meguleikarnir størri fyri, at hin óhepni ikki sigur ov nógv undir teimum avhoyringum, sum ein- um tiknum njósnara altid verða Undir sakarmálinum móti Lonsdale var hesin stuttbylgjusendarin, sum varð nýttur at siga Moskva frá loyndarmálum við, ein partur av próvtilfarinum Men undir og kanska eina- helst eftir seinna heimsbardaga fingu menn aðra áskoðan um njósningina. Fleiri stjórnir varn- aðust, at høvdu teirra dugnaligu njósnarar einki í at velja enn tann vissa deyða, buðu teir sær fyri. Tað er úr hesum sjónarmiði, at hugsanin um at eira njósn- arum og goyma teir, so teir kanska seinni kunnu verða skiftir um við egnar njósnarar, er sprottin Njósnarin Rudolf Abel Fyrsti rossahandil av hesum slagi rættiliga haldgóðir og al- mennar upplýsingar eru um, fór fram i 1962, tå USA og Sovjet- samveldið skiftu sovjetiska njósnaran Rudolf Abel um við TL it... am ren Tó NEXT SHIF — QUEZN EL/SAB THURSDA y — hj iz huge, ToDAy itovLD GIME ld 4 5MER AR É - Abel var hart kroystur, tå hann skrivadi hesi bodini til hinar samansvornu: . . . ferSasedil til næsta skip — Queen Elisabeth — hósdagin — 1,31 — eg fekk ikki komið i dag, ti 3 menn elta meg flogskiparan å njosnaraflogfar- inum U—2, Francis Gary Powers og ein annan Amerik- anara, Frederic Pryor, sum eisini varð handtikin í Sovjet- samveldinum, ákærdur fyri njósning. Abel, hvers rætta navn var Emil R. Goldfus, livdi, sum tað tóktist, sitt fridarliga lív sum fotografur í Brooklyn. Í veruleikanum var hann oberstur í loyniligu trygdartænastuni hjá Sovjetsamveldinum. Um hann hoyrdi undir herin, flotan ella flogvápnið ella kanska øll try, varð ongantíð avdúkað við vissu, men tá teir komu eftir, at hann var oberstur, gjørdist monnum greitt, at hetta var ein av teimum veruliga „stóru fisk- unum«, teir hevdu fangað. Teir sovjetisku njósnararnir fáa hernaðarlig tignarstig, men eingin teirra verður, alt tað menn vita frá at siga, hægri enn generalloytnantur, síðani kemur generalmajorur, oberstur 0. s. fr. niðureftir, og hildið verður, at sovjetiska trygdartænastan ongantíð hevur havt medarbeið- arar við hægri tignarstigi enn oberstur í vesturheimi. Í hesum feri varð skift um á tann hátt, at Powers og Pryor vórðu sendir úr Moskva til New York (og haðani til Washing- ton), meðan Abel varð flogin úr Washington um New York til “Fýsturberlin, og síðani hava teir