leygardagur 12. juli 1975síða 4

Síða 4 smátiðindi sosialurin Nr. 51 — 12. juli 1975 innanoyggja 5.000 pund mikudagin Kósavirkið í Klaksvík tók mikudagin ímóti 5.000 pund- um frá trimum bátum. Nes- tangi hevði 830, Skorðhamar 2400 og Herjaskor 1800 pund. Týsdagin avreiddi Áarberg 85.000 pund av upsa undan Íslandi til Kósavirkið. Teir royna við snellu. Tríggir maskinbátar hevdu ávikavist 1200, 1500 og 600 pund. Mánadagin tók Kósavirkið ímóti fleiri landingum frá trolbátum. Árnabúgvin hevði 6000, Fuglberg 19.200, Hvít- hamar 12.500, Lisshevdi 15.500 og Reynsmúli 13.300 pund. Sjónleikur í bók Sjónleikurin Regin í Toftum, sum Jákup Berg, lærari í Vági, hevur skrivað, er nú komin í bók. Barnatíðindi, sum Jákup er blaðstjóri á, stendur fyri útgávuni. Leik- urin er i seks pørtum. I fororðinum sigur høvund- in, at grundarlagið undir sjónleikinum er ein elligomul søgn. Sidsøguliga er henda søgnin sera åhugaverd, við tad, at eingin onnur føroysk fråsøgn er um holmgongu (berjing, gliming) i hjåveru av vitnum til at avgera trætnad um hagamark, sigur høvundin. Leikurin fer fram væl undan sidaskiftinum — um år 1450. Skråseting Partafelagsskråsetingin hev- ur skråsett Pf Dagbladid, hvørs endamål er at reka blaðútgávu, herundir prent- smidjuarbeidi. Teknadi parta- peningurin er upp å 216.000 kr., harav 199.500 kr. eru goldnar kontant I nevnd felagsins sita: Oli Breskmann, Tórshavn, for- maður, Levi Niclasen, Hval- ba, Øssur Dam Jacobsen, Vestmanna, Per Hansen, Glyvrar, og Hans Andr. Jacobsen, Klaksvik. Virkis- leiudari er Heri Simonsen Østerø, sum samstundis er stjóri á fyritøkuni. Havnarliðið vann Eitt lið, samansett av B36- leikarum og 3 HB leikarum, vann dystin móti danska liðnum Jyderup í Gundadali týskveldið. Feroyska liðið vann við einum máli ímóti ongum. Tað var HB-leikarin, Finnur Helmsdal, sum gjørdi málið upp á brotsspark. Godtemplaraskeið byrjar friggjadagi' Fríggjadagin byrjar Norrent Godtemplaraskeið í Feroy- um. Tað verður hildið í døgunum 18. til 26. juli á stu- dentaskúlanum í Hoydelum. Tilsamans 125 útlendskir luttakarar hava teknað seg higartil. Teir eru úr Dan- mark, Finlandi, Noreg, Svø- ríki og Vesturtýsklandi. Framsýning av handarbeiði um Olavsvøkuna Um ólavsekuna verður skipað fyr einari norðurlendskari handarbeiðsframsýning í Før- oyum. Framsýningin er í letuni í Grenlandi og hevur frammanundan verið í Ís- landi. Tað er Kvinnufelags- samskipan Føroya, sum skipar fyri, og ætlanin er, at framsýningin skal setast upp i ellum bygdunum, sum er umboðaðar í samskipanini. Nordisk Kulturfond hevur styðjað tiltakið, og Kvinnu- felagssamskipan Feroya fær 10.500 kr. 1,3 milj. kr. í studningi Í skúlaárinum 1972/73 læt Statens Uddanelsesstettel,3 milj. kr. í studningi til før- oyskar skúlanæmingar ímóti góðari miljón árið fyri. Her er talan um skúlanæmingar í 8. og 9. flokki og á realdeildini, á studentaskúlanum og lær- araskúlanum. Haraftrat vórðu í 1972/73 latnar 268.000 kr. í studiulánum til læraraskúla- næmingar ímóti 307.000 kr. árið fyri. Í skúlaárinum 1965/66 vórðu latnar tilsamans 483.000 kr. í studningi til føroyskar skúlanæmingar. Haraftrat fingu læraraskúla- næmingar tilsamans 144.000 kr. í studiulánum hetta árið. Bíðar eftir atløguplåssi Smyril fer ikki í rutu til Klaksvíkar fyrr enn atløgu- viðurskiftini har eru í lagi. Mánadagin kannaði Smyril á ødrum atløguvidurskiftini, og tå varð avgjørt, at hann skal ikki byrja rutusigling til Klaksvíkar fyrr enn tey eru í lagi. Ætlanin er at gera eina lítla ferjulegu í horninum, har Barsskor vanliga liggur, so- leiðis at Smyril kann fáa bak- endan at har og fáa avgeitt bilflutningin, meðan bógvur- in skal liggja at teirri norðaru brúnni. Um mentanargransking Ein dagin eg var í ferð við at rudda, datt eitt »Ålit í ment- anarspurningum< á meg. hesum áliti eru ymiskir tættir í foroyskum mentanarlivi um- reddir. Eg skal her bert taka fram ein part av táttinum, sum nevndur er vísindi, og hesin partur er um mentanargransk- ing. Fyri ikki at verða misfat- aður skal eg fyrst greiða frå mini uppfatan av mentan. Mentan er eftir mínum tykki virði, hugsjónir og uppfatanir, sum hýst verður í huga okkara, og sum koma til sjóndar í ym- iskum mentanarproduktum t.d. foroyskum dansi, kristiligum metum, húsabygging o.m.e. Mentan er fyri ein part arvur eftir forfedrum okkara, fyri ein part komin til okkara uttanifrá og góðtikin av vissum bólkum av fólki okkara, og sjálvi hava vit eisini uppfunnið eitt og annað. Partar í mentanini kunnu vera felags fyri okkum øll, men vit kunnu eisini tosa um lut- mentanir, t.d. hava babtistar ikki somu lívsvirði sum komm- unistar, ella studentarnir í Hoy- dølum somu lívsvirði sum fiski- menn. Mentanin verður ávirkað og lagað eftir umstødunum. Hugsjónir og virði broytast í nýggjum umsteðum. Fyri at taka eitt domi, so er tað soleiðis vorðið í dag, at diskotekini eru vorðin ein partur av føroyskari ungdómsmentan, meðan tann foroyski dansurin er vorðin eitt tiltak hjá eini lutmentan — dansifeløgunum. Orðið >Kyll- ingur< umboðar í føroyska mål- inum eitt nýtt fyribrigdi í før- oyskari matmentan, sum er ein frystur høsnarungi stoktur í grill og í olju og etin saman við pom- frittum. Mentan hon er, hon kemur til sjóndar í orði, atburði og verki. Mentan í visindaligum týdningi er ikki tað sama sum finamentan. Hetta vil kortini ikki siga, at øll mentan skal sleppa at breiða seg sum illgresi, har tað sterkara køvir tað veik- ara. Men fyri at kunna lúka ill- gresið burtur og varðveita tað, sum vit halda vera vert at varð- veita, mugu vit finna fram til, hvat tað er, sum skapar ment- anina ella mentannir okkara, og hvussu hon fungerar. Hetta varð til eina longri umreðu av heit- inum mentan enn ætlað, men neyðugt kortini. Her á landi eru tað triggir stovnar, sum eru dokumenter- andi mentanarstovnar. Teir eru Landsskjalasavnið, Fornminnis- savnið og Fróðskaparsetrið. Landsskjalasavninum og Forn- minnissavninum er ikki álagt nakað granskingarvirksemi, men at skráseta og varðveita seguligt og sidsøguligt keldutilfar. Bert Fróðskaparsetrið hevur visinda- ligt rannsóknarstarv í sínum endamáli. Á sterinum eru í løtuni triggjar deildir, Feroya- málsdeild, Heimsspekisdeild og Steðisútbúgvingin við fleiri deildum. Her er vert at leggja til merkis, at ongum stovni er álagt at granska føroyska mentan, sum skuldi verið eitt so avgjert granskingarevni. Fornminnis- savni og Landsskjalasavni er ikki álagt granskingarvirksemi, og á Feroyamálsdeildini er úr at gera at savna orð, sum umboða mentanarproduktir í eini eldri mentan — skilagott arbeiði, og at smíða nýggj orð fyri mentan- arproduktir, sum meginparturin av fólkinum nýta onnur orð um. Men gransking av sjálvari ment- annini og vilkorum hennara er onki rúm fyri. Kortini koma hvert ár ein hópur av útlend- ingum til Føroya, sum finna eitt el dorado við órannsakaðum mentanarligum fyribrigdum, sum teir gera um til akademisk brøgd í heimlandi sínum, meðan vit síggja segu okkara skrivaða av útlendingum, mentan okkara kannaða og umboðaða av út- lendingum, sum vit so aftur sitera, tá vit fara at skriva um mentan og søgu okkara. Onki illt um hesar útlendingar, men hevði tað ikki eisini verið gott, um vit birtu neista og áhuga fyri granskingarvirksemi hjá okkara egnu fólkum, so tey ikki bert nýta tíð sína til at renna undan gravneytunum hjá Landsverk- frødinginum, at svara brøvum og at sýna turistum Kirkjube- múrin, men eisini fáa hevi til at gera miðvíst granskingararbeiði. Lat meg enda við broti úr inn- ganginum til álitið: — Nøkur ár kunnu fólk reisast upp til dáð, men líðandi maktast tey og reisast ikki aftur. Nú kunnu vit filosofera aftur og fram um, hví mistreysti kemur á fólk, hví ov lítil eldhugi og avreksvilji er at síggja, og hví tey, sum uppi eru í hesum arbeiði, ofta gerast vónleys, hørm og grenjut og stundum falla í fátt. Ein av atvoldunum er uttan iva tann, at alt er so til- vildarligt og hyggjuleyst, at hver situr í sínum lagi og trilvar seg fram í blindum uttan at vita nakran veg, at arbeiðið, tú gert, ofta tykist sum eitt høgg í tóman heim. Fólk finna einki hepi í hesum í longdini, nógva- staðni metir tú beinleiðis illvild og andstæðu fyri ikki at tala um líkasælu. Hatta vóru ikki míni orð, og enn eri eg so mikið optimistiskur, at eg vóni, at tey koma ikki at verða tað. Jóan Pauli Joensen Framtíð Føroya Nú eina tíð hevur tú neyvan kunna gloppað eitt blað, uttan at sæð hvussu nógv verður skrivað um sjómark, fiskimark, og ell mark sum teinkjast kunnu úti á sjónum. Eitt er givið, at langfarafiskiskapur hjá okkum . syngur upp á sítt síðsta vers. Hvat ið kann henda við for- handlingum við okkurt land eina stutta tíð framyvir, tað er ikki gott at meta um í dag. Men eitt er vist, vit byggja onga framtíð upp á tað. Um so skuldi verið, at sjóvinna okkara fer at minka niður í lítið og einki, hvat er so eftir? Nú kann spyrjast, hvat gevur landið sjálvt? Jørdin, sum landið eigur, sigst vera annar hver teigur og annað hvert fjall. Og hvussu nógv av landsins børnum fødir henda ogn landsins. Mangan hoyrir tå tosað um, hvussu uttanbyggjajørdin liggur og tarnar allari utvikling, og deilvis avoydir bygdirnar. Ja, sjálvandi er tað rætt at taka so týðandi mál til viðgerðar. Men so eintáttaður kann eingin vera, at siga at einki kann gerast, fyrr enn hesin spurningur er loystur. Gamalt er, at frá høvdinum skal tú hvalin skera. Og tað kann í hesum feri eisini verða nýtt um landsjørdina. Hvussu blívur hon umsitin og rekt. Hvat gevur hon, ella hvat kostar hon landinum. Tað er nokk einki at taka seg aftur í, at landsins myndugleikar sita tigandi og hyggja at, at ein stórur: partur av hesum eigindómi verður van- røktur og deils virðisminkaður. Tað er ein stovnur undir landinum, sum nevnist jarða- ráðið. Hvat var meiningin við at seta hann á stovn. Og hvussu hevur hann arbeitt. Hvussu arbeiðir hann ídag. Og hvussu kemur hann at arbeiða framyvir. Mangan hoyrir tú sagt, at tað loysir seg ikki at vera bóndi. Tað kann gott vera. Men hví so ikki loysa hesar menn úr hesum trælalivi. Tað er sólaklárt, at tað, sum gongur fyri seg ídag við lands- Framhald á síðu 6