leygardagur 19. juli 1975síða 9

——— Nr. 53 — 19. juli 1975 sosialurin DH 2/ 2 mr, Úff / AV IV Ira gr Æg, 77 Ísl ll, 77 499, ,, 22 SÁ 7 SN MM Ve AN Mt NN / MW 77 IN N Q NS NN IL (7 N NK |} N = Á sl (77) 4 /, , MM Mg 7 7 i, SM) mM 4 Ut 4 A NN NN 27 {fi AN 1 N N Í f NSSS N / øf Í 0 SN N AR NN NN NN b gg, NN ÁÁ 7 S 7 NN x N Ritstjóri: Hans Thomsen VINIR „Eftir boðum førarans« Fråsøgn um tann tiltikna tilburðin, tá SS-obersturin — eysturríkarin Otto Skorzeny, sum doyði mánadagin í hinari vikuni, fekk italska einræðisharran Benito Mussolini leysan, meðan hesin sat fangi uppi á tí fleiri túsund metra høga fjallinum, Gran Sasso d'Italia FYRRI PARTUR Skrivad hevur Hans Thomsen Mussolini verður avsettur Kriggið gekk nú á fjórða ári. bardagin í Norður-Afrika var av og teir sameindu hevdu tikið Italienarar i hundraðtúsundatali til fanga. Mussolini ivadist ikki i, at Italia nú stóð fyri tørni, og at Eisenhower skjótt fór at halda yvir um sundið. Ítalski førarin — il Duce — var sjúkur og vónsvikin. Og bangin. Fólkið, hann ráddi yvir, var einki kriggsfólk — og hetta skal sigast sum rós um italska fólkið, at tað vildi heldur liva í sátt og semju við grannarnar enn bera vápn á teir. Stór verk- fell høvdu verið í stóru idnadar- býunum Milano og Torino, har teir svongu arbeiðsmenninir hevdu gingið kravgongur og kravt >breyð, frið og frælsi«. Mussolini hevði í fleiri mån- aðar banað og biðið Hitler um at binda frið við russar, so tann veldugi týski herurin á eystur- vígvellinum kundi verða tikin heimaftur at standa ímóti tí stødugt vaksandi eingilskt-am- erikansku hóttanini, ti hann væntaði hvenn dag, at teir fóru at koma yvir um Ermasund. Og týski førarin helt eisini, at nú var stundin komin at fara at hitta henda skinkluta lagsmann sín og seta eitt sindur av krúti í hann aftur. Hesin fudnurin varð so hildin í Salzburg tann 7. apríl 1943, og hóast Il Duce hevði sett í seg at siga sum var, mátti hann — sum ikki einaferð — hokna undir orðafloymi førarans. Hvussu hesin fundur fór, vita vit úr dagbókini hjá týska propagandaráðharranum, Joseph Gøbbels: „Við at spenna seg út av ollum alvi, eydnaðist tað foraranum at sissa Mussolini aftur Sjáldan havi eg sæð nakran mann — sum Il Duce — sitið so hamskiftan . . . Tá hann kom út ur tokinum, helt førarin hann siggja so skirvisligan og gamlan ut, men tå hann for frå okkum aftur — aftan å fyra daga sam- veru — var hann hin sami aftur og fúsur at leypa á sjógvin fyri føraran, um so skuldi verið. < Men veruleikin var nakað eðr- vísi, tí Mussolini var als ikki skikkaður til at standa ímóti teimum hendingum, sum nú so bráddliga komu sum ólegi inn á hann. Aftan á at teir sameindu í ollum góðum hevdu tikið Tunis í mai mánaða, gjørdu teir land- gongu á Sicilia tann 10. juli. Italienarum dámdu lítið at skula stríðast í sínum egna landi, og skjótt komu boð til hevuðs- midstød førarans um, at italski herurin »var um at syndrast sundur« sum hann målbar seg å einum fundi i OKW (Ober- kommando der Wehrmacht). »Einans óhoyrdur harðskapur (segði Hitler á einum fundi, hann hevði við generalar sínar tann 17. juli) av sama slag sum Stalin nýtti í 1941 og Fransar í 1917, kann bjarga okkum burtur úr hesari stoðuni. Í Italia átti ein dómstólur ella kriggsrættur at verið settur, so vit sluppu frá fólki, vit ikki leggja í at hava.« Førarin bodsendir Mussolini So sendi hann aftur bod eftir "or Av øllum teimum løgnu stavnum, týski førarin ADOLF HITLER, heuði í tænastu síni, man Otto Skorzeny, sum mánadagin í hini vikuni doyði i Madrid 76 ára gamal, vera uppi í teimum legnastu ella ið hvussu er gátu- førastu. Tá hann varð tikin eftir kríggið og kom fyri rættin í Núrnberg, vistu dómararnir (teir vóru fýra: ein amerikanari, ein breti, ein fransmaður og ein russi) ikki hvat teir skuldu gera við hann, tí hesin maður heuði einki fólk dripið og ongar jødar týnt, sum so mangir av starvsfeløgum hansara annars høvdu gjørt seg sekar í. Hann var eisini púra frífunnin, hóast hann mangan heuði lumpað teir sameindu so eiggiliga, at teir eingi livandi ráð vistu sær. Livssøgan hjá SS-oberstinum Otto Skorzeny er nógu meira spennandi enn nekur krimisøga, og týski førarin heuði eina sanna turkatrúgu til henda mann, sum ferð eftir ferð setti sær feri fyri at loysa uppgávur, sum tóktust óloysiligar og sum eingin annar hættaði sær undir. Her kemur segan um eitt bragdið, hann gjørdi: Tá Mussolini varð frákoyrdur í 1943 og sat sum fangi á einum hotelli uppi á einum fleiri túsund metra høgum fjalli, væl vardur av albrynjaðum hermonnum, lendi Otto Skorzeny við nekrum fáum SS- monnum í einum lítlum flogfari uppi á fjallatoppinum og fekk Mussolini leysan aftur, meðan teir sameindu stóðu býttir og gánaðu. Mussolini um at koma at tosa við seg um viðurskiftini. Hesin fundur var tann 19. juli í Feltre í Norådur-Italia. Hetta var annars trettandi fundur millum hesar báðar einræðisharrarnar, og var ógvuliga líkur teimum, sum frammanundan hevdu verið. Hitler tosaði alla tíðina, meðan Mussolini sat og lurtaði — triggjar tímar áðrenn teir fóru at fáa sær morgunmat, og tveir aftaná. Tann fanatiski týski førarin royndi alt tað hann kundi at fáa lív aftur í sín skinkluta og sjúka felagsmann: Teir skuldu og máttu báðir standa øksl við 6. juni gjørdist tað, sum leingi hevði riðið Hitler og generalum hansara sum marran, veruleiki og bretsk-amerikanska landgongan í Normandinum varð sett í verk. Tíðliga á morgni lógu skip i túsundatali uttan fyri norðurfronsku strondina øksl í bardaganum á øllum front- um. Henda uppgáva var so stór, at hon ikki kundi latast einum ødrum ættarliði, ti søgan kravdi hetta av teimum. Og væl bar til at hava bæði Sicilia og Italia fast i teirra hondum, men so måttu Italienarar vilja berjast. Hann skuldi senda teimum nýggjar tyskar herdeildir at hjålpa teimum. Eisini høvdu teir nå uppfunnið ein nýggjan kav- bát, sum fór at geva eingilsk- manninum hansara >„Stalin- grad«. Men hóast alt reypið av Hitleri — sigur tolkur hansara, Schmidt doktari — var lagið einki serligt. Mussolini var so niðurfyrikomin, at hann íkki orkaði longur at lurta eftri orða- floymi vinmannsins og noyddist til endans at biðja Schmidt doktara um at læna sær, tað hesin hevði skrivað upp. Heldur ikki bøtti tað um lagið á II Duce, tá teir mitt undir fundinum fingu boð um, at teir sameindu høvdu gjørt stórloftálop á Rom á miðjum degi. Nei, Benito Mussolini var nógv eldur og troyttur, hóast hann ikki var farin um tey trýssinstjúgu enn — hesin maðurin, sum nú í tjúgu ár hevði hóreiggjað sær á europeiska leikpallinum, orkaði ikki longur. Og tá hann kom suður til Rom, stóð nógv verri til, enn hann hevði trúð, tí har var ein stór samansverjing ímóti honum —