leygardagur 4. oktober 1975síða 9

Nr. 68 — 4. oktober 1975 N 77; DK N la VÁ N IV SS Hø NN 7 Í 27 IM N 1, Ís Á 2, i, 2 NN N ” fj 74, NEN 4 7 Z/h fg NN Í} (1, Í SN SN NS I / H/ N SN | N = M 7 AT NN 7} 7 710 4 HM MW 5 NN N N AM SN Wii 77 N Va ta Í NR 7 NN NM 2 (7 N NS NN NN Í I Í{1# 7 B 7 NS R NN NN N YU Ritstjóri: Hans Thomsen sosialurin Gunnar Gunnarsson Í gomlum døgum hildu íslendsku skaldini til við hovini í útlondum, yrktu kvæði og drápur til fremmandar høvdingar og bóru kunnleika um fremmand lond og vidurskifti heim aftur við sær til Íslands. Minnið um teirra víða- gitnu ferðir skaptu í íslendsku fólkasálini ein longsul eftir europeiska meginlandinum, ein mentunarlongsul settur saman av trongdini til at vaksa um flogið og eini tráan eftir føri- muni at vera við til at seta dám á vendurnar í mentunarliga heimsvevnaðinum. Sum målsliga innibygringin vaks, gjørdist hesin longsul sterkari og fyrst i hesi øldini spurdist burtur úr hesum, at nógv islendsk skald fluttu heiman fyri at skriva á øðrum málum. Best kendir av hesum eru kanska teir Íslendingarnir, sum stutt undan fyrra heims- bardaga 1914 —18 fóru at gera vart við seg í Danmark: Johann Sigurjónsson, Jónas Gudlaugsson, Gudmundur Kamban og Gunnar Gunnarsson. Tað besta í list teirra er ekta íslendskt, fast bundnir at íslendskari søgu og íslendskum hugsunarhátti, sum teir vóru. Tann seinast nevndi av hesum monnum, rithøvundurin Gunnar Gunnarsson, er føddur í 1889. Hann búði i Danmark frá 1907 — 1939, tå hann fór heimaftur til Íslands. Fyrsta bók hansara, sum kom út í Danmark í 1911 var eitt lítið yrkingasavn. Árið eftir kom fyrsti parturin av søguni um ættina Borg við ti kenda danska heitinum »Borgslægtens Historie«, sum alt fyri eitt gjørdi hann kendan og gjørdist mest sum fólkaogn. Titlarnir, sum her verða nevndir eru allir á donskum. Næsta verkið frá hansara hond var »Varg í Veum« í 1916, »Salige ere de enfoldige« 1920, »Edbrødre« í 1918 »Skibe paa Himlena 1925 og „Jón Årason« í 1930. Gunnar Gunnarsson hevur vunnið sær ein stóran og trúgvan lesaraskara, og man hetta fyri ein part vera reidiligu livsåskodan hansara fyri at takka. nógv av árunum, síðani hann flutti heimaftur, hevur hann brúkt til at týða seg sjálvan aftur til móðurmálið íslendskt. Í 1934 fekk hann professaraheiti. Av mongum legnum stavn- um eg havi hitt, haldi eg kortini Geir vera tann marg- háttligasta. Vit hittust av berari tilvild. Pápi og eg vóru farnir oman í handilsbygdina, og av tí at ein dampari beint var komin, fóru vit umborð at finna hov- meistaran, hildu hann kanska mundi hava nakrar floskur av góðum konjakki at lata okkum fáa. Vit góvu okkum óvanliga góðar stundir. Dag- in eftir var ætlanin at byrja slótturin, so teir næstu mán- aðirnar fór neyvan at bera til at taka sær av løttum. Tå vit høvdu verid eina lotu umborð, kom ein ungur maður yvir til okkara. Hann segði seg vera ferðamann við skipinum; annars kallaðist hann Geir og sóknaðist eftir vinnu fyri summarið sum bønarmadur. Um pápa ikki tørvadi ein mann til hoygg- ingina? spurdi hann. Ella kendi onkran annan bónda har í dalinum, sum var óhjálpin við arbeiðsmegi. Tað sást á øllum brøgdum, at Geir var maður, sum bæði vildi og kundi fáa nakað á skaftið. Slíkt sæst oftast við hálvum eyga. Hann var heilsugóður og á tambi av lívsmegi — átti hetta avlop av megi, sum ger, at tey útvaldu, sum eru so væl fyri, fáa ikki bundið frið ella staðið still, um tað so bert er eina lítla lotu. Eisini mundi hann vera ein íspegil og ógvuliga kátoygdur var hann. Pápi skúgvaði húgvuna aftur á nakka og kláaði sær í pannuni, sum hann plagdi, tá hann skuldi taka eina avgerð, sum hann í roynd og veru longu heuði tikið. Hann visti, at slíkur maður var gull verdur. Hann fór við sínum lætta sinni at fáa ferð á arbeiðið og annars dámdi eisini pápa so væl hetta slagið av fólki. Kortini lætst hann sær í fyrstani at ivast. Jú, segði hann, — nú er árið kanska ikki av teimum bestu til gras, — so klókt hevði kanska verið at vissa sær fólk í góðari tíð. Men nú er tað tað, at mær trýtur hoy- konur, og ikki betir tað um at fáa sær ein slótturmann aft- rat, tí hoykonurnar herum- leiðir finnast ikki undir hverjum steini. Bráddliga gjerdist Geir inntonktur og ogvuliga álvar- samur. Hvussu álvarsamt hetta var honum, skilti eg ikki fyrr enn seinni. Eg haldi so avgjert, at eg nú ein dagin av tilvild kom at hoyra eina samreðu millum nekur av hinum ferðafólk- unum. Teirra millum var ein genta, sum segði seg sóknast Síða 9 ME FRÍGGJARARNIR eftir arbeiði fyri summarið, men kanska eg fari skeivur. Annars haldi eg tað er handa, ið har gongur, — um tygum skuldu lagt í at spurt hana. Påpi fór at tosa við ta ungu gentuna, — og rætt var, sum Geir hevði sagt. Av tí at pápi nú hevði sett sær fyri at festa henda ben- armannin, komu bæði hann og tann vakra, unga gentan, sum æt Sigga, við okkum, tá vit fóru í land aftur. Vit høvdu gjørt kvettið og glaðir vóru vit. Geir skemtaðist alla tíðina, men tann unga gentan tóktist óvanliga smæðin. Hverja ferð vit talaðu á hana, rodnaði hon, — eisini tá vit tosaðu við Geir. Teirra mill- um varð einki orðið talað, — sum vera man, tey kendust jú einki. Pápi og eg vórðu ikki sviknir av hesum báðum fólkunum, vit hevdu fest okkum, tí tá arbeitt verður so hugaliga sum tað summarið, fyllast hoyleðurnar skjótt. Sovorðnan íspegil og skemt- ara sum Geir havi eg ikki vitað. Meðan hann prátaði og læði, sveipaði hann liggj- anum so dúgliga, at hann fekk hinar slótturmenninar at kappast, og konufólkini noyddust at dríva á fyri ikki at koma darlandi aftaná. Vit vistu ikki, hvussu summarið fór. Eg og Geir vóru blivnir rættiligir vinmenn, tá hann ein sunnudag 0. u. eina viku fyri tað stóra hátíðarhaldið, sum verða skuldi, kom til mín, har eg lá á einari lyngtúgvu nakað oman fyri garðin og sólaði mær. Eg lá og hvíldi meg við einari bók oman á alt knossið, sum verið hevði ta vikuna. Hann var kátur sum vant og prátaði ófert. Eg havi nakað umráðandi at tosa við teg um, helt hann fyri. Hoyr, fert tú nakran veg í dag? Nei, eg ætli mær at verða við hús. So, so. Jú, men so ber væl til. Tað vil siga: við hús sleppur tú ikki at vera, um tú vilt gera mær ein lítlan beina. Eg legði honum dýran við, at eg var fúsur at veita honum allar teir beinar, sum eg kundi. Hatta visti eg altíð, segði hann. Tú ert í grundini bara fittur og mær dámar teg væl, hóast tú ert reyðhærdur. Men Harragud! Hvat hevur tað at týða! — tá annars einki annað bagir tær. Eg skal siga tær, at eg eri so illa fyri, at eg fái ikki tíðina at rekka. Nú skalt tú hoyra: Pápi kemur til m—| pp