leygardagur 25. oktober 1975síða 9

I KS 0. Nr. 74 — 25. oktober 1975 19 I dl Á, Í 74 SLÁ Í? 7, Il; UN WM Í Up 1, IV Hø lá 7 Í, Í {/ 7 7 (pr fø 7 ss 7 4 Ur Útg 77 (1/ FU WIR TT, TT 77% — W N NN N N RS NN 3 NN NS AN NN NN N NN N NNN MINN NN INN 2 N N Ritstjóri: NN N NA N N NN N NA S N N SS AN N NS NN NS N N N NN ANN Ul M VIRT 7) mM 4, 7 4 MM ” m (7) vs Sp Wh 2, 7, 4 LD 4“ 1. 7 74 Hans Thomsen sosialurin Síða 9 Ein rómverskur Cæsar og seinastu dagar hansara SEINASTI PARTUR »Soleidis skuldi endin verða!< læt í Mussolini, tá hann á FÅ sinni hoknadi nidur å sofuna inni hjå Vittorio Emanuele kongi, men hesin endi, sum Il Duce longu tå sá fyri sær, skuldi gerast uppaftur ræðuligari. Hatrið hjá einum heilum fólki skuldi vendast ímóti honum sum eldur, so at hvorki hann sjálvur ella hjákona hansara fingu frið, aftan á at tey vóru deyð. Tað hevur áður verið greitt frá her í vikuskiftinum um ta dramatisku bjargingina av Mussolini, sum SS-obersturin Otto Skorzeny stóð fyri eftir boðum frá Hitler, so tað skal ikki rødast um her. Bert skal í stuttum takast uppaftur, at Hitler hevði latið avvápna italska herin og herseta tveir triðingar av Ítalia við týskum divisjónum. Eisini hevði hann latið stovnað eitt nýtt fasist- iskt ítalskt ríki við Mussolini sum leiðara. Tað var tann so- nevnda »Salo republikkin«, nevnd eftir bynum Salo vid Gardavatnið. Nærhendis hes- um býi skuldi nú Mussolini seta nýggja høvudsmidstød sína á stovn. Tann 18. sept. helt hann reðu til italska fólkið í útvarpinum og bað all um aftur at fylkjast um fas- ismuna. FASISMAN FÆR MØNUSTINGIN Longu t. 4. juni 1944 vóru tey fyrstu sameindu pansaraher- liðini komin til útjaðararnar av Róm, og nú var tap í hendi. Kortini kundi Musso- lini eitt hálvt ár seinni, í desember mánað, fara til Milano og har halda eina glødandi rødu fyri fólkinum um tey loyniligu vápnini hjá Týskinum, sum skuldu vinna seinasta bardagan. Á Teatro lirico, sum rúmti 2.000 fólk- um, nýtti hann aftur til fulnar sínar talugávur og rødan hoyrdist um allan staðin gjøgnum allar hátal- ararnar, sum uppsettir vórðu. Tá hann kom út úr hesum sjónleikarhúsi, lupu konufólk í hópatali fram at honum, grýttu hann undir í blómu- tyssum og kystu hann so dyggiliga, at hann varð út- meiggjaður í varrasmyrsli. Tá hann koyrdi gjøgnum býin dagin eftir, stóðu 40.000 fólk við gøtunum og fagnaðu honum stórliga. Men hetta var eisini enda- bresturin av fasismuni. Mussolini og menn hansara høvdu longu avgjørt, at tann seinasti hetjubardagin skuldi standa við fjallaksansan Val- tellina, einar 80 kilometrar norðan fyri Milano. Har var ein 70 kilometra langur dalur við skansum í hópatali frá fyrra heimsbardaga. Har vóru eisini bæði el-verk og sjúkra- hús og beinleiðis samband við Týskland og Schweiz. Her ætlaðu fasistarnir, at seinasti bardagin skuldi standa. Í Valtellina ætlaði Mussolini sær at doyggja hetjudeyðan, so at fråsøgan um hansara avreksverk skuldi liva eftir í italska fólkinum. Men nú kom hver hend- ingin aðrari á kroppi. Musso- lini roknaði við, at Týskarar kundu halda frontin fram við Po-ánni einar 80 kilometrar í vitjað. Deyðamóður og renn- vátur í sveitta helt hann fyri: »Stødan er vanlukkulig. Har er einki eftir.« »Jumen, Týskararnir verja so frontin við Po-ánna<, helt Mussolini ovfarin fyri. »Nei, einki verja Tyskarar nakran front,< helt heryvir- maðurin fyri. >Teir eiga ongar kanónir og bert eittans flogfar eftir. Eg haldi tygum í stundini eiga at geva boð um at taka seg aftur til Valtellina alt fyri eitt. Týska herleiðslan er ikki til longur«. „Eg havi hoy!t eitt graml um, at teir sameindu skuldu verða móttiknir við blómu- tyssum í Bologna<, segði Mussolini, »men hatta man einki hava upp á seg?< „Jú, hatta er tianverri so,< svaraði heryvirmaðurin bart- Hitler og Mussolini báðir hyggja at skaðanum, sum tann bumban voldi. ið brast á førarahøvudsmidstødini t. 20. juli 1944 og sum ætlað var Hitleri ein landsynning úr Milano, men fleiri av teimum ovastu týsku herleiðarunum vóru longu farnir undir loyniligar samráðingar við teir sam- eindu um at geva seg yvir. Tann 21. apríl tóku herdeildir hjá teimum sameindu Bologna og hildu haðani í ein útnyrð- ing. Tveir dagar seinni kom ein av adjudantunum hjá Mussolini aftur frá front- inum, har hann hevði verið og út. >Italska fólkið tekur ímóti ollum við opnum ermum, sum kunnu fáa frið í lag«. „SEINASTA SÍÐAN Í LIVSSØGU MINI« Nu hevdi Mussolini heldur onga viljastyrki eftir, og ongantid aftur kom hann at taka nakra avgerð. Eina tíð var líkt til, at hann ætlaði sær at seta Valtellina-ætlan- ina í verk, men tá so ráðgevar hansara segdu honum frá, at tað harumleiðir var murrandi Karl Wolff oberstur, ið var ovasti fyri SS í Italia. Hann samráddist í loyndum við teir sameindu um at fáa frið, av tí at hann helt alla mótsteðu vera meiningsleysa og einans fara at leggja Ítalia í oyði fult av kommunistiskum partisanum, skifti hann aftur ætlan. Hjákonan hjá Mussolini, sum var hjá honum hesar seinastu dagarnar — hon æt Claretta Petacci ætlaði sær at fylgja Il Duce, hvat so enn hendi, men Mussolini var í veruleikanum fangi hjá Týskarunum. Teir hevdu bæði valt tilhaldið hjá honum við Garda-vatnið og harum- framt sett 30 SS-menn at halda vakt uppi yvir honum samdegrið íkring. Á ellum vegum, sum gingu niðan til høvudsmidstød hansara, hevdu teir = vaktarmenn standandi, og skuldi hann ringja nakrastaðni, mátti hann brúka eina týska her- telefon, og allar samtalur vórðu avlurtaðar. Mussolini gjerdi eina sein- astu roynd at samráðast við partisanarnar. Kundi hann —