leygardagur 29. november 1975síða 4

sosialurin Nr. 84 — 29. november 1975 Einki endaligt úrslit ST-aðalskrivarin, Kurt Wald- heim, hevði fyrr í vikuni sam- ráðingar við ísraelskar leið- arar um Miðeystur. Sam- stundis vóru eingin tekin til, at Sýrialand, sum Kurt Waldheim vitjaði seinasta vikuskifti, vildi ganga við til at leingja heimildina hjá ST- hermonnunum á Golan-fjóll- unum. Heimildin er úti í morgin. Aftan á samráðingar við ísraelska uttanríkisráðharran, Yigal Allon, segði Kurt Waldheim við tidindamenn, at tad enn var ov tidliga at siga nakad, um heimildin hjå ST-hermonnunum verður framlongd við einum ári. Surinam fær sjálvstýri Eftir at hava verið hollendskt hjáland í meiri enn 300 ár, fekk Surinam í Suðuramerika sjálvstýri um dagarnar. Surinam (fyrr hollendskt Guyana) umfatar eisini oyggjarnar Tær Smáu Antill- urnar, og samlaða fólkatalið í landinum er 400.000. Landið hevur í veruleikanum havt sjálvstýri í fleiri ár, tí hol- lendska uppileggingin í inn- anhýsis viðurskifti hevur ver- ið nógv avmarkað í seinast- uni. Calley hjálpir Wallace Fyrrverandi loytnanturin, William Calley — kendur frá hópdrápunum í My Lai í 1968 — hevur avgjørt at styðja George Wallace til forseta- valið í USA næsta ár. Ein limur í valnevndini hjá Wallace sigur, at teir meta Calley sum ein nýggjan mann. Calley varð dømdur til 10 ára fongsulsrevsing í 1971. Fangauppreistur í New York Fleiri hundrað fangar gjørdu mánadagin uppreistur í ein- um fongsli í New York og tóku fimm fangavørdar til gidslar. Hetta hendi aftan á úrslitaleysar samráðingar við fongsulsmyndugleikarnar um frægari viðurskifti í fongdl- inum. Trý samráðingar- umfør í Kina Tad er ætlanin. at hava i minsta lagi try samrådingar- umfør vid kinesisku leidarar- nar undir fyra daga vitjanini hjå amerikanska forsetanum, Gerald Ford, i Peking i næstu viku, siga vælvitandi keldur i USA. Samrådingarnar verda frå kinesiskari sidu leiddar av varaforsætisrådharranum, Teng Hsio Ping, sum verður sagdur at vera tann hægsti politiski leiðarin í Kina í løtuni. stubbar uttaneftir Vil skiljast Rock-stjørnan, Gregg All- mann Friday, hevur bodad einum dómstóli frå, at hann ynskir at skiljast frå koríu | | sínari, Cher. Henda myndin varð tikin bert átta dagar eftir brúdleyp teirra, meðan framtíðin tóktist ljós og góð. Tann 9. dagin kom illstøda millum hjúnarfelagarnar, men tað lagaði seg seinni. Hjúnar- lagið hevur vart í fýra mán- aðir. Kina vil hava viet- namesiskar oyggjar Eitt dagblað í Peking skriv- aði í vikuni, at Kina eigur at fáa allar oyggjarnar í suður- kinesiska havinum, sum landið hevur rættindi til. Við hesum er gjørd ein roynd til tess at spjaða tey bæði vietnamesisku ríkini, sum nú eru við at finna hvert annað af. Eisini hevði greinin boð til Moskva, siga eygleiðarar. Í greinini verður serligur dentur lagdur á kinesiska kravið til Spratley-oyggja- bólkin millum Suðurvietnam og Borneo í suðurkinesiska havinum. Blaðið kallar havið eitt heilagt hav. Bretsk flogfør í toskakríggið Bretska stjórnin hevur av- gjørt at senda flogfør til Íslands at flúgva uppi yvir bretsku trolarunum, sum veiða innan fyri 200 fjórð- ingamarkið, og íslendsku verjuskipunum har á leið. Samstundis hevur ís- lendska stjór$nin noktað bretum at flúgva uppi yvir íslendskum landagki. ís- lendski samferðslumálaráð- harrin, Halldur Siguðsson, segði mikudagin, at tiltøkini ímóti bretum fara at herðast. Hann nevndi, at bretsk hjálparskip fara meguliga ikki at fáa loyvi at koma inn í íslendskar havnir. Um diplo- matisk sambandið við Bret- land segði samferðslumála- ráðharrin, at stjórnin um- hugsar at taka sendimann sín í London heim. Jens Pauli Heinesen og forlagsútgáva — at skriva tungt og bókaummæli Fyri stuttum hevði SOSIALUR- IN eina áhugaverda samreðu við Jens Paula Heinesen, rithøv- unda. Samreðan avdúkaði m. a. hvussu tilvildarliga mentunar- politikkur verður rikin í Føroy- um. Men mest snúði hon seg um steðu og royndir hjá Jens Paula sjálvum. Vónandi góvu orðini fólki og ikki minst politikkar- unum nakað til eftirtektar. Tað vóru serliga tvey fyri- brigdi, eg gav mær far um. At hansara bekur verða so lítið seldar (»Frænir eitur ormurin« er einans seld í 500 eintøkum, og tað er hampiligt eftir foroyskum viðurskfiftum). Sjálvur heldur Jens Pauli, at ein tann stóra grundin til ta ikki stóru seluna er, at bókhandlarnir gera ov lítið burtur úr at selja føroyskar bekur. Hitt, eg hefti meg við, er, tá hann sigur: >Fólk halda kanska, at eg skrivi ov tungt< . .'. og seinni: >Upp á spurningin, um hann so fer at leggja seg eftir at skriva tað, ið fólk vil hava, sigur hann: — Eg skrivi tað, sum mær lystir, tí ella er tað ikki mín list. Tað ber ikki til at skriva upp á »bestilling«. SO hevði alt steðgað upp, og eg hevði ikki kunna tað<. Er tað rætt, at bókhandlarnir ikki leggja seg eftir at selja foroyskar bøkur, er tað skammi- ligt. Men hvussu er tað við for- logum. Hetta nertir Jens Pauli eisini við. Best dámar honum, at rithevundar sjálvir geva bekur sínar út. Eisini leggur hann afturat, at hann er ikki selu- maður, og tað so langt ífrá, og heldur at tað er nóg mikið, at hann skrivar bøkur og letur bók- handlunum tær at selja. Tað skuldi ein eisini trúð. Men tað tykist, sum stødan er í dag, má rithevundin, ið sjálvur vil geva bøkur sínar út, eisini rokna at hava strid við sølu og møgu- liga peningaligum halli — ella øvugt. I Føroyum hava vit ikki nakad rikt og vittfevnandi bokaforlag. (Uttan Bókagarður, sum meira fæst við útgávu av gomlum bókum enn av nýggjum, men lat meg ginki siga um hann, tí tað er ikki , tt at skilja, hvat er Bóka- garður, og hvat er Varðin). Hetta vil, sum Jens Pauli sigur, fora til sensur. Og tað er púra rætt — :tað sum loysir seg, er eitt handilsligt forlag sinnað geva út, meðan avrikið, ið kanska ikki selist, verður blakað aftur í skortin á skaldinum. Men onkur lo,sn má finnast millum hesar báðar hættirnar fyri bókaútgávu. Heilt at for- kasta forlagsútgávu kann ikki vera nakað framstig. Eitt bóka- forlag hevur ikki fyri neyðini at vera komersielt. Rithøvundar, áhugaði og onnur, ið hava hug at fáast við slíkt, kundu tikið seg saman og miðvíst skipað fyri útgávu av bókum og ødrum lesnadi: eitt forlag, sum hevur til endamál at klára útgávuna til minst meguliga kostnað, men tó so at tað fíggjarliga ber seg. Í Feroyum eru fleiri smá forlog, ið av og á geva bekur út, men lítið megna afturímóti einum møguligum vælskipaðum forlagi. Eitt forlag, ið dagliga fæst við bókaútgávu og er sam- skipað við prenting, innbinding og marknaðin, vil í nógvum forum koma at arbeiða meira rationelt, enn hvat ein einstakur eprsónur kann megna. Óivað liggja mong handritini í skuffum, tí fólk hættir sær ikki at fara undir útgávu á egnum Jóhan Mortensen forlagi. Her kann eitt forlag, ið ikki hevur peningaligt endamál, koma væl við. Harafturat hevur eitt forlag betri meguleikar at gera vart við seg við upplýs- ingum og tilikum. Søla og lesnadur. Tungt skriv- ingarlag og tad at skriva upp å »bestilling«. At »Frænir eitur ormurin« ikki er seld i meira enn 500 eintøkum er legið, ti bókin er væl dåmd. Og fantastiskt ljóðar tað, at seinasta bókin hjá Jens Paula Heinesen, »Gamansleik- ur«, er ikki seld i meira enn i einum 200 eintøkum. Hetta er kanska eitt prógv um, hvussu lítlan ans føroyingar hava fyri egna skaldskapi sínum — ella hvussu lágt mentunarliga stødid liggur. Ella viðkemur Jens Pauli ikki føroyinginum? Tað síðsta trúgvi eg einki uppá. Eftir mínum tykki er hann rótfor- oyskur og appellerar til foro- oyingin. Í hvussu er í sínum fyrstu skald- og stuttsøgum. At hann síðan hevur fingið eitt víðari perspektiv í skaldskapin er nakað annað. Heldur ikki munnu føroyingar lesa minni enn onnur fólkaslog. Ein grundin má so vera hon, at teir fáast nógv við annan lesnað, tí ikki er tað lítið úrval, blað- selurnar hava av lættari undir- haldslesnaði. Og ikki er tað smávegis, tær selja. Mong cow- boybókin verður óivað seld í minst 500 eintøkum og saman við teimum nógv annað komm- ersielt lort. Rætt hevur Jens Pauli, tá hann sigur, at fólk halda hann skriva tungt. Eingin ivi um, at tað er ein av orsøkunum til, at hann verður alt ov lítið lisin. Men júst her haldi eg, at tvey ting verða blandað saman, tá hetta við at skriva tungt, og so tað at skriva upp á »bestilling« kemur fram í samreðuni. Sjálv- andi skal ein rithøvundur skriva, sum honum lystir, og somuleiðis ein listamaður mála, sum honum lystir. Ella er tað ikki egin list, ið Jens Pauli sigur. Men eitt er at skriva lætt-lesi- ligt (ikki tungt). Eitt annað er at skriva upp á »bestilling« — tað sum lesarin vil hava. Ikki trúgvi eg, at tað broytir listina ella minkar um virðið av henni, um ein rithøvundi leggur seg eftir at nýta eitt lætt mál, ið fólki dámar at lesa og ikki brúkar krayonsk- an leiðaramálburð. Ikki skuldi tað verið torført hjá Jens Paula, ið í nógvar mátar hevur ein hepnan penn, stórt orðaúrval og nógvar sig- andi vendingar, at skriva lætt- ari, skriva meira kontant og ikki so ólukksáliga bronglut, sum hann og so mangur annar skriv- andi foroyingur ger. Aftan á samrøduna i SOSIAL- INUM hevur Jens Pauli havt eina grein í Dagblaðnum, >Hví er tøgn í skaldsliga høsnagard- inum?« Hann visir i hesi grein å, hvussu lítið tað almenna stuðlar rithøvundar og bókmentir í heila takið. Eg kann ikki siga annað enn, at tað er syrgiligt, hvussu lítla virðing tað almenna hevur fyri hesum týðandi tátti fyri eitt og hvert samfelag. At hetta hvessir pennin er ikki logið. Nú um dagarnar kom ein bók út í Danmark av unga rithøvund- anum Christian Kampmann. Hetta er fjórða bindið í eini familju-skaldsogu. Vit kunnu nú samanbera „hetta fyribrigdi við tað foroyska, tá ein bók kemur út. Fyri langari tid síðani vita øll um bókina, ella hava havt møguleika til tað. Blød hava umtalad hana frammanundan. Utvarpid hevur havt onkra vid- merking. Forlagid hevur reklam- erað. Bókhandlar hava í synis- gluggum plakat við bók og rit- høvunda o. s. fr. Tú kanst ikki lata vera við at bíta merki í tað b