leygardagur 31. januar 1976síða 9

Nr. 8 — 31. januar 1976 ——————øii— Lg KL 7 Í Út Md ÍSÍ 7 % 4 DT V4 UL IPY (7 ” MW, th, (7 LL % 77) 48 il! VV, Í {2 N ff S NN TT SN NN NN N NN g, fo NN NN NN Í Yr; 7 (07 NN 7 R Í 7 SR NO NN 7 N N A ÓA N wo, 78122 TIL NN IL | li | | i | N i Wij 4 Wi Wo Wl | | i 1] N NN} NN NN NN NS HK AN N NN HS NN NN , Í, 77 7 N NN 0/// NN / AH 7 NN NN (óp / ÞÁ N NN MM Í , N Ah NN Ritstjóri: Hans Thomsen sosialurin Síða 9 Hvat søgdu menn um Blámannavík ? Tímin, hósdagin 21. de. 1944, nr. 51 RICH. B. THOMSEN: Blámannavík Tveroyri 1944 — 446 bl. Einum bóklesara er tað for- kunnugt, aftur at fáa eina danska bók upp í hendurnar, og aftrat eina bók, sum skarar framúr. Tey lukkuligu, sum eiga góðar bekur, hava kunnað lisið tær umaftur og uppafturlivað fyrra lesnaða- gleðina ella kanska snávað um einahverja dýrmetta mynd ella floggitna hugsan, sum tey fyrru ferð ikki vóvu gætur. Men bæði teimum og teimum mongu, sum í fremsta lagi spyrja eftir »ti nyggja« og sum nú í næstan fimm ár umframt heimlig blød einki hava fingið av lesnaði uttan bardagapropaganda ella onkra enska bók av toliligari ella kanska góðari bókmentarlig- arligari dygd, sum av tilvilj- un er vilst higar, kemur henda bókin sum manna í oydimørkini. Ikki so, at einki er at finnast at henni. Hon hevur longu i Tingakrossi fingid tad skoðsmál, at persónlýsingin er vánalig, hevuðspersónur er eingin og persónarnir kámir og bert »Typur«. Nei, høv- uðspersónur er væl eingin, men kann heldur ikki vera, við tað at bókin spennir yvir tvey ættarlið. Men eg má siga, at í ongari bók foroysk- um viðurskiftum viðvíkjandi havi eg funnið so nógvar og livandi persónlýsingar sum í hesari. Bókin er sett upp sum ein skurður gjøgnum føroyskt samfelagsliv í eina knappa old — at høvundurin trystur hesi niti årini inn upp å tvey ættarlid, reingir ikki mynd- ina, men ger hana knappari og sterkari. Inngangurin, sum tykist at vera ætlaður sum ein segulig leiðbeining, tykist mær tað virðisminsta í bókini og meira blaðskrivarlig enn bókmenta- lig við einumhverjum óprógv- aðum sjónarmiði, og haldi eg, at bókin hevði vunnið í dygd, um hann hevði verið burtur- latin. Men frá ødrum kapitli og til seinastu síðu man tað vera ein deydligur lesari, sum ikki er uppii við lív og sál. Hesin maðurin dugir væl at siga frá. Onkur finnist at hansara danska máli, sum ikki er aka- demiskt reint og hevur ein Nú meginparturin av Føroya fólki situr alspent hvørt håskvøld og fylgir við skald- søguni »Blåmannavik« eftir Richard B. Thomsen, er kanska ikki av lagi at minna fólk á, hvat menn hildu um hana tá. Her verður tí niðanfyri fyrst prentað um- mælið, sum Rikard Long skrivaði í blaðnum »Timanum« fyri hósdagin 21. des. 1944 ella fyri 32 árum síðani. Tá bókin seinni kom út í Danmark í 1946, hevði danska blaðið »B.T.« hetta ummæli, sum eisini verður endurprentað her. Vit mugu eisini minnast til, at »Blåmanna- víkka kom út undir teimum ringast hugsandi viðurskiftum, tá heimurin allur stóð í einum eldi. týðiligan foroyskan dám. Ein Ospiltur foroyskur lesari tekur sær ikki tykni av ti, og eg hugsi, at tá ið bókin onkuntið kemur fram til danskar les- arar, verða »færøismurnar« heldur bókini ein fyrimunur, við tað tær eru ikki fleiri enn so, og so hjálpa tær eisini til at geva bókini tann sanna foroyska dámin, sum saknast í tí mesta av ti, sum skrivað er á donskum um okkara við- urskiftir. Tað er dámligt í bókini at finna hampilig for- oysk fólkanovn, og ikki hesi avskeplaði nevnini, sum vit nú so ofta hava sæð hevundar spilla bøkur sínar við. Tað, eg finnist at, er meira hansara lyndi til í ótíð at vilja vera stuttligur, sum er ti manni heilt óneyðugt, sum so væl dugir at lata sína hjartans meining skína igjøgnum tey mest álvarsomu orð. Lesið bert ta kostiligu frá- segn, tá ið Sjúrði og Lóni á Flotti telva um, hver ið skal vera fremstimaður í arbeið- arafelagnum >Ve og Vel«. Tað er á fundi í felagnum, og Lóni spyr Sjúrða, hvussu nogvan pening, hann heldur teir mugu hava til at seta ein handil á stovn. „Otte tusind kroner<, sigur Sjúrði rask, men med bange øjne, det er tydeligt, at han frygter et nyt nederlag over- for sin gamle modstander. »Haah — hahh . . . han siger 8.000 kroner, oh ja . . . det må jeg sige, det var da en handelsmand at stille op mod Sunes og Hålvdans«. »Hvor meget da . . . hvor meget . . . sig os det?« »Ja, jeg skal fortælle jer, at da »Flensborg« sidst kom fra København med varer, da var fakturaen på . . .« Lóni hvisler tallet ud af munden, »91.000 kr. . , . så kan vi aldrig få handel i Djúpa- fjord . . . det var dog en for- færdelig hob penge . . .« Også Sjurdi måber. »Måske og måske ikke, det kommer an på, hvilket hove- de, der stiller for sagen«. »Hvorledes da . . . hvor- ledes Lóni, hjælp os . . .« »Ja«, siger Lóni langsomt og højtideligt, »det første jeg ville have spurgt om, når man nævnte et tal på 91.000 kroner, var, hvor meget tjente Hálvdans på dette varepar- ti?a „Hvor meget, . . . hvor meget tjente de?« »41.500 kr!< siger Lóni hurtigt og bestemt. Tavshed, komplet tavshed, som havde Lóni slået dem en spand koldt vand i hovedet. Dette tal var ufatteligt. »Det vil sige det samme som« fort- sætter Lóni, »at de giver jer 3 procent i rente, men tjener selv 50. Og inden skibene tager af sted, sidder Lóni, Sagføreren med sin sekundant, Sjurdi og har en masse kontrabøger på små og store beløb, som er opsagt til udbetaling om seks måneder. Men nummer to skal passe på nummer ét og nummer ét på nummer to. Et aldeles glimrende kontrolsy- stem. Holberg hevdi ikki gjørt tad betur. Og so hevur høv- undurin helst ikki hugsað um, hvussu djupt henda ill- gitan hevur rótfest seg i okkara fólk, so at ein meiri- luti á Føroya løgtingi í 1940 skipaði ein almennan handil í hesari mynd. Ætlanin við bókini: at geva eina mynd av ti føroyska samfelagnum seinastu árini, må sigast yvirhøvur at hava eydnast væl. Her er so iva- leyst av tilfari, so nogv av spenningi, so nógvir bæði stórtiknir og rerandi tilburð- ir, at óivað hevði fingist nog mikið til fleiri eins tjúkkar bøkur, um dygdin hevði verið tambað út og pettað sundur og býtt upp á fleiri, og tær kundu allar verið rættiliga góðar bøkur fyri tað. Her er so nógv til av frålika myndaðum tilburðum, at tå í einum stuttum ummæli bert nakrir fáir skulu verða tiknir fram, so verða so nógvir eins virðismiklir óneyndir. Eitt nú myndin av søluuppbodnum, tá ið kongligi handilin verður seldur, eins og frágreiðingin, hvussu Sune fær pening til at seta sín handil á stovn. Bert nakrar fáar reglur sum dømi: »Da Simon endelig har fået hele projektet banket in i hovedet og opdager, hvilke enestående perspektiver det indebærer, så bliver han pludselig fyr og flamme. Sune må lægge en læmper på ham. Sagen må behandles i dybeste hemmelighed. Men Simon er som en kåd unge, der skal til juletræ, ved tanken om, at han kommer til at eje en del af »den nye handel« og vil få lov til at gå inden for disken lige så galt han vil fra morgen til aften. Til gengæld skal han sætte de 7 gylden jord han ejer lige ved siden af »den kongelige« ind og desforuden 135 rigsdaler i kontanter«. Bestar eru fråsøgnirnar frå krambúðarviðurskiftum og skipum frásegnin tá Loch Lomond Castle fer á land undir Íslandi er ein hin kraft- miklasta um tilikt evni, eg enn havi lisið. Ti dagliga strevi á bygd viðvíkjandi er onkur misskiljing upp imill- um, sum tó lítlan týdning hevur og eins og fánar burtur sammett við tað kraftamikla og darrandi lív, sum í bókini andar. Summir av teimum nógvu persónunum í bókini eru bert til ífyllu, men aðrir bita seg fastar í minnið, bonr- urnir báðir, Leif í Mýri, tann viljasterki og harðrendi, og Óli á Hamir, ið gevur seg undir, ein typa, sum er so vanlig í Førovum, at hon må I