mikudagur 17. mars 1976síða 7

A — Nr. 21 — 17. mars 1976 Skulu vit »skrappa« føroyskt? Harra blaðstjóri! Sosialurin brúkar vanliga eitt hampiliga gott føroyskt mål. Men 25. februar stendur í blaðn- um ein grein við yvirskriftini »Føroyameistaraskapid i talv« Longur niðri í somu grein verður henda vendingin uppafturtikin: »Kappingin um føroyameistara- skapid i talv fer fram ...«. 99% av øllum føroyingum høvdu festi, sum Tjaldrid altid hevur synt og framvegis synir. Og skulu vit framvegis byggja hetta land, er tað avgerðandi neyðugt, at vit umaftur og um- aftur sýna tað dirvi og tann reystleika, sum Tjaldrið upp undir hverja Grækarismessu sýnir. tá tað leitar ta longu leið- ina frá Afrikastrondini yvir land og hav til Feroyar. Nevnt varð í fyrstuni, at fugl- urin er eitt prýði fyri land okk- ara, og rætt er tað. Heiðafugl- urin, smáfuglurin og bjargafugl- urin eru til miki- prýði í bø og haga, í bjørgunum og kring strendur okkara, eins og fugla- ljóðið er ein sonn frødi fyri oyra. Ein slíkan dag sum hendan, vildi tað verið upp á sítt pláss, at mint okkum á herrópið um, at lata heiðafuglar og smáfuglar fáa frið. Men ikki nóg mikið við ti. Um tað prýði, sum fuglurin er veruliga skal koma til sín rætt, er tað avgjørt neyðugt, at vit fara væl um okkara náttúru. Her megu vit taka bardagan upp ímóti teirri náttúrudálking, sum seinastu árini hevur gjørt seg galdandi, ti foroyska nátt úran er karmurin um tann vak- urleika, sum føroyska fuglalivid er. Og frå skaparans hond er okkara nåttura vøkur. Men tad verður okkara uppgåva at halda hana reina Tey sum liva byggja land. Vit umleið 40.000, sum í dag liva á hesum oyggjum, vit byggja Feroyar. Men kortini er tað so, at hvert ættarliði byggir á annað. Vit fingu landið í arv frá fedrunum og vit skulu lata tað víðari til eftirkomarnar. Latum okkum á hesum Græk- arismessuheldi seta okkum fyri, at vit oll eftir forimuni skulu royna at virka so, at vit kunnu lata landið frá okkum aftur, í eitt sindur betri standi enn tað var í, tá vit tóku við. Vit skulu seta okkum fyri at útbyggja landið á øllum økjum Vit skulu seta okkum fyri at gera náttúruna reinari enn hon er. Vit skulu seta okkum fyri at gera landið betri at liva í. Og vit skulu seta okkum fyri at gera okkara samfelag rættvisari. Men til hetta krevst, at vit eins og Tjaldrið sýna trúfesti, dirvi, reystleika og rættlæti. Eyðnast hetta, hava vit fyri ein part gjørt okkara skyldu imóti næsta okkara og ímóti okkara eftirkomarum. Við hesum orðum vil eg takka tykkum fyri, at eg fekk þann heiður, at flyta rødu fyri tykkum her í dag. Til seinast vil eg ynskja hesi bygd og hesi oyggj eitt gott vár og eitt gott summar og blíðan byr víðari fram. Takk fyri. sosialurin Síða 7 sagt og skrivað >Foroyameist- araskapið í talvi«. Er tað ov nógv at krevja, at okkara blað- menn duga málið í hvussu so er líka so væl sum og helst betur enn fjøldin? Og í hvussu so er ikki verri? Blaðstjórin á Dagblaðnum, sum nú á døgum sær kommu- nistar á hverjum vegamóti, tek- ur í eini grein í Dagblaðnum 6. februar soleiðis til, at >tað er ikki hver landbrúkskonsulent, sum ...<. Allir føroyingar, altso allir uttan hann, høvdu skoytt hvørfalsendingina »ur« uppi og sagt >konsulentur<. Og eydnast tað nakrantið honum og hansara partamonnum at seta á stovn ein dómstól til kanningar av ofør- oyskum virksemi, eins og ideo- logisku = skyldmenn hansara gjørdu i USA í fimtiårunum, fara teir helst at spyrja: »Ert tu kommunist?«. Men allir føroy- ingar, altso allir uttan hann, høvdu sagt: »Ert tú kommu- nistur, ella sosialistur, ella fas- cistur?<. Kenna okkara rótfor- oysku blaðmenn tað sum eitt kall at ryggbróta foroyskt við at leggja burtur nettup tað, sum ger tað til eitt eyðkent mál endingar, bendingar og syn- taks? Í Dagblaðnum 20. februar lesa vit, at Patricia Hearst var »tvingin at vera vid«. Føroying- ar høvdu sagt >tvingað<. Í sama blaði stendur ein stubbi um Grýlutáttin »frå Saksun<. Øll onnur høvdu sagt »ur Saksun«. Meðan Dimmalætting, so sam- bandsk og afturhaldshugad hon er, skrivar eitt hampiliga gott føroyskt mål, og medan bædi 14 September og Sosialurin royna at vanda sær um málið, hevur Dagblaðið gjørt tað bragd at skapa eitt heilt nýtt mál, sum óivað hevði verið heiminum til stórt gagn og tryggjað blaðstjór- unum fastan sess í vokshøllini hjá Madame Tusseaud, um vit ikki frammanundan høvdu espe- ranto. Á hesum máli, sum er ein væl rerdur vavgreytur av vána- ligur enskum, vánaligur donsk- um og einum undarliga av- bronglaðum, primitivum havn- armáli, giftast fólk ikki, nei, tey verða mixað (Dagblaiðið 20. aug, 1975). Og teir, sum hetta mål hava uppfunni, hava ikki slept ollum tjóðskaparligur hug- sjónum, nei, teir hava droppað tær (13. febr. 1976). Og teir hava ikki vrakað sitt móðurmál, nei, teir hava skrappað tað (4. febr. 1976). Tað fyrsta av hesum orð- unum finst mær vitandi ikki í foroyskum, tað næsta verður brúkt av summum, men hevur ikki fingið fótin fastan í málin um, og tað triðja, »scrap«, ið merkir >vraka, koyra burtur« Dagblaðsmenninir hava uppi- borið eitt herðaklapp. Teir hava gjørt sær ómak. Hevur tú eina enska og eina danska »slang«- orðabók hjá tær, kanst tú við bit og slit stava teg igjøgnum teirra greinir, men sjálvt tá gongur striltið. Ein kemur at hugsa um bezprizoray, teir ráu óflýggja- kropparnar, stórbýarins ment- unarleysa og kenslukalda grugg, í bókin »Clockwork Orange« eftir Anthony Burgess. Teir høvdu eisini eitt mål, sum ikki var fyri hampafólk, sum arar teir og teirra harkalið skiltu. Tey líkjast hverjum ødrum, hesi bæði harkaliðini og tað ikki bara málsliga. Eitt livandi mál stendur sjálv- andi ikki í stað. Tað broytist, bunast, mýkist. Verður ávirkað, ljóðliga, í orðatilfari og í bend- ing. innanifrå og uttanifrá Hetta er, sum tað eigur at vera Men er ávirkanin ov sterk, og verður einki gjort fyri at steðga henni. avskeplast málið, til tað ikki er til at kenna aftur. Hetta hendi við td. vesturtyskum aft aná 2. heimsbardaga. Tað reina, mergjaða málið hjá Luther og Goethe avskeplaðist, takkað veri amerikonsku hersetingini, og teirri mentunarligu spillolju, sum skolaði inn yvir landið í hølunum á henni, til ein máls ligan vavgreyt, sum av røttum kann kallast tysk-amerikanskt Avirkanin kann eisini vera so sterk, at målid ikki bert fer av lagi, men hvørvur. Hetta hendi vid td. heltendskum. Og fer kanska eisini at henda vid grøn lendskum Føroyskt er i dag i somu stødu sum tyskt eftir 2. heimsbardaga Og við tað at tað ikki er eitt heimsmål, men eitt evarska liitid máleki, er tað lættari at renna um koll. Tann mentunarliga, og ti eisini málsliga, ávirkanin utt anifrå *- Det Betste, James Bond, Superman, Jesus Christ Superstar, alt hetta anglo-am erikanska stakkalastásið er vaksandi og fer, so skjótt sum vit fáa sjónvarp, at floyma ótálmað inn í at kalla hvort hús í Foroyum. Áður í tidini var mál- røkt ein sjålvfylgja, ein fastur táttur í uppalingini. Sum bern Víkingasynir Ég var ikki til, tå tit legdu á fjørdin, tann dag, øll í eldi vóð jørdin. Eg læs tykkara kvæði sum skaldini kvóðu hvussu stoltir á bunka, kring merkið tit sóu tit sóu tað enn, meðan dekk runnu blóðug Men søgan kann lesast av teimum móðu, sum tó bóru boð í bý tað var ikki fyrst og fremst tí, so ungt tit lívið uppgóvu Herman fingu vit at vita, at soleiðis og soleiðis eitur tað, og soleiðis og soleiðis ber ikki til at málbera seg. Í dag er målrøkt ikki ein sjålvfylgja, men livsneydug. Kins og kapitalisman førir við sær samanhald millum verka- menn og síðani stættastrid, førir tann målsliga dålking og ut- arming, sum er hennara ment unarliga yvirtrom, vid sær mål røkt og målvernd Vit, sum halda hesa målrøkt og málvernd vera neyðuga, loyva okkum at tala at, tá blað stjórarnir á Dagblaðnum, hesin trojanski hesturin hjá peninga- valdinum, hesir anglo-ameri- konsku skelmaðkarnir, eta okk- um upp. málsliga og mentunar- liga, innanifrå. Og vit okkum at spyrja: Hvønn rætt hava hesir óvitarnir til, við einum blaði, sum kemur í meira enn helmingin av ollum føroysk noyða teirra loyva um heimum, at privata, ráa, Oføroyska orðalag inn á eina heila tjóð? Hanus Andreassen Viðmerking: syntaksur: reglur fyri setningsgerð x Frelsunnarherurin var fyrstur Í mikudagssosilainum var ein frálík frásogn úr Fuglafirði í VELTING saksing av hava-stykkjum og t.d. eplaveltum verður gjørd við motorfresara. Sigið frå sum skjótast. Ringið 12946 (eftir kl. 17) Sosialurin — altíð bestur! samband við havnavigsluna siðsta mánadag. Har vóru fleiri Skulu tygum seyma er tað altid ein góð byrjan at fara inn á BERNINA myndir, m.a. meðni Hornor kestrið í Fuglafirði spældi Tað var teksturin til hesa mynd »I Fuglafjarðar Horn orkestri, ið spældi undir hátíðar- haldinum, spæla eisini nakrar ungar gentur. Óivað tær einastu hornblåstrakvinnur í Føroyum« sum ikki er heilt samsvarandi veruleikanum. Tad er glediligt og hugvekjandi at hornorkestrið í Fuglafirði hevur ungdómin uppii, men teð er ikki beint, at hetta eru tær einastu hornblást rakvinnur í Føroyum Øll vita, at Frelsunnarherurin i Føroyum gjøgnum i hvussu er meginpartin av teimum hålvt hundrad årunum, hann hevur å baki, ikki bara hevur havt horn- orkestur sum ein tíðandi part av sinum arbeiði, men tað er væl eingin onnur organisatión, sum hevur havt kvinnurnar so nógv við í hornblástri, sum henda Tað hevði ikki verið av vegn um um Sosialurin læt mynda takara sín fara oman á Vaglið hevði verið x sunnudagin, so skjótt at yvirbevist bæði bla menn og lesarar blaðsins, at har eru blástrakvinnur, men tær hava verið uppii orkestrinum í eini 40 ar j.1. NB: Tad er væl einki orkestur i landinum, sum hevur spælt so nógv úti i ti fria, sum frelsunnar herurin og væl altid vid kvinnu ligum luttakarum. seymimidstødina har alt fæst til seyming å einum stad; nålir til øll endamål, tråur i øllum litum, mynstur, lynlås, knappar, spennir, lappar, bendlar, bordar, skråbond, blondur, kragar, skinnkantar, merkir, strúkibetrekk, strúki- brettir, strukijørn, saksar, (eisini til vinstru hond), plastikkeskjur til trá, skinn og beltir 0. a. og nógv onnur smáting. Marjun Heimå Pløyensgøta 4 tif. 12531