leygardagur 24. apríl 1976síða 7

Nr. 30 — 24. apríl 1976 -S0slalurin Ritstjort: Hans Thomsen NN S Ivar í Ívar í Líðini var lágvaksin og herðabreiður, nakað lenda- fattur av tungarbeiði gjøgn- um árini, men annars av raskastu monnum. Andlitið var stórskorið og reglulig, og altið var hann so hampiliga ílatin, bæði gerand og heil- agt, men hendurnar vóru arrutar og stivar sum turt træ. I hesum hondunum såst bædi sterkur vilji og okkurt barnsligt. Hann kundi taka so vakurt og finliga um lutirnar og kundi gledast av lítlum og ongum — einum lítlum blámálaðum koppi inni i stovuni, einum sleð av einiberlyngi á durahelluni ella einum sólargeisla. Alt so- vorðið kundi fáa Ívar í Líðini at brosa við. Tilikar lotur helt hann lívið vera frálitk at liva, hóast tú bert sat í smáum korum í einari litlari smáttu langt norðuri i Lidini. Nú hava nekur fúnað kis- tuborð í mong ár hýst Ívari í Líðini. Á leiði hansara sprett- ir grasið trúliga aftur á hvorjum vári. Ein jólaaftan fyri stivliga tjúgu árum síðani stóð Ívar í Líðini úti í viðaskúrinum og høgdi brennivið ti halguna. Tad árið fell jólaaftan á eitt hóskveld, og hann legðist við kavaroksstormi tey jólini, sum tað bert kann henda uppi i Rørosfjøllunum. Kavin stóð sum hvítt dust inn gjøgnum rivur í tekju og veggjum og legðist á ta nybryndu øksina hjá Ívari. Ivar í Líðini stóð hogtiðs- klæddur og høgdi jólabrenni í góðum treysti. Av og á kvað hann og murraði langliga, meðan hann legði kubbarnar til rættis á høggustabbanum og kikaði eftir, hvussu viður- in var æðraður. Nei, sum var hevði Ivar ongar sorgir, hó- ast tann tíðin onkuntið hevði verið, men ikki loyst seg at hugsa um tað nú. Tað var odnarvedur. Hurðin á viða- skúrinum hekk og slongdist aftur og fram á slitnum jarnhongslum. Eitt lítið furu- træ uttanfyri legðeist næstan flatt niður av vindi, men ikki var annað at vænta nú á vetrardegi, hugsaði Ivar í Líðini, meðan hann høgdi og smákvað í ellum rokinum. Og á jólum átti helst illveður at vera, skuldi tann rætti hugn- in vera innanhýsis. Hann hogdi øksina niður í ein nýggjan kubba, og sterkur, ramur roykur stóð upp úr tí frysta viðinum, hetta var so hugnaligt og logið at kenna. Jann flusti ta tunnu, fínu nævurina uttan av viðinum og legði hana til viks at hava at kyka við í morginåri. Ti jólamorgun ætlaði hann sær sjálvur at kynda upp og seta sosialurin líðini ketilin útá, so Elin — sum sjáldan var — fekk kaffi upp á seingina. Elin var frísk og ferðug, og eingin sá á henni, at hon var farin um tey hálvtrýssinstjúgu. Nei, aldur beit ikki á Elini. Hon var eitt sindur gránað í vangunum og hevði fingið nakrar rukkur rundan um eyguni, men var kortini enn líka vekur, sum tá hon var tjúgu. Fólk segdu eisini El- ina, tann tid tað var, vera vakrastu gentuna, sum verið hevði í prestagjaldinum long- ur, enn nakar mintist. Ívar sjálvur helt hana næstan vera vakrari nú og kendi seg sum ein ungan drong, nú hann í kvold stóð úti í viðaskúrinum í Líðini. Annars hevði hann ongatið áður givið sær so nógv far um, hvussu vekur hon var, tí fyri honum var hon bert Elin, og fyri honum lá í hesum alt tað vakrasta og besta, sum var til í allari verðini. Og Ívar í Líðini hevði sæð nógvar gentur, har hann hevði verið. Tvær ferðir hevði hann verið í Tróndheimi, og høgt við hevði hann eisini í grannabygdini í triggjar fylgjandi vetrar. Men fyri honum varð so Elin Elin, hvar ið hann so enn fór. Hann høgdi eina letu aftrat, og viðarúgvan vaks uttan um høggustabban, meðan hann alsamt murradi ein visu stubba. Nei, nu hevdi Ivar i Lidini ongar sorgirnar long- ur, hóast tann tíðin hevði verið, tá fyri einum tretivu árum síðani men ikki loysti seg at hugsa um so- vorðið í kvold ... Ívar setti høvdid út um hurðina og hugdi at luftini. Siðan hugdi hann eisini at grannahúsunum, sum stóðu sum svartir skuggar í kava- tjúknini. Gud viti, hvussu grannanum, Tondi á Torv- heyggi, mundi vita við í dag … Tróndur legðist so brádd- liga sjúkur í gjár. og kanska tað stóð um lív. So raggaði Ivar sær inn aftur í viðaskúr- in at rudda eitt sindur til halguna. Nei, nú hevði Ívar ongar sorgirnar longur hóast tann tid hevði verið ... men nú var so langt síðani, skjótt tretivu år … Ivar royndi at skúgva minnini frå sær, men hetta var ikki sum at siga tad, ti hevði rætt verið atborið, átti hann at sitið sum eigari av Torvheyggi enn dagin í dag. Torvheyggjur var ættargarð- ur hansara, har hevði ætt hansara sitið í nógvar manns- aldrar og staðið seg væl, men ta seinastu tíðina var gingið aftur á hondina. Sjúka og óeydna hevdu gingið á Torv- heyggi ár um ár ta tíðina, Síða 7 Johan Falkberget Norski rithevundurin Johan Falkberget var føddur i 1879 í bynum Røros, har hann sum ungur var nåmsarbeidari. Tað fyrsta, hann skrivaði, vóru nakrar søgur um norskt fólkalív, men rættiliga gitin gjørdist hann ikki fyrr enn við teimum søguligu skaldsøgunum >Eli Sjurs- dotter< (1913), >Lisbet pá Jarnfjeld< (1915) og »Bjørneskytteren« í 1919. Í 1922 tók hann við ættargarðinum Failkberget og búði har síðani. Her skrivaði hann hevuðsverk síni: ta søguligu tiðarmyndina >Den fjerde Nattevagt<(1923), trilogiina >Christianus Sextus (1927-35) og at enda stórverkið »Nattens Brød« vid fyrsta partinum »AndMagritt« í 1940, «Plogjernet» i 1946, »Johannes« 1952 og »Kjærlighets veier» i 1959 vid høvudspersøninum, náttúrubarninum An-Magritt og greidir frå livinum uppi millum fjalla. I hesum støru fråsøguverkum leggur hann høvudsdentin å tey grundleggjandi virdini i mannalivinum, sum hann heldur vera kærleik- an og hitt dagliga arbeiðið. Eisini ræðist hann ikki sort ta idnaðarútbygging, sum fer fram í Noregi og heitir staðiliga á Norðmenn um ikki heilt at sleppa ti besta í tí gomlu bóndamentan- ini. Føroyskir utvarpslurtarar kenna kanska best Johan Falkberget frå ti stuttligu skald- søguni »Bør Borson<, sum Marius Johannesen hevur umsett til foroyskt og heilar tvær ferðir so meistaraliga hevur lisið í útvarpinum. Hesa skaldsøgu hevur eisini Utvarp Foroya givið út á prenti í 1965. Johan Falkberget doyði í 1967, og norska ríkið kostaði jarðarferð hansara. men tá so Ívar tók við ognarbrævinum og skuldi royna at fáa alt upp á fót aftur. bar rættiliga av við óeydnuni. Ivar høgdi seg í fótin, ein vetur hann var úti i skóginum einsamallur langt burtur frá húsum í gellandi frosti. Hann bløddi ut gjøgnum skógvin, men gav hesum annars ikki storvegis gætur Tad var so vanligt, at slikt var monnum fyri, uttan at teir hugsaðu stórvegis um tað, og Ivar hugsaði um alla skuldina, bæði um bankanum og hana til Trónd við Sjógv, sum sat við veð- skuldarbrævi í garði hansara. trondu. ið Sjógv var av hana í múgvandi fólki sunnaneftir. Hann var yngsti sonur við Sjógv, og nú gekk hann og sóknaðist eftir einum uppi i dalinum. Men Ivar helt á við viða- heggingini uttan at leggja í sárið í fótinum, legði ein skeyta á fyrsta kveldið, hugsaði so einki meir um hetta. Men ikki skuldi hannn verið so óskettin, ti frost kom í fótin, so hann noyddist at liggja í seingini allan veturin garði Várið eftir segði Tróndur veðskuldarbrævið upp, og tá Ívar ongar vegis sá sær at útvega setti Tróndur garðin til tvingsils pengarna! sølu Alt tad Ivar bad og bønadi um gjaldfrest var til fånytis hardur sum flætta veturin aftur ti Trondur var steinurin og ikki at vid. Og tå so stóð fyri durunum og Ivar so dånt sloppin fram aftur, var hann husvillur vid konu og Trondur við krámað sær trimum børnum gardin fyri Ivar fekk so dant tak yvir høvdid i eini stovu til vårs aftur, fekk spottpris so vid hjålp frå godum folki slitið sær eitt grytut haga stykki her norðuri í Líðini. Arini, sum nú komu, høvdu verið honum og Elini strigg- in, men nú áttu tey so hús og heim aftur og sótu so mikið væl innanveggja, sum tað nú einaferð ber til hjá smámann- inum. Alt hetta kom Ivar í Líðini at minnast aftur kvold, minnast næstan móti sínum vilja. Men alt, sum var ringt og svart at minnast, átti tú -