mikudagur 28. juli 1976síða 4

sosialurin Nr. 42 — 28. juli 1976 Skommin og vælferðin Tað er ein vanlig uppfatan millum manna, at vit liva í einum vælferðarsamfelagi, at vit hava eitt samfelag, hvar eingin líðir neyð. og hvar vit eru soli darisk við tann, sum kemur illa fyri Men kortini er nakað, sum bendir á, at henda myndin av samfelagi okkara ikki er so vekur, sum vit vanliga plaga at mála hana. Hin 21 eina fråsøgn frá einum tidinda- Havnar juli hevði Sosialurin fundi ella hoyring í Arbeiðsmannafelagi. Av hesari fråsøgn gekk tað m.a. fram, at 1) ein arbeiðsmaður, sum verður sjúkur, einki oyra fær, fyrr enn triggjar vikur eru farnar 2) ein arbeiðsmaður, sum verður sjúkur í styttri ella longri tid, ósvitiliga kemur í peningaligt oføri. og at tað serliga er skatturin, sum tyngir At her er nakað spinnandi galið, nakað, sum illa hóskar við eitt vælferðarsamfelag, mugu oll duga at síggja. Meira logið er, at ein so álvarsamur spurningur ikki upptekur okkum meira, enn hann higartil hevur gjørt. Fyri tey flestu, starvsfólk ella fiski- menn. er tað jú ein sjálvsagdur rættur og nakað heilt náttúrligt at taka ímóti sjukraløn frá fyrsta sjúkradegi Í sjálvum sær kann hesin spurningur ikki vera serliga ringur at greiða. Ein sjúkra- lønarskipan við einum innbygd um skattalætta. má kunna set- ast í verk uttan stórvegis umsit- ingarligt strid Ein sjåkralønarskipan fyri ar- beidarar fer heldur ikki at spreingja nakra figgjaræ tlan, ti hava vit ráð til at forera milliónir til teir feitastu skattgjaldararnar gjøgnum okkara sera humanu avskrivingar- og frádráttarregl ur, so hava vit eisini ráð til heilt upplagdar sosialar åbøtur Hvi hendir einki? Men eftir stendur so spurn ingurin, hvi einki hendir vid hesum. Svarid liggur i ti slagi av samfelag, sum vit hava, og I tl politikki, sum arbeidarafeløgini føra ella ikki føra eins og onnur borgarlig demo- krati eitt gjøgnumført tekno Føroyar eru VS eh kratiskt og bureaukratiskt sam- felag Eitt, sum eyðkennir hetta samfelag, er, at teir, id stýra, politikkarar og embætismenn, hava lítið ella einki samband við ta fjøld, sum teir eru settir yvir. Hetta gongur týðuliga fram av ti, teir siga og gera mest týðuliga av ti, teir ikki gera. Ein fylgja av hesum systemi er, at teir bólkar, sum duga best — Í dag: at organisera seg, sum kenna systemið og tess margháttligu sniðgotur, teir, sum duga at leggja trýst á rætta stað til rottu tid, teir fáa síni krøv framd. Hini verða við sviðið soðið. Hesi eru oftast tey veiku. tey gomlu og tey brekaðu ella sum nú í okkara syrgiliga dømi arbeidarafjøldin. Alt hetta hevur lítið við demo kratiska vælferðarsamfelagið at rera, ti tað, sum skuldi eyðkent hetta, er júst tann treytaleysi solidariteturin við hverjum ein- asta limi av samfelagnum, sum kemur í trongstødu. Samfelags skipanin er vorðin ein keipu mynd av ti, sum hon skuldi verið Martin Kúrberg krevur við fullum rætti, at arbeiðarafelog- ini verða tikin upp á ráð, hverja ferð sosialar lógir verða við- gjørdar í Tinganesi. Hetta er jú eitt heilt rimiligt krav, og vit mugu undrast yvir, at hetta ikki Goymslumaður Sekt verður eftir manni til goymslu okkara. Maðurin má hava tað stóra koyrikortið, tá hann skal kunna avloysa bilforara. Tann rætti maðurin kann rokna við varandi arbeiði. Nærri upplýsingar fáast við at venda sær til skrivstovu okkara Pf. Esso TIf. 11133 er síður í Tinganesi. Aðrir samfelagsbólkar verða vanligt pent eftirspurdir, tá teirra viður- skift verða vidgjørd har. Samstundis mugu vit eisini minnast til, at tað hóast alt er avmarkað, hvussu langt eitt landstýri kann ganga, veri tað so vælmeinandi, sum tað vera vil, ti til dømis ein sjúkra- lonarskipan vildi væl verið óhugsandi, uttan at arbeiðs- gevarin skuldi latið nakað. Tað er likasum, at Martin gloymir, at arbeidsgevarin, ka- pitalurin um ein vil, eisini er ein partur í ollum hesum. Hann man vera ein maktfaktor, sum sjálvt ein stak vælmeinandi og rætt- sosialráðharri = ikki Hann má hugsandi sleppur uttan um fyrst spyrja, um tann økonom- iski valdsharrin kundi hugsað sær at verið við til at gjalda. Sigur hann ja, er tað gott, sigur hann nei, er tað minni gott, og sosialmálaráðharrin og samgon ga hansara má so senda rokn- ingina víðari til tann longu hart- plágaða skattgjaldaran úr ar beiðara- og miðalstættini Spurningurin tengdur saman við arbeiðarafelggini Við hesum eru vit við tað, sum varð sagt í byrjanini av hesi grein: hetta, at spurningurin, sum Martin hevur reist (og væl veri honum fyri tað!), eisini er nær tengdur saman við arbeið- arafelogini, teirra struktur og politikk. At pástanda, at arbeiðara- fjøldin hevur maktina i ti kapi talistiska demokratiinum, er so mikid sagt. Søgan visir ju, at har fjøldin å fridarligan og fult demokratiskan hátt kemur til ræðið, verður alt tað militera valdstólið, sum økonomisku valdsharrarnir ráða yvir, sett ímóti fjøldini. Urslitid kenna vit frá Chile, Dominikanska lýð veldinum, Uruguay o.s.fr Hinvegin hava arbeiðarafelog- ini í tí kapitalistiska samfelag- num, um tað sum okkara nevnir seg demokratiskt, nekur góð og sterk amboð, sum innan fyri ávís mark kunn nýtast til at vinna arbeidarafjøldini toluliga mann- sømilig kor. Martin og kammiråtar hans- ara mugu gripa i egnan barm og viðganga, at ein partur av ábyrgdini fyri t.d. ein manglandi sjúkradagspengaskipan liggur hjá arbeidarafeløgunum sjálv- um Kortini tykjast feløgini at vera heilt máttleys av ótta fyri at vera politisk, og ti tykjast felogini ikki at skilja, at soleiðis, sum hetta samfelag nú er háttað upp á gott og ilt (tó serliga gott) kann einginveruliga beta um korini hjá arbeiðarunum uttan arbeiðararnir sjálvir. Ur erva koma ongar ábetur uttan tær, tit sjålvir kroysta potitikkarar og arbeiðsgevarar til. Hetta krevur nógv sterri virk- semi frá arbeidarafeløgunum, enn tey vísa í dag. Hetta krevur samarbeiði millum ymisk felog, fakpolitiska medvitsku, skúling í fakpolitikki og eitt veldigt organisatiónsarbeiði — og nógv- an pening. Tað er sjálvandi bæði ov lætt og ov framligt av einum skúla- lærara at siga arbeiðarunum, hvat rætt er, men eg haldi meg vita, at ein partur av arbeiðara- fjøldini tekur undir við hesum. Martin hevur jú sjálvur givið bóltin um, og ein meiningin við tí má væl vera at fáa eina debatt i lag. Nu skal hetta ikki takast sum eitt ålop å føroysku arbeidara- rørsluna. Hon hevur nu hålvt- hundrad år å baki og kann visa å eitt stórt og miðvist arbeiði fyri at beta um viðurskiftini hjá fjøldini. Men nú er líkasum komin ein steðgur í, og gamla- árskveld kann ofta vera ringt at skilja imillum løntakarar eoðru megin og arbeiðsgevarar og reiðarar hinumegin. Hetta kem- ur kanska av, at vit eru eitt friðarfólk, og tað er jú bara dámligt. Tað stendst kanska eisini av, at vit eru orkymlað av vælstandinum, sum altso kortini hevur sínar skuggasiður. Arbeiðarafelggini mugu velja part Nidurstødan má vera, at ar- beiðarafelogini mugu velja part. Vilja tey framvegis standa pass- iv, óvirkin og harvið styðja teir bólkar, sum kalla tað ómoralskt at veita arbeiðarum sjukraløn (samb. Dagblaðið 30/4-76, leið- arin) ella gerast væl meira virkin enn nú. Velja felogini at gerast meira virksom á ellum økjum, so liggur eitt stórt arbeiði fyri. Hetta verður hart hoyggj at draga. I ødrum demokratiium hava tey eina standandi samfel- agsdebatt í pressu og útvarpi, har arbeiðaramál eru ein fastur týðandi táttur. Slíkt er ókent hjá okkum. Okkara pressa líka frá teimum kvalmandi myndablød- unum til tað turrgelda útvarpið er kemiskt reinsað fyri samfe- lagsdebatt. Í staðin vísir hon okkum eina verð, har allar proportiónir eru rangvergar. Tidindafundurin hjá Havnar Ar- beiðsmannafelag, ið snúi seg um tveir av teimum opinbart dag- ligu sorgarleikum, sum fara fram í arbeiðaraheimum, varð bert refereraður í einum blaði. Men tað er sjálvandi ikki so spennandi sum ambassadørar, fótbóltsdystir, politikkaraferðir og almennar veitslur, har polit- ikkarar, embætismenn og the upper ten eta og drekka fyri fólksins pengar. Eitt gott er tó við hesum: vit sleppa at líta inn í ein heim, har skommin er óhovd að Joannes Dalsgaard, Froðba við- merkingar Um ringa lagið hjá 14. sep- tember í samband við, at blaðið er boðið við til upplýs- ingarfund um EF, skrivar Dimmalætting: Sagen er jo den, at hverken det págældende blaseller no- gen af de politikere, som det er beskikket til at stette, nogensinde har gjort den ulejlighed at sætte sig ind í, hvad EF egentlig stár for. Man har væltet den ene skraldebotte efter den anden over EF, men hvorfor dette er blevet gjort, ved hverken bladet eller de politikere, det støtter. De vil simpelthen vide noget ide eller detailler. x Dagblaði fýlist á ta dýru byggingina og kallar hana fyri alment frossari og sosi- alistiskan óvana: Umframt at ellisheimið í Havn er nakað nutimans- gjørt, er lítið at gleðast yvir um hetta tiltakið. Uppibygn- ingurin kostar um 2 mill. kr. og kann hýsa 10 fólkum. Myndugleikar okkara hava skyldu til at viðurkenna, at alt alment byggjari, serliga til sosial og útbúgvingarlig endamál, er farið yvir um orvitismarkið kostnaðarliga. Kann nakar vera kentur við ein bygning til 10 eldri fólk, sum kostar 2 mill. kr.? Hetta merkir 200:000 200.000 kr fyri hvort og er skilaleyst oysl við almennum hart skattaðum pengum. Umenn neyvan í Havn so tó úti á bygd fær ein maður síni meðalstóru hús upp fyri 200.000 kr., um hann ger nakað sjálvur. Tað gongur upp fyri alt fleiri. at kostnaðurin av at tryggja javnadarrørsluni at- kvødur sínar millum alskyns starvsfølk innan sosialfor- sorgina er ov dyrur. Ellis- heim til 10 følk fyri 2 mill. kr. er nyggjasta dømi um sosi- alistiskar óvanar, sum sjálvt danir eru í holt við at leggja av. Ahugavert er at samanbera kostnaðin av hesum byggjaríi við t.d. tað hotelli, við ellum hentleikum til 60 gestir, sum Flogfelagið byggir vesturi í Vágum fyri ætlandi 5 mill. kr. ella minni enn helvt av ellisheimskostnaðinum fyri hvort seingjarplássið. Vónandi lata fólk sær iki bjóða stórt longur hetta al- menna frossaríið, sum vit nú hava fingið seinasta himmal- rópandi dømi um úti við Debessartroð. SNE þá FS