hósdagur 27. juni 2002síða 7

12 Nr. 120 - 27. juni 2002 Nr. 120 - 27. juni 2002 13 Vit prenta røðuna, sum Jákup Pauli Joensen helt, tá hann setti Sundalags- stevnuna í Hósvík leygardagin Góðu Hósvíkingar! Góðu stevnugestir! Nú føroyska summarið stendur í besta blóma, fylkjast ung sum eldri á summarstevnum. Stevnu- mentanin er eitt gamalt føroyskt fyribrigdi. Ferð- ingin ímillum bygdir á sumri hevur ivaleyst verið tyngri fyrr, enn hon er í dag, men altíð hevur hend- an ferðing verðið tengd at gleði og gaman. Sum við øllum stórum stevnum, er tað ikki minst ungdómurin sum fær høvi at hittist í ítrótti, spæli, sangi og dansi. Nógv samband hevur altíð verið ímillum granna- bygdirnar her í Sundalag- num. Tað vóru bygdirnar Hósvík, Kollafjørður og Hvalvík/Streymnes, sum saman settu sær fyri at fáa ílag eina stevnu, sum kundi teljast ímillum stóru summ- arstevnurnar í landinum. Hóast bygdirnar framvið Sundalagnum eru smáar, so eru tær á leikvøllum stinnar og áhaldandi. Kappróður hevur verið tann ítróttar- greinin, sum hevur havt sterkast festi ímillum fólk í Sundalagnum. Hvør bygd hevur sítt kappróðrafelag, og tað er ein sonn gleði, tá tey ungu ímóti sumri taka bátin út, og gleðin er ikki minni, tá róð verður á stevnum. Nógvur spenn- ingur er um úrslitið, men størsta gleðin og størsti áhugin eru tengd at luttøk- uni hjá bátinum, sum um- boðar bygdina. Eisini í dag koma bátarnir at dystast og okkara ungdómar fáa høvi at hittast á leikvølli, í spæli og í dansi. Okkara sangmentan hev- ur djúpar røtur í tí føroyska samleikanum. Okkara søga er fyri ein stóran part søgd í kvæðum, yrkingum og tátt- um. Hósvík er ein bygd við einum sera ríkum mentan- ararvi. Júst á hesum øki, her vit standa í dag, eiga tveir av okkara mest fólka- kæru yrkjarum mong sporini: Áarstovubrøðurnir Janus og Hans Andrias Djurhuus høvdu røtur higani úr Toftum í Hósvík. Mamman, Giljanna, var bóndadóttur higani, og hendan yrkjaramentan er framvegis livandi, bæði her í Hósvík, í Kollafirði og aðrastaðni við. Í einum av søgunum hjá Hans A. Djurhuus letur hann tindarnar tosa. Vit hoyra Árnadalstind og Slættaratind togast um, hvør teirra hevur besta út- sýni. Eftir at hesir hava togast eina løtu, kemur Skælingsfjall uppí og vísir á sínar dygdir. Men vakrir og stórbærir eru teir, hvør á sín hátt. Soleiðis er eisini við bygdunum framvið Sundalagnum. Tað verður ofta sagt um bygdir og býlingar, sum liggja nærhendis einum størri býi at tær eru sovi- bygdir. Men bygdirnar í Sundalagnum eru als ikki sovibygdir. Her hendir nógv um dagarnar og langt út á næturnar. Mentanin stendur í fagrasta blóma. Her eru eitt nú ítróttarfeløg, bygdafeløg, kór, meinig- heitsfeløg og bindiklubbar. Burtur úr hesi virknu mentan er á nógvum økjum sprottið eitt grannasam- starv, har felagsskapurin kann mennast. Felags- kommunala nevndin í Sundalagnum kann m.a. takast sum dømi um eitt gott samstarv ímillum javnstillaðar bygdir. Tað er altíð neyðugt at taka støðið í teimum fortreytum sum eru og alt samstarv eigur tí eisini at byggja á tann sam- leika, sum fólkið í hvørji einstakari bygd hevur. Sundalagið sum heild stendur í blóma. Vinnu- virksemið veksur. I tíðar- skeiðum við stórari menn- ing er altíð neyðugt at verða ansin, soleiðis at tey virðir, sum eru, og sum kanska ikki altíð verða roknaði fyri so nógv, ikki fara fyri skjeyti. Eg hugsi her, um tað vøkru og ríku fjøruna, sum vit, sum børn og gomul, hava so stóra gleði av. Tann megin, sum liggur í tí heimliga og í nærum- hvørvinum, kemur til sjóndar á tílíkum stevnum sum hesari. Tit eru nógv, sum hava lagt stóra orku í at fyrireika hesa stevnu og tey tiltøk, sum her eru. Tað eru tit, sum gera tað møguligt at hava hesar stóru summarstevnurnar og soleiðis røkja hendan týð- andi part av føroysku mentanini. Tað eru tit, sum eiga ta stóru tøkkina. Eg fari eisini at nýta høvi til at takka fyri tað álit, mær er víst, at fáa í boði at seta Sundalagsstevnuna. Eg skal enda við at lesa eina av yrkingunum hjá Hans Andriasi Djurhuus: Vármynd, skriva í 1935. Mánin lýsir í túni, skyggir í káman glugga, ljóst stendur stovubróstið, fjósið er alt í skugga. Heygurin glitrar í gulli oman at mýribakka. Sóleygan veittrar í veitum við gulum knýti á nakka. Fjøllini handan fjørðin hyljast burtur í bláum. Oman úr brekkuni ljóðar dunið av stórum áum. Aldan fløðir um rivið, bloytir, kembir og havnar, lotið í neystadurum tekur um svartar stavnar. Lýkka og fleyr av suðri ferðast um stillar strendur. Vártám sum bláur roykur rekur um fjallarendur Við hesum orðum fari eg at lýsa Sundalagsstevnuna ár 2002 at verða setta. Takk fyri! BYGGIFRØÐI Tíðindaskriv Sum nakað spildurnýtt stendur nú føroyingum í boði at fáa sær útbúgving sum professiónsbachelorar innan bygningskonstruk- tión. Talan er um byggifrøð- ingaútbúgvingina, ið sum tann fyrsta av sínum slag í Danmark er góðkend sum ein sonevnd professións- bachelor-útbúgving. Byggifrøðingaútbúgvingin er ein hægri teknisk út- búgving innan projek- tering og bygging. Út- búgvingin er væl kend og nógv eftirspurd í Dan- mark. - Tað hevur stóran týdn- ing fyri byggifrøðingar, sum vilja royna sínar kreft- ir úti í heimi, at útbúgv- ingin nú er góðkend sum ein bachelor-útbúgving. Uttanlands er byggifrøð- ingaútbúgvingin ikki alla staðni so væl kend, men nýggja góðkenningin og nýggja, altjóða heitið skal hjálpa til í so máta, sigur Johan Eli Ellendersen, projekt-leiðari á Vitus Bering Center for Videre- gående Uddannelse. Enska heitið á útbúgv- ingini er: Bachelor of Architectural Technology and Construction Manage- ment. Fleiri ferðir er byggi- frøðingaútbúgvingin til- lagað eftirspurninginum á arbeiðsmarknaðinum. Seinasta stóra broytingin kom í fjør, tá útbúgvingin gjørdist ein samanhang- andi 3 1/2 ára long út- búgving við einum trimum mánaðum longum prak- tikkupphaldi í einari fyri- tøku í tí næstseinasta hálv- árinum av útbúgvingini. Vitus Bering Center for Videregående Uddannelse í Horsens er størsti skúlin í Danmark við byggi- og verkfrøðingaútbúgvingum, og hann býður nú føroy- ingum at gerast professi- ónsbachelorar innan bygn- ingskonstruktión. Hóskvøldið 25. juni 2002 kl. 19.00 skipar skúl- in fyri einum kunnandi fundi á Hotel Hafnia í Havn. Har ber til at frætta um nýggju professións- bachelor-útbúgvingina og hinar útbúgvingarnar, sum skúlin í Horsens hevur at bjóða. Projektleiðarin og føroyingurin, Johan Eli Ellendersen, frá Vitus Bering stendur fyri kunn- andi fundinum, har øll áhugað eru vælkomin, sigur Johan Eli Elender- sen, project manegar í Vitus Bering International. Hann hittist á telefon +45 7625 5054/Mobile: +45 2338 2655 ella á e-mail: jee@vitusbering.dk Kunnu gerast professións-bachelorar innan bygningskonstruktión Setan av Sundalagsstevnu 2002: – Sundalagið sum heild stendur í blóma Føroyar við í filmi um orkumál og sjálvstýri Norska sjónvarpsrás- in TV2 hevur latið filmsfyritøkuni Pan- durafilm uppgávuna at gera eina sjón- varpsrøð um olju- spurningar í heim- shøpi og í hesum sambandi verður eis- ini settur ljóskastari á føroyska samfelagið sum dømi um eitt samfelag, har oljan júst er við sína byrjan Jan Müller Í farnu viku var eitt norskt filmslið í Føroyum. Tað er Pandurafilm, eitt óheft filmsfelag, sum hevur fing- ið uppgávu frá norsku sjón- varpsrásini TV2 at gera ein dokumentar film í trimum pørtum uppá 50 minuttir hvør um orkutilfeingi og orkumál í heimshøpi, og í hesum samhangi verður eisini sett fokus á Føroyar. Turid Rogne er journal- istur og hevur saman við filmupptøkumanni verið í nógvum ymsum londum og gjørt upptøkur og samrøð- ur. Ætlanin er at vísa røðina í TV2 í 2003, umframt at røðin verður víst í sjónvarpi í nógvum ymsum londum. Endamálið við hesi sjón- varpsrøð skrivar blaðið víð- ari er at fáa eitt altjóða yvirlit yvir nýtslu, tørv og stríðið fyri orkutilfeingi og avleiðingannar av hesum við grundarlag í søgum og myndum ymsa staðni frá í heiminum. Turid Rogne sigur, at ætl- an teirra er at gera Føroyar til ein part av hesum søg- um. Føroyar eru sera áhugaverdar fyri hesa røð- ina orsakað av, at enn er oljuvinna bert í síni byrjan. – Vit fara at hyggja nærri at, hvørjar vónir eru knýttar at oljuni og hvussuleiðis oljuvinnan kann koma at ávirka føroyska samfelagið. Her er spurningurin um føroyskt sjálvstýri ein týð- andi partur, soleiðis sum vit síggja tað, og vit halda, at Føroyar kunnu virka sum eitt dømi um, hvønn leiklut atgongd til oljutilfeingi kann hava í »nasjons- og identitetsbygging« sum hon málber seg. Tað er í hesum sambandi, at norski journalisturin hev- ur vitjað í Føroyum í eina viku og hevur tosað við politikarar, vinnulívsfólk og fjølmiðlafólk. Sosialurin skilur, at stórur dentur verður eisini lagdur á týdn- ingin møguligar komandi oljuinntøkur kunnu fáa fyri royndirnar hjá føroyingum at gerast meira sjálvstøðug- ir. Millum fólkini tosað hevur verið við eru Høgni Hoydal, Jóannes Eides- gaard, Anfinn Kallsberg, Ben Arabo og mong onnur. Turid Rogne sigur við Sosialin, at tey hava fingið sera væl burtur úr í Føroy- um og er hon ikki minst fegin um veðrið, sum vísti seg frá øllum síðum við sól, regni og stormi. Av tí at røðin ikki fer av bakka- stokki fyrr enn í mars næsta ár er ikki møguligt at gera føroyska partin lidnan fyrr enn í evstu løtu. Turid Rogne sigur, at verða bor- ingarnar hjá Hess í juli væl- eydnaðar ella tað gongur hinvegin, so vil tað sjálv- andi eisini hava ávirkan á føroyska partin. Undir øll- um umstøðum verða Føroy- ar sum eitt jomfrúuligt olju- øki av stórum týdningi fyri filmin skilst. Turid Rogne og myndamaður hennara vitja á Sosialinum í ssambandi við eina sjónvarpsrøð um orkutilfeingi og sjálvstýri. Mynd Eirikur Lindenskov Bretsk skattahækking týdning fyri Føroyaøkið Ein møguligur eyka- skattur á oljufeløg í Bretlandi kann fáa positivar avleiðingar fyri oljuleiting við Føroyar OLJA Jan Müller Um álvari verður gjørdur burtur úr ætlanini at leggja eykaskatt á oljufeløgini, sum virka í bretskum øki, verður tað bráddliga meira attraktivt fyri feløgini at gera íløgur í oljuleiting aðrastaðni í heiminum, og hetta kann so eisini blíva áhugavert fyri Føroyaøkið. Sosialurin skilur, at ein av- leiðing av hesum kann blíva, at oljufeløgini fara at vísa størri áhuga fyri leiting við Føroyar. Sama vil so eisini verða galdandi fyri norska, danska og há- lendska landgrunnin. Taka vit føroyska parta- felagsskattin fyri oljufeløg er hann 27%. Verandi partafelagsskattur í Bret- landi er 30%, so við nýggju hækkingini, sum stjórnin skjýtur upp, kemur hann uppá heili 40% tvs. 13% hægri enn tann føroyski. Føroyaøkið blívur harvið meira kappingarført og att- raktivt tá tað um henda skattin umræður. Hetta kann koma væl við hjá eitt nú italska oljufelag- num, Agip, sum skal til at bora sín fyrsta brunn í før- oyskum øki næsta ár. Eftir tveir turrar brunnar á land- grunninum í fjør er tørvur eisini á at fáa onkran nýggj- an ljósglotta. Ein heppin boring hjá Hess í bretskum øki nær føroyska markinum í næsta mánað kann fáa av- gerandi týdning fyri kom- andi áhugan fyri føroyska økinum. Og kemur nú ein stór skattahækking á olju- feløg í bretskum øki, kann tað økja áhugan fyri før- oyska landgrunninum, og harvið eisini fyri boringini hjá Agip næsta ár. Tað hevur felagið helst eisini brúk fyri, tí sum er stendur tað nærum einsa- malt við øllum váðanum, tá tað fer undir eina boring, sum kann koma at kosta einar 200 mill. kr. Agip stendur fyri 93% av lisensi- num, Føroya Kolvetni fyri 7% men við møguleika fyri at hækka tað uppí umleið 20%. Millum oljufólk verð- ur tó mett, at tað hevur stór- an týdning fyri eitt felag sum Agip, hóast tað er stórt, at tað fær okkurt ann- að stórt oljufeløg sum partnara og sum harvið kann taka ein part av váða- num. Tað er heilt óvanligt, at eitt felag stendur fyri nærum øllum váðanum, tá borað verður í einum heilt nýggjum øki og haraftrat úti á djúpum vatni. So hvør veit: skattahækkingin í Bretlandi kann hava posi- tivar avleiðingar fyri olju- leitingina her hjá okkum, bæði uppá stytri og longri sikt sikt siga keldur í olju- vinnuni, sum blaðið hevur tosað við. Ein munandi hægri oljuskattur í bretskum øki enn galdandi er her hjá okkum kann hava positivar avleiðingar fyri áhugan fyri føroyska landgrunninum. Myndin er frá boringini hjá Hess í fjør. Mynd Jan Müller Bretar leggja 10% eykaskatt á oljufeløgini OLJA Jan Muller Ætlanin hjá bretsku stjórn- ini at hækka partafelags- skattin fyri oljufeløg við 10% hevur skapt mikla øs- ing í Bretlandi, her ikki minst í Skotlandi, hvørs bú- skapur er sera nógv tengdur at oljuvinnuni. Tað var í apríl, at fíggjarmálaráð- harrin Gordon Brown legði nýggja fíggjarætlan fram og í henni hevur hann so eisini innroknað eina skattahækking uppá 10% av yvirskotinum hjá olju- feløgunum, sum arbeiða í bretskum øki. Hetta hevur fingið bæði oljufeløg, myndugleikar og vinnuna at tala harðliga at. Stjórin í BP John Browne hevur kallað uppskotið hjá navna- num Brown fyri tápuligt og hevur biðið stjórnina um- hugsað tað av nýggjum, meðan tíð er. Enn ber til at taka uppskotið aftur, men sum er stendur tað við. Felagið hjá 32 oljufeløg- unum í Bretlandi UKOOA hevur roknað út, at meir- skatturin fer at kosta olju- feløgunum 80 milliardir krónur í nýggjum skatti fram til ár 2010. Víst verður á, at avleiðingin av hesum kann gerast, at oljufeløgini fara at útseta ella heilt steðga við nýggjari oljuleit- ing í Norðsjónum í eini tíð, har tað annars hevur nógv at siga fyri Bretland, at tað verða funnar nýggjar olju- goymslur, nú Bretland um ikki so nógv ár verður inn- flytari av olju til sín egna heimamarknað. Eisini verður víst á, at tey 50.000 størvini í oljuvinnuni í Skotlandi eru í vanda. Tað hevur fingið politikarar og vinnulívsfólk í Skotlandi til at fara uppá barrikadurnar og mótmælta ætlanini. Umboð fyri stjórnina siga harafturímóti, at olju- feløgini tola væl at gjalda hægri skatt, nú yvirskotið er so stórt. Oljufeløgini hinumegin siga, at hetta er ikki rætt og halda, at fíggjarmálaráðharrin er lopin framav og hevur skundað sær ov nógv. C M Y K 13 12