leygardagur 6. november 1976síða 7

Nr. 68 — 6. november 1976 GV, ZZ HK {/ I ll KL CZ KL la PÅ VD 7 Í 7 SS NS N $/ Vs, NN NS 7 N GN SL N NN mm 42? pr ff 22 hr (2 NN 77 k NN SN B S NI 7 {fr ZA líf vi / % NN NN NI 1777 NN NN 510, 1} rr " N N N | i hill T Kt | NI) | NN A NU NU N NA fil I] I: í W | | NN | NN NN M /77 UN M NN / 2 sosialurin Síða 7 Ein spann í støduhvlin I årinum 1904 gevur Jack Lon don, amerikanski rithøvundur in , vallarin, strokið og skaldid, út bókina >The Sea Wolf« (á donskum: Ulf Larsen) har hann, ið greiðir frá, tann inni sæli og heimsfjari bókmentaser froðingurin Humphrey Van Weyden, fer á bláman av einum ásigldum ferðaskipi í sundinum millum Sausalito og San Fran verður bjargaður av CISCO Og einum kópaveiðibáti á veg mfi Beringshavinum. Hann, tann fíni listamaðurin, sum dugir Poe og Nietzsche uttanat, men sum ikki dugir nógv annað, sum hevur livað lívið vardur í eimi bókmentaligari kuvøsu, verður blakaður beint inn í tað ráa og bondska lívið umborð Teir bråk fyri einum kokka Hetta verður hann so har hjálpir eingin hava drongi settur til grátur. Tað er lítið um yrkjaran nú, hann verður eyðmýktur, traðkaður, fyrst og fremst av kokkinum, Thomas Mugrigde. Fil endans orkar hann ikki eyðmýkingina longur, tað verð ur til eina uppgerð, nú má rokka ella stokka. Og so sita teir báðir, kokkurin og kokka drongurin, annar á kolakassa num, hin í durunum, og hvessa hvor sín knív, meðan manning in hyggur at, spent og skaðafró Van Weyden er einsamallur, nú má lítast á mátt og megi. Men tá orkar kokkurin ikki meira (bebbaræddur, sum allir eyð mýkjarar og tyrannar innast inni eru), og hann biður um frið og grið. Van Weyden vunnið. Restin av bókini er um, hevur hvussu ein, ið higartil bara hevur verið eitt eiti, mungandi hugt at lívinum aftan fyri ein búnast í bókmentaligan rút, gerandisdegnum, herðist av andstreyminum, verður menn ískja. Tá leikur er lokin, er grátisurran stýrimaður. Boðini eru greið: bøkur eru neyðugar men uttan lívið, mótrákið, tann sanna lærumeistaran, duga tær einki Tad eru eisini fyrst og fremst >Sjóúlvurin< og maðurin, sum skrivaði hesa bók, Jack London, tann sjálvlærdi boð skapur (seiggjið, sosialisman og ein ikki altíð ov Nietzsche) og hansara lívsstílur, hug, nú hansara væl sodnaður sum renna einum i Magnus Dam ketta upp úr høvdatrog, kemur við bókini »I Vit hóma ta somu Jacobsen, sum Grønlandi við Kongshavn ferðina. Frá hími til menniskja. Odnina um hon skuldi herja á aftur, ið er riðin av, og sum, verdugan måtstødu Eg kann ikki men noyðist her at fær ein mann. Lívsviljan bara mær nevna, at ta bestu søguna, Jack London skrivaði, søguna um mannin, sum deyður í svongd roynir at leita upp fólk, og um úlvin in eltir hann, bíðar eftir, at hann skal gevast, hesa øguna las Krupskaja fyri Len ini á sóttarsong hansara. Betri ugga visti hann sær ikki. Søgan Lívið er eittans stendur prenta í Urval, ógviliga væl umsett av Hákuni Djurhuus Men aftur til Magnus. Eg Tann 25. oktober kom bókin «I Grønlandi vid Kongshavn», eftir Magnus Dam Jacobsen, prent listarliga eitt úrmælingsarbeiði, málsliga eitt lop, gjørt í tokum tíma, yvir í livandi foroyskt, innihaldsliga ein heild, smíðað av hugleiðingum, minnum, dagbók, ættartalvum, yrkingum, tekn ingum, fotomyndum, sitatum, bygda-, þersóns- og miljølysingum, og soleiðis ein nyskapan og tað við lít, ein sþann av feskum sjógui í stoðuhylin, sum fagrar bókmentir her á landi alt ov leingi hava ligið og bruknað í brúkti í áðni orðafellið »sum leikan?), 2) at fólk yvurhøvur ketta upp úr høvdatrog«, tí ikki tey fáu fínu og lærdu, sum henda bókin er, málsliga, eru væl fyri, men tey nógvu prentlistarliga, í uppseting og sum hava brúk fyri bókment fyrst og fremst innihaldsliga ein um, ikki vilja kennast við tað nýskipan innan føroyskar bók mesta av tí, sum kemur út, og 3) mentir, og tað ikki við mýkind at fólkið, arbeiðsmenn, fiski um, ein spann av feskum sjógvi menn, bygdafólk, sum eru tey eimastu, ið duga málið, og sum okkara konstruktørar nidur i støduhylin av stirvnum målsliga av målsligu umsetingum, bronglaðum og innihaldsliga eiga at lurta eftir og boyggja seg dirvisleysum skaldsøgum og í spekt fyri, eru farin at ivast í stuttsøgum (undantøk: Heðin um teirra mál, tað talaða málið Brú, sjálvandi, og J. P. Heine er rætt, eru farin at ridla, - ein sen, lutvis), sum føroyskar óbótagerð, ein psykologisk at fagrar bókmentir alt ov leingi sókn ímóti fólkinum, ið kann hava ligið og bruknað í koma at beina fyri tí sanna foroyska máltónanum. Men nú kemur Magnus. Hann skrivar Livandi mál sum hann snakkar Í ein mansald at tað ráddi mål, id er Tak fyrst málið ur hava vit hildið skriva eitt fjart frá av tí at teir flestu av mállúkarum, um at avoldað nútíðarfor oyskum og okkara puristum einki målsøguligt stødi hava at byggja å, bara gita sum best ber til - ofta eisini beinleidis skeivt, »svøvnskemma« í staðin fyri »sovikamar«, »nåttåra« í staðin fyri snatúr< osfr. Hetta hevur ført við sær 1) at okkara rit høvundar ikki hava fingið fatur á veruleikanum og nútíðindi og, teir ikki takað annað skinn um bak, ongantíð fáa tað (og hvat skal skaldskap um sær ur snúgva seg um uttan veru akker Te #2 47 fer fe + en C. Pløyensgøta 13. Ungarnir eru floygdir, men húsið veggirnir, teir hvitu sprossarnir grivin, veittra blåmur, bjarnaklågv og levvsblød stendur Uti i gardinum, har so mong „Men hann, ið rættiliga setti ferð á var Victor Danielsen Hesin rúmaði bæði Luther og Ignatius Loyola Magisku kraftina og trúnna hjá Luther stálviljan og logiska hugsunnar háttin hjá Kaptajn Loyola einki igrytin, arbeiðssamur himpr, eingin ivi, ein andaligur bulldozari. Victor var skúlalær Harrans eyðkend ur strugglari ikki við boðskapi sínum innan skúla art men sum tann stríðsmaður hann var tagdi hann gátt, men bar hann við sær allastaðni. Hetta kundi ikki ganga, at skúlastovurnar vórðu gjørdar til møtusalir, hann var tí settur frå sum lærari. Men hetta var sum at seta eld á fjús > Drúgvur stílur Eitt er, at ein maður brýtur upp úr nýggjum er vegari eitt annað er, hvussu hann vegar hvussu vælgjørdar ræsurnar eru. Ég veit ikki, hvat endaligi hesa bók havi eg á dómurin verður yvir ongantíð ina men foroyskum sæð ein so tættan stíl, so drúgvar setningar, so skrivingarlag tært samanstungið staccato viðhvort, so at tú nógv i senn, má leggja bókina frá tær b ilt, fært ov knokkin í Á Gråtifjørbinum. Atlantsfarið, Matité og Kongshavn liggja fyri