leygardagur 6. november 1976síða 9

1 ithøvundurin gongur ímóti at ta menniskjuna sundur kropp tilveruna og sål og sundur í gott og ilt, hómast skyldskapurin (kanska komin umvegis) við indiskan hugsun arhátt: „Fjóni eg djevulin, ger hann meg sjúkan, fjóni eg Guð, ger hann meg sjúkan.< Niðurlagið: tónleikur Eg nevndi í fyrstuni, at henda bókin er ein heild, evnað til av biløtum og orðum. Men eg gloymdi ein tátt, ja sjálvt niður lagið. Tónleikin. Og fyri at vit rættiliga skulu kenna fløvan av hesi sjáldsomu bók, fyri at tann varsjón, sum yrkjarin hevur havt, skal rína við okkum, soleiðis sum hann hevur ætlað, krevst, haldi eg, ein útvarps sending. Latið td. Eyðun Johannessen skipa fyri. Brúkið sum stev sangin >Hej-á-há jung mann Jonsson<. Latið innímill um ein varnan upplesara tolka gullið í bókini. Har skal íkki leitast. Har eru gripir á hvørjari síðu. Henda bókin er ein ástar heilsan frá einum manni til sín bý, sína familju, sítt fólk og sítt mál. Myndin abbanum í Havn, Magnus á Kamarinum Myndin av abbanum Skála. Orðini um spælilæraran Petur hjá Christian í Gásadali. Kokkurin. Kjølbro. Ella til dømis hetta: Lívið er eisini samkensla og kærleiki. Úti í gomlu Havnini stendur tann lítla, svarta lonin Tekjan er enn flagtakt, nævur nar krympa seg undir tagskegg av inni á inum. Reyðmálaðir eru deks- listar og vindskeiðir, hvítir sprossarnir, smáir rutarnir. Húsið er bygt á hellugrund, ikki tað sjunkað. Steinsett er túnið, slitið av mongum ættar liðum. Her inni situr hon, gomul er hon og eina. Oyrunt bila, og ringt er sýnið Í teimum slitnu, sekjandi hondunum livir menniskjasinntå Eygunt blinkstra, sterk gløsint. Andlitsbregdini so móð, bletk, merkt av langum lívi. Illa er er eru Ko Nr. 68 — 6. november 1976 fyri gongd, i í liðina hjartað ér at hon hvert sporið, mer gulli. Her situr hon og bindur, skóleistar, hosur, troyggjur, sjal. Ikki til sín sjálva, men til síni. Á trappusteinum, um hús arhorn, skot og glopp, sita utløgukattarnir. Ikki gloymir hon teir. Ikki fær hon knapplig herðindi av góðsku og góðgerð- um, runnar av hegtíðum ella ødrum fyriskipaðum og siðvenj aðum mannagongdum. Hvønn dag raggar hon út í tún, at geva teimum. Andlitið er so tolið og bíðandi, hendurnar petta fiskin sundur, so fer hon, á liðina fyri hvert sporið, innaftur í einbýlið sítt. Her sttur tå og syrgir min ynniliga ekkja. Langt úti um Ísmansgrynnu har er mín rekkja.> Ovfarakætt Tit, sum leggja hesa sendingina til rættis, gloymið ikki at finna av skemti at hann ta røttu blandingina og álvara. Minnist til sum hevur skrivað hesa bókina hevur funnið uppá nakað Hetta er ikki hent av ongum Vit kalla tey uppfinnarar. Eitt orð Aftanfyri býr okkurt skump. Hvat? Eingin veit. Og sama ger. Tað kemur ikki okkum við. Tað er úrslitið, vit leggja í og eru glað um. Veturin verður nokk hverki kaldur ella strangur, men nakrir kuldadag Lat okkum brúka tað eiga. Og fyri at sendingin skal fáa sín dám, og bókin umboða ætlan yrkjarans til lítar, so gloymið ikki at begynna og enda við ovfarakætinum, hesi undarligu kensluni sum hjálpir summ um (tíverri ikki ollum) um sakn og sár, um spott og spark, sum nokur mugu taka ímóti, fyri at onnur skulu bjargast, um kær leika og losta og libido, sum fer fyri mutur og skutur í kvalnum koyggjum at lívið lognbrá, og tí so vakurt, hvorvi- sjón, maya: ar verða brenni, vit rætta av er Rokdagur á Fiskifjørbinum. Try systkin er komin inn á middegt at skipa førningin upp Kokkadrongurin glo vr Skiparir timadu vit útaftur at fylla uf [ my standa afturt í tilburðinun og Eli rong nd at sosialurin J Hej-d Jonsson há mnpgmann a-fna ink 1 kanske ødeslotten faller ej bland kvinnfolk, men bland hajarna i søderhaven blå? Kanske døden står och lurar bakom trasiga koraller. Han år hårdhånt, men håderlig, så sjung hej-å-hå.« Hanus Andreassen Magnus Dam Jacobsen: Í Grønlandi við Kongshavn Egið Forlag. Prentað í Skovlunde. 1976. 90 kr. Til lesaran: Nakrar og eitt berglop av rutt oman eftir Magnusar fyrimynd, orðafrágreiðingar nøvnum av einum tiverri alt ov tornom- um næmingi. Ummælarin bid ur lesaran halda sær til góðar, at nøkur fremmandorð slødast uppif í hesi grein. Haldi ikki, at fremmandorð, brúkt við hågv, gera skaða. Tað, sum ger skaða, er dreivut ella ósonn ella einki sigandi skriving, so kann hon vera foroysk, hon vera vil Lærið tykkum fremmandorð- ini, tey eru hent at duga, eitt nú tá demagogarnir, juristarnir, politikararnir og EF-teknokrat arnir herja á, tí teir brúka fremmandorð, og tað við lít, og at hini ikki duga tey kærleiki í víðastu merking, frá girnd til agape (næstakærleika) Stac cato: hvattalandi, í rykkjum Maya, indiskt hugtak (úr san so teirra styrki er Libido betýðir sama orð sum mát skrit: matt metur): tann hugsan, at lívið er hvorvisjón. Nekur orð um teir feðgar og frændur, sum neyndir eru í hesi grein Jack London (1876 — 1916) amerikanskur rithøvundur landastrok, veidimadur, gull gravari, blaðmaður. Sosialistur Les td >The People of the Abyss« (Afgrundens Folk), um stórbýunum (1844 vesældómin í Friedrich Nietzsche 1900), týskur heimspekingur Hugsaði ov nógv. Livdi ikki Bleiv tí vitleysur. Skapti, iva leyst í bestu meining, hugsanina um »yvirmenniskjad« seinni misbrúkt av nazistunum, tankin um yvirmenniskjað fellur altíð dvørgunum best. Segði »fert tú til eina kvinnu, so gloym ikki piskin«. Fór aldri til nakra kvinnu, helst tí at hann bangin fyri sjálvur at fáa pískin Nadjezjda Krupskaja (1869 1939), kona Lenin. Ahak, skip arin í bókini »Moby Dick« eftir Herman Melville (1819 —91) um leitingina eftir tí hvíta hvali num. Arthur Gordon Pym, hovuðspersónur og frásogu maður í bókini >The Narrative var of A.G. Pym (A.G. Pyms mæt kelige hændelser) eftir Edgar Allan Poe (1809 -— 49), einasta skaldsoga, Poe læt úr hondum nú mestsum gloymd, men nóg tað besta, hann hevur skrivað kanska ikki so undarligt, at landkrabbi sjó ferðasøgu ein sum hann hevur heimsins William nskur sjálds imastu Blake (1751 1821) € rkiari er Mortan og Elisander halda sunnudagsfrí vrkti m.a. »eg gekk mær i åstar urtagarð/so undarlig sjón mær møtti har/har fyrr vit leiktu so fegin og fró/á markini gronu ein kirkja stóð<. Aldous Huxley (1894 — 1963), enskur rithov- undur, heilamenniskja eina ferð eitt skilafólk skrivaði »Føgru nýggju verð helt seg vita at kalla alt, men visti ikki alt. læt seg tí freista av tí kemisku loysnini, tí hugsan, at evni sum lsd, psilocybin osfr skuldu bjarga okkara neyðar mannaætt, men lítið visti hann Kortini smæðin og spakligur, slapp sær um Styx, tá eingin tað rt vardi fáar tímar eftir at Kennedy var skotin, og all tosaðu og hugsaðu um tað. Dan Puréll (1946 —), d ri (fyrimyndir Ezra T.S Elliot Allen Ginsburg, W.S. Burroughs) barn 1V beatmentanini, les td. »Karma Cowl É Bevægelser formålsløst cirklende Mundi glidid í ti psykedelisku hålkuni psykedeliskt salarv ðkandi orðið valla meint sum spott men kann illa skiljast sum annað, av tí at sálin heldur tódnar enn tambast av lsd og ødrum eitri), men fótaði sæt fyri fyrst. Hjalmar Søderberg (1869 — 1941), svenskur rithøv undur (fyrimyndir: Anatole France, Herman Bang og Guy skrivaði lítið men gott, helst >Dr Glas< og »Historietter«. Kendur fyri orðini: »Jag tror pá kjøttets de Maupassant) dastið er lust och sjálens obotliga ensam het<. Segði eisini: >Det ár skønt at bli gammal, att vara ung var før djåvligt«. Er nakar, ið mótmælir? Tá hann eldist, fór hann at kanna bíblina (og verður ikki tikin av nøkrum exegeti, te. bíbilgranskara og tolkara), skrivaði m.a. bókina „Jesus Barabas«, har hann vild progva tt Jesu og Barrabas u tann mi Men h t nú frammanur n hvør Magnus umborð á »Kongshavn« hvila sitt »kodda at Hann vi in hevdi høvur å ir so óður inn á Hitler og nazismuna, at hann livdi eini 10 ár longur, enn hann átti. Tey brúkti hann til at berjast móti figgindanum við penninum. Men meira skal til enn orð. Búði seinna partin av sínum lívi í Keypmannahavn Svav ta seinastu tíðina við eitri undir koddanum Livandi kuldu teir ikki fáa ha H.A