mikudagur 20. apríl 1977síða 8

Síða 8 "urin sosialurin Nr. 28. — 20. april 1977 Framin um føroyska borgaraklassan: Skrímsl ílætið hampamannaklæði og hevur gekkaskor Eitt ljótt skrímsl við mongum ørmum, beinum og høvdum, sum hevur ein ómettiligan búk. Men vanliga gongur tað ílætið hampamannakledn- ingi og hevur ein fittari, men heldur arrogantan gekkaskort. Undir hesari skræðu finna vit Føroya Fiskasølu, sum hevur monopol á útflutnings- veru okkara, hevur stórt vald á øllum flakavirkjum og stóra partinum av fiskiflotanum Soleiðis verður tikið til í nýggj- asta nummarinum av Framan- um, sum júst er útkomið. Fram in, sum er føroyskt tíðarrit fyri sosialismu og sjálvstýri, hevur grein, sum blaðið „Um borgaraklassan« um borgaraklassan i upprunaliga eitt tjakupplegg frå F. S. til eina stevnu, ið hevur verið hildin millum føroyskar kommunustar Vit loyva okkum her at endur- prenta nøkur brot úr greinini nevnir: Greinin Feroyum er Småborgaraskapurin Um småborgaraskapin stendur -Leivdir frå fornari tid, útróðramenn, sjålvstød- m.a.! bøndir og trada småhandilsmenn og ugir handverkarnar, eru partar av småborgaraskapinum saman vid ti sonevnda nyggja millum lagnum, hægri starvs- og tæn astumenn. Summir av nevndu bólkum afturgongd Hvørva og gerast fæloysingar Aðrir taka seg fram. Sum heild kann sigast at smáborgaraskap ið yvir longri tíð hevur verið í afturgongd í Feroyum, meðan eru I arbeiðaraklassin sum heild hev ur verið í framgongd og nú telur út imoti 3/4 av fólkinum. Borg- araklassin er og hevur altíð verið ein lítil minniluti av fólkinum, Propagandan tankarnir tankarnir hjá ti ráðandi klassan um«. Sum orsekir kunnu nevn- ast tann åhaldandi og ofta væl fjalda propagandan sum i heilum »Teir rådandi eru verður oyst ut yvir arbeiðara- klassan (skúli, religion, blød, útvarp o.s.fr.). Harumframt virkar tann stóri' smáborgara- skapurin í landinum og tann veika organiseringin av arbeiðs klassanum í dag sama veg. Teir stóru lenarmunirnir millum løn arbeiðarar, fjepping uppi í parts- reidarium, og (fyrr) komman- dittfelogum, ein turrgerld køv andi nationalisma, og yvirhevur eitt vinnuliv sum enn hevur ein hóp av smávirkjum og familju ama veg. Sum fyritøkum, virka gróðrarbotnur fyri borgarligari ideologi I borgaraklassanun omanfyri nevnt ikki altið saman fallandi áhugamál. Ymsir partar royna at tryggja sær sum mest meirvirðinum sum arbeið Idnadar av tIl araklassin framleidir reidara-, handils- og bankakapi talistar royna hvør sær at fåa sum mest. Teoretiskt fåa teir profitt i mun til tann kapital teir Men henda almenna helst ikki galdandi i føroyska samfelagnum. Nevndu partarnir eru ikki lika sterkir ella Onkur hevur føroyska hava ilagt regla er monopoliseradir verið favoriseraður av statinum (t.d veðhalda o.s.fr.) og onkur hevur lånimøguleikar, havt fremmandan kapital at stydja seg til. Summar vinnu greinir eru oftari enn aðrar raktar av broytingum í markn ella náttúruum- fiskastovnum) adarprisunum (t.d Aðrar hava bart út duga betur at stoðum tryggja sær sin part (bankakapi talur) Innan eina einstaka vinnu grein, t.d. fiskivinnuna, eru eisini mótsetningar í dag Og vit taka eitt annað brot úr somu grein: Fremmandur kapitalur í Føroyum (Finanseringslån ur útlondum eru ikki roknað vid). I høvuds- vinnuni fiskarinum er at kalla ongin utlendskur kapitalur. Av bankakapitalinum er åvist, at i bankanum (Føroya av partakapital- inum danskur. Tryggingarsam bandid, sum er kapitalsterkasta føroyska fyritøka, er nationali serað. Av handilskapitalinum eru danskar og enskar interessur ødrum Banka) er 63 heilsølunum, men nøkgrum av hesar kunnu ikki sigast at vera dominerandi. Oljuinnflutnings og søla er 99,6% å utlendskum kapitalshondum (Esso og Shell) Í utflutningshandlinum nevnast, at her er føroyskt monopol (Føroya Fiskasøla), sum nærri skal umrødast seinni. skal Breiðir vald sitt Og fyri at venda aftur til Føroya Fiskaselu. Síðast í grein- ini stendur m.a.: Fiskasølan breiðir vald sitt til Sjóvinnubankan har hon tyr hin stórpartaeigaran Fryggingarsamband Føroya og anniserar allar teir smáu, sum av og á fáa »ein vakran gestus<. Báðir bank- arnir hava tryggjað sær kapitali sinum ein fastan høgan profitt. Tryggingarsambandið, sum hevur monopol upp á trygging í Foroyum, virkar hóast natio naliserað sum ein kapitalist isk monopol fyritøka, nær knytt av omannevndu fyritøk um. Aftanå heildarloysnina hava eisini flakavirkini tryggja sær fastan profitt. Her mugu vit to skilja millum tey stóru flaka- virkini og so tey smáu, har fleiri hava sera blandaði ognarviður skifti. Afturat hesum buli kunnu roknast fleiri ella færri partar innan einstakar vinnugreinir ella samfelagstýðandi ekir at hava monopol ella á ein ella annan hátt eina serliga stødu (møguliga oljufeløgini o.t.). Hjá hesum partvíst ósjónliga skrímsli vita vit av royndum at verunliga politiska valdið í sam- felagnum liggur. Hetta skrimsl verður í loyndum spurt tá av- gerðir skulu takast og lurtað verður tá tað gevur ljóð frá sær. Hetta er høvudsfiggindin hjá arbeiðaraklassanum, hjá komm- unistum og sosialistum. og er í dag kanska 1/20 av fólkinum anum sum MDJ leggur fyri dagin, haldi eg hann allatíðina vera åhugaverdan at lesa«. Góð orð frá métstødumanni. Tí mót- stødumenn eru vit. Syrgiligt, at alt, sum marxisman nertir við, listarliga, steindoyr beinanveg- in. Eisini skrivar hann, at eg mótsigi mær sjálvum. Ja sjálv- andi geri eg tað. Tað vóni eg sanniliga at eg geri. Tí lívið í sær sjálvum er sjálvmótsigandi, og tí ikki. Lívið er ein heild, ið samansett er av ótalligum mót- setningum. Lív og deyði. Ljós og myrkur. Ønt og gott. Sæla og pína. Djarvleiki og ótta. Gleði og sorg. Vakurt og ljótt. Grønt, gult, blátt, violett, svart, hvítt, brúnt, orange. Marxistarnir, ein og nógvir aðrir, hava bara ein lit, ein sannleika: tann rætta. Marxistarnir hava bara ein lit: reyðan. Teir kristnu bert ein lit: svartan. Marxistarnir hava bara eitt merki: hamar og segl. Hamaran at knalla til við, seglið, at kuta heysar av við. Tey kristnu hava bara eitt merki: krossin, at hanga synd- arar uppá, kolldøma og mana niður í helviti! Annars hevur ljóðað at Varðin og Skeggin hava í úmbúna, at geva eitt ummæli. Nær tað verður veit eg ikki. Ætlanin hjá Skeggjanum var at fáa eina reyðhosu, at skriva um mann- schauvinistin Magnus. Um tað. fer at eydnast teimum, veit eg ikki. Í dag er ein ikki longur maður. Nei! ein er mannschau- vinistur. Tað kundi verið stutt- ligt, at skriva niður nakrar av teimum eyðmýkingum, pínslum, líðingum og eðrum, sum menn og unglingar fáa oman yvir seg gjøgnum kvinnur. Lat meg enda hetta ummælið um ummælini við hesu heilsan til reyðhosurn- ar. Brotið er tikið úr bókini TIL DIG FRA MIG, Thaning og Appels Forlag 1969: „Den eneste sande lykke i denne verden kommer gennem et lykkeligt ægteskab. Og alt af- hænger af kvinden, som må være blid, underdaning og rede tilat behage... Maria Therisia til sin datter Marie Antionette. Lat meg viðmerkja tær tær, sum kanska alt ov gleivbeintar, fylgja hesum rådum, at tey ikki gagnadust Mariu Antoinette so væl. Hon varð, sum kunnugt, høgd á háls saman við manni sínum, Ludvík 16 av Frankaríki. Nú gloymdi eg fyrispurningin hjá Jógvan Isaksen um hver Guyane er. Eg havi hugt í HVEM TÆNKTE HVAD, Politikens Forlag 1971. Har stendur i stuttum: GUYAU, Jean Maria (1854— 1888). Fransk folosof, født i Laval, stedsøn af Fouillée der bragte ham til de filosofiske studier. Tað stendur einki um her at Fouillée kanska var heimspekingi, men lat meg nú hyggja undir H. Jú, her stendur Fouillée, Alfred Jules Emile Fr