mikudagur 27. apríl 1977síða 4

Síða 4 sosialurin Nr. 30 — 27. apríl 1977 Brot úr Dagbók 2. partur av ummælinum um ummælini Eitt vánaligt ummæli er betur enn einki ummæli, bara rithøv- undin viðgerð ummælið. Hetta eru royndir mínar hesum við- víkjandi. Eri nú komin til um- mælið, sum Inge Knutsson, målfrødingi og umsetari, skriv- aði í svenska blaðnum Arbetet, friggjadag 14/1 1977. Inge Knutsson er av foringum kendur fyri umsetingar sínar av før- oyskum yrkjarum og rithevund- um. Í 1975 kom út bókin, Vågorna rullar mot stranden. Hetta vóru stuttsøgur eftir Jens Paula Heinesen. Bókin var prentað á Berlingska Boktryck- eriet, Lund og var útgivin við studningi frá Nordisk Minister- råd (Nabolandslitteraturstøtten) Annars stendur Bo Cavefors Bokførlag. fyri utgåvuni. Onnur Bókin, umsetingar eftir foroysk- ar yrkjarar, kom út í 1976. Hendan bókin varð prentað á Civiltrykceriet, Kristianstad. Eisini útgivin av Bo Cavefors Bokførlag. Báðar bekurnar eru prentlistarliga lagdar til rættis og teknaðar av grafikaranum og bóklistarmanninum, Sune Nord- gren. At Sune Nordgren er góður grafikari nýtist ikki at keglast um. Tað er hann. Ég vil siga hann er munandi betur sum grafikari enn sum prentlista- maður. Hendan seinna bókin æt Bránning och bleke. Hetta eru báðar fittar og vakrar bekur. Sune arbeiðir við einum næstan heilt fýrkantaðum formati, 15,05 x 14,05. Orsekin til 'steddina er kanska tann, at honum, sum teknari og grafikari dámar betur at arbeiða meira fýrkantað og tvørturum. Fyrra bókin er so avgjørt betur prentað enn tann seinna. Eg kundi tikið okkurt dømi fram, ið sýndi Inga, sum umsetara, til domis hesa. Hon er eftir Christian Matras, ið er fremsta skaldið í hesu bók. Chr- istian er borin í heim í 1900: Den gamle ligger í feber Den gamle ligger í feber — sliter med áror mot stormen, senor spánns med størsta kraft, láng ár vang till land. Tystnad ráder inombords, vinden våxer i styrke, de tycker att det går bakåt, de kámpande månnen í båten. Varje muskel och bit av skrovet stråcks till det yttarsta nu, de ror for livet før att nå lå av land. Sjøn en enda virvel av skum, de kånner att krafterna minskar. Bårgar Herren denna båt med åtta man ombord? De ber en bøn bak skágget, biter tándeena hårdere sammen. Nu mister pojkarna kraften och mánnen sliter dubbelt. Den gamle ror før livet dár han ligger pá sin sotsáng — tar spjárn mot søngens gavel ochgráver upp halm från bottnen. (yrkt 1935) Årsadalfundur hjå Amnesty International Amnesty International er ein heimsumfatandi mannarættind- arrørsla, sum er Oheft av einum og hvørjum styri, eini og hvørj- ari politiskari åskodan og eini og hvørjari trúgv. Felagsskapurin virkar fyri øllum, sum eru sett føst vegna trúgv, húðarlit ella rasu og politiska áskoðan, treyt- að av, at tey ikki hava nýtt valdsgerðir ella elvt til slíkt. Í Føroyum hevur AI eina deild, og hendan deildin hevur sjålvstød- ugan limaskap i Amnesty Inter- national. I føroysku deildini eru um 170 limir, og må hetta sigast at vera rættuliga stórt limatal i mun til fólkatalið. Føroyska deildin hjá Amnesty International heyði ársaðalfund tann 29. mars. Viðvíkjandi virki felagsins í farna ári varð greitt frá, at týdningarmesti parturin av arbeiðinum hjá AT er bólkaar- beiðið. Bólkarnir taka sær av 3 fangum, Í úr einum eystanlandi, Í úr einum uttanveltaðum landi og 1 úr einum vestanlandi. Bólkarnir hjá felagnum hava seinnu árini arbeitt við fangum úr t.d. Spanien, Suðurafrika og Formosa. Í summum førum eru fangarnir latnir leysir, meðan í eðrum forum hevur verið hjálpt uppá viðurskiftini hjá viðkom- andi fanga og familju hansara við at senda pening Av ødrum tiltøkum, International, sum Am- nesty Føroya Deild, hevur havt kann nevnast: Í april 1976 luttók felagið í eini altjóða undirskriftskampanju í móti torturi í Uruguay. Í ellum limalondunum komu inn um 350.000 undirskriftir, og av hes- um vóru tær 804 úr Feroyum. Undirskriftirnar vórðu handaðar uruguaynska ST sendiharranum 16. juni. I maj sendi felagið bræv til sendiharrarnar úr Spanien, Ju- goslavia, Brasilien og Iran, sum voru å vitjan i Føroyum, har mint var um samvitskufang- arnar i teirra avvarandi londum. Í desember varð skrivað til Admiral Segura í Argentina um tveir burturfluttar løgfrød- ingar. Í februar kom svar aftur frá admiralinum, har hann segði seg ikki kenna hesi fólk, men hann vildi gera tað hann kundi fyri at fáa hetta mál uppklárað. skrivað til Í februar varð uttanrikisrådharrarnar í Jord- an, Pakistan og USSR um viðurskiftini í Uganda. Hver deild hevði fingið tillutad åvis lond at venda sær til. Ein av limunum hjá deildini Alex Kons sendi eisini eina beinleiðis áheit- an til Idi Amin, har forsetin varð biðin um at hava sterri eftirlit við sínum trygdardeildum og at skipa eitt samfelag við lóg og rætti. Hetta eru bert nøkur dømi um tær áheitanir, sum felagið sendir til stjórnarmenn í ymsum lond- um, og er hetta eisini týðandi táttur av arbeiðinum hjá Amn- esty International. Tað hevur verið kannað, hvussu tiltøkini hjá AI ávirka korini hjá teimum fangum, sum tey vidvikja. Nið- urstødan var, at í 25% av forunum vórðu umsteðurnar hjá fangunum bettar, í 22% av forunum verða teir latnir leysir, hjá 28% er lítil og eingin broyting, frá 20% fæst einki at vita, og hjá 5% verður stødan verri hjá fangunum. Formaðurin umboðaði fer- oysku deildina á ársfundinum hjá Amnesty International, sum í ár var í Strasbourg í Fraklandi. Annars roynir føroyska deildin so vitt gjørligt at studla virkseminum hjå høvudsdeildini so nógv sum gjørligt. Goldið verður kr. 2.500 árliga í lima- gjaldi til høvudsdeildina. Aftur- at hesum hevur felagið goldið kr. 5000 til kampanju ímóti torturi, og felagið hevur latið kr. 5000 í samband við samvitskafangaár- ið, sum er í ár. Felagið hevur fyst og fremst figgjad við limagjaldi. Men aftur at hesum hevur felagið fingið munagóðan stuðul frá kommun- um og virkjum og stovnum. Uttan hendan stuðul hevði fel- agið ikki verið ført fyri at stuðla omannevndu tiltøk. Nevndin i Amnesty Interna- tional, Føroya Deild, er óbroytt, og í henni eru: Anette Wang, formaður, Maud Heinesen, næstformaður, Óli Jacobsen, kassameistari, Svend Brimheim og Sigurd Beck, Tiltakslimir eru Halgir W. Poulsen, Fraser Eyst- uroy og Hanna Absalonsen. Hetta var so Inge Knutsson, sum umsetari og málmaður. Men, hvussu roynist hann, sum ummælari? Sjálvur skrivar hann í viðmerking til mín, at hetta er heldur fátæksligt ummæli, men, at tað tó er betur enn einki. Jú, vit eru samdir í hesu áskoðan, bara rithevundurin ger vart við, hvat manglar í ummælinum. Tí, í hesum føri er ummælið full- komiliga misvísandi. Tað ein- asta Ingi leggur dent á, er skrokkin, beinagrindina í bókini. Dagligu tilveruna umborð á bátunum og bátaskipinum Kongshavn. Tosar um, hvussu vit við ófatiligum toli, uttan at gevast, fylla lastina. Hvussu vit, mána eftir mána, tuska inn í firðir, framvið strendur, troyta kantar, bankar og grynnur. Í líkindum, sum óíkindum. Í streymi, sum kyrru. Millum boðar, sker, flúrar, isfjøll og íður. Fyri at siga, sum er, so er hetta ófatuliga tolið slettis ikki til hjá nøkrum eðrum enn Inga sjálvum. Hann, sum er umborð hesar mánarnar, kennir einki til hetta tolið. Men ótolið! tað kennir hann. Men tol? Nei! Stikk tverturímóti. Tað er ótol- ið, sum er drívkraftin og fær hann at halda á. Lastin skal fyllast. Og fyrr tað hendir, fyrr sleppur hann heim. Tolið liggur í ótolinum. Tolið eksisterar slettis ikki. Ingi ger fiskaralívið til nakað tað ikki er. Vit eru mynstraðir hetta skip, og arbeiði okkara er at fiska uppi. Og so leggja vit til brots. Lokkudorgin er alla tíðina, at Lastin skal fyllast, so vit sleppa heimaftur. Og so tað, at vit fáa sum mest burturúr. Øtol og vinningur. Tí eru vit so idnir og »tolnir«. Tað skal ikki meira tol til at fiska enn at skriva eina bók. Men, tað er munin stuttligari at skriva eina bók. Sita einsamallur í friði og náðum og hava alla verðin at oysa av. Gerandisdagurin um- borð á einum skipi er munandi keðiligari og meira einstáttaður enn hjá teimum flestu á landi. Tó vil eg viðmerkja, at eg til eina og hverja tíð, í Feroyum, ið hvussu so er, heldur vil arbeiða sum fiskimaður enn sum ar- beiðsmaður. Fiskimaðurin hevur tó minstulenina. Annars meini eg, at yvirmenninir umborð hava tað stuttligast. Teir sleppa tó at leggja kós, skipa fyri og so framvegis. Og viðvíkjandi tí, at hava ábyrgd so er hetta ein byrða, ið gevur styrki og sjálvs- álit, og makt. Tað, sum hóast alt, ger sjólívið til nakað annað burturav, er natúran. Havið hevur altid drigið. Havið og viddirnar, tey blånandi fjøllini. Tað, sum er handan sýnið. Áðrenn fjøl varð sett á sjógv. Dreymir, væntan, ævintýr. Havið er ævintýr, ella dreymur- in um ævintýrið. Restin er turr materialisma. Stríð, knoss, sakn, longsul. Tvingsulsarbeiði fyri daglist breyð. Tað er ikki av gleði ein arbeiðir, sum apa, men av neyð. At skriva eina bók er ein trongd, ein gleði, ein freði. At arbeiða og vera sín egni arbeiðsgevari, er lukkan. So heldur forvinna minni. Ein er sín egni harri. Hetta hevur fyri meg alt at siga. Hanus Andreasen skrivar í ummæli sínum í Sosialinum nr. 68, 6/11 1976, at bók min neyvan er ein verulig fråsøgn um lívið umborð á einum fiskifari. Heldur, meinar hann, er hon dreymurin um sjólívið, tað frisk- liga. Hetta vil eg ikki geva Hanusi rætt i. Skrokkurin i bókini er dagliga tilveran um- borð. Men, eitt menniskja er ikki bara dagliga tilveran. Eitt menniskja er fult í upplivingum frá vøggu í grøv. Upplivingum, royndum, vitan, úrslitum, dreymum, ætlanum. Soleiðis er hendan bókin eitt menniskja. Í hesum føri eg. Men, tað eksist-" erar einki eg uttan samantengt við ótallig onnur menniskju. Eg í vanligari merking er ikki til. Eisini skrivar Hanus,at bókin er ein heild. Tað er hon. Hon er ein heild. Samansett. Soleiðis, sum ein menniskja eisini er saman- sett. Kanska eri eg tann tiggj- undaparturin av ísfjallinum, ið dagar undan. Kanska eri eg teir níggju partarnir undir. Kanska eri eg onkur lagd ímillum. Og ein partur er aftur settur saman av ótaldum pertum. Eitt mennikja- sinni er óendaligt. Uttan byrjan og uttan enda. Byrjanin kámast burtur í frumtokuni. Framtíðin, eins og nútíðin og tátíðin, fyri- játtandi og dreymarík. Eg havi bíðað leingi við ummælinum hjá Inga. Orsekin er eyðskild. Eg var í ødini. Vildi ti ikki særa mannin. Ti havi eg bidad. Fyri at vita, um eg kanska skifti hugsan, hóast, eg visti, at hetta var lognbrá. Men nei, tverturímóti, beint upp- runamyndin seg fastari. Ístaðin fyri at mykjast gjørdist eg enn meira í ødini. Rættvísur harmi, ið ikki skal tigast burtur. Hetta, at spara summi fólk, er einki annað enn sentimental sjálv- samkensla og jánkaslig undan- støkking. Ingi má læra, at ein skrivar ikki eitt ummæli við at sjaska igjøgnum, sum best ber til. Og sum målfrødingi, og umsetari, hevur slíkur maður dupulta ábyrgd. Tí, fólk kunna lætt halda, at ein slíkur eisini er bókmentamaður, hvat hann av- gjørt ikki tykist vera. Ikki eftir hesum ummæli, at meta. Ein kann ikki bara taka sær av løttum og halda, at „eitt fåtæks- ligt ummæli er betur enn einki ummæli«! Ti hetta passar ikki. Eitt fátæksligt ummæli er verri enn einki ummæli. Serliga, tá tað kemur frá einum, sum fólk kanska halda vera bókmenta- mann burturav, hvat eisini er villleiðandi. Tað einasta eg kann gera, er at skriva tankar mínar hesum viðvíkjandi niður. Fyrr fái eg ikki so dánt frið. Hvat árin skriving hansara hevur havt í Svøriki kann eg einki gera við. Men, eg kann forða honum í, at minka um virðið í skrivaða tilfari hansara. framhald