leygardagur 14. mai 1977síða 10

Síða 10 Uppgávan hjá dekkunum er at yvirfera allar driv-, stýri- og bremsikreftir til vegin og haraft- urat virka fjarðandi. Tað er stórur munur á dekkum, og er tað ti av allarstørsta týdningi fyri koyritrygd og koyrieginleik- ar, at ein bilferari veit, hverji dekk eru best nýtilig til vogn hansara, og hvussu tey skulu monterast, røkjast o.s.fr. Dekk-typur Í hevuðsheitum finnast tvey sløg av dekkum, nevniliga: dia- gonaldekk og radialdekk. Bædi dekkini verða framleidd i ymisk- um frábrigdum. Felags fyri dekkini er, at tey eru bygd upp av trimum hevuðspertum: Kanttræðrum, karkassa og gummiklædningi. Diagonaldekk Diagonaldekkið hevur ein kar- kassa, sum er uppbygdur av fleiri vevnadarløgum, og træðr- ff irnir í hverjum lagi krossa hvenn annan. Diagonaldekkið er bíligt at keypa og hevur hampuliga góðar koyrieginleikar, tá koyrt verður við lítlati ferð. Uppbygg- ingin ar karkassanum ger tó tað, at dekkið er ikki nýtiligt til á- haldandi nógva ferð. Radialdekk I radialdekkinum er karkassin uppbygdur av træðrum. Hesir ganga tvørtur.um dekkið frá kanti í kant, sostatt ganga tey radialt frá einum tonktum punkti úr centrum. Fram eftir slitlagnum er lagt eitt belti av vevnadarløgum ella stáltræðr- um, harav koma nevnini vevn- aðarradialdekk og stáldialdekk. Av hesum er stáldialdekkið tað betra. KK Radialdekkið hevur linar síður og eitt hart slitlag. Hetta ger, at radialdekkið fær nógv betri sam- band við vegin enn diagonal- dekkið, eisini tá hugsað verður um skjóta koyring í sneiðingum. Tá hevur diagonaldekkið lyndi til at koppa á, meðan radial- dekkið gevur seg í síðunum. Radialdekkið hevur munandi betri vegtak enn diagonaldekkið og varar harafturat longri. Nakrir vansar eru tó við radi- aldekkinum t.d. er rattið tyngri at snara, tá tú skalt namevra bilin. Dekkini larma nakað, tá koyrt verður eftir Oåsløttum; hetta kemst av tí harða slitlagn- um. Eisini kann nevnast, at tá ið radialdekkið missir vegtakið í sneiðing, hendir hetta heilt knappliga. Slanguleys dekk Summi dekk eru gjørd soleiðis, at teimum nýtist ikki slangu, og kemst hetta av, at dekkið innan er klætt við einum serligum slagi av lufttøttum gummi, sum so- statt virkar sum slanga. Tíverri er tað komið fyri og meguliga ger tað framvegis, at dekk, sum eru ikki slanguleys, (hetta stendur á dekkinum t.d. tube- less) eru sett á felguna uttan slangu. Tað skuldi ikki verið neyðugt at nevnt, at slíkt er livshættisligt. Dekkstøddir Dekkstøddin verður ásett av tveimum tølum. Fyrra talið sigur frá breiddini og seinna frá tvørmåtinum innan í dekkinum. Tvermátið (t) verður sum oftast givið upp í tummum, t.d. 13”, og breiddin (b) fyri diagonaldekk vanliga eisini í tummum, t.d. 6,40, meðan breiddin fyri radial- dekk altíð verður givin upp í mm, t.d. 155. Steddin á einum diagonaldekki kann soleiðis t.d. verða ásett sum 6,40-13 og á ein- um radialdekki t.d. sum 155-13. Vert kann vera at nevna, at tá ið ein bilur verður keyptur, er hann floksgóðkendur við ávísari dekk- stødd og loyviligt er tí ikki uttan víðari at skoða bilin við dekkum, C | me - - ið hava aðrar støddir. Um tú ynskir at nýta aðra dekkstødd, enn ta upprunaligu við t.d. at keypa aðrar felgur, er rættast at ráðfora seg við Bileftirlitið. Vulkaniserað dekk Keypir tú vulkaniserað dekk, so fylg hesum hyggirådum: 1. Kanna um framleiðslumerki sosialurin er å dekkinum. Er einki, so keyp tey ikki, tað sama hvussu bilig tey enn eru. 2. Kannað um sama fram- leiðslumerki er á ollum dekkun- um, tú keypir. Eru merkini ymisk, kunnu tað vera ymiskir vulkaniserar, ið hava gjert dekkini. Sleppvinkul Tá ein bilur verður ávirkaður av síðukreftum, t.d. centrifugal- kraft ella síðuvindi, vil ofta undir- ella yvirstyringslyndi gera seg galdandi. T.v.s. vogn- urin fær aðra kós enn ta, sum rattstoðan skuldi givið. Hetta stýringslyndi stavar fyri ein stóran part frá dekkunum. Kon- taktflatan ímillum tað einkulta dekkið og vegin verður bend til síðis í mun til miðplánið á felguni. Her fáa vit sostatt ein vinkul, sum verður kallaður sleppvinkul. Sleppvinkulin er vinkulin millum stýrda kós og veruliga kós. Steddin á vinklin- um er treytað av dekkkonstruk- tión og dekkslagi, av lufttrýsti og átyngd. Kavadekk við hogum ribbum gevur sterri sleppvinkul enn vanlig dekk, og diagonaldekk geva sterri vinkul enn radial- dekk. Lágt lufttrýst og stór átyngd gevur eisini stórar slepp- vinklar. Yvir- og undirstýring At ein bilur er yvirstýrdur vil siga, at hann sneiðir ov nógv í mun til tað, ið rattið er snarað. Hetta kann koma av, at dekkini aftan hava sterri sleppvinkul enn fordekkini. At:ein bilur er undirstýrdur, vil siga at hann sneiðir ov lítið í mun til rættstøduna. Av tveimum ringum er yvir- stýringin tann vandamesta. Dekkáseting Um bilurin skal hava nýggj dekk, er tað sera umráðandi at seta góð dekk á hann. Um ein heldur seg til tey dekk, sum bilurin er føddur við, fer ein heilt skeivur. Teir allarflestu bilar verða nú seldir við radialdekk- um, tó eru onkrir, sum hava diagonaldekk. Um ein ætlar at seta radialdekk á ein bil, sum er foddur við diagonaldekkum, er tað best at rådføra seg við bil- seljaran um tað, ti tað kann vera, at hjólstillingin skal broyt- ast nakað. At fara frá radialdekkum yvir til diagonaldekk er ikki at við- mæla. Best er um øll dekkini eru eins, tó eiga dekk á sama aksli at vera eins. Um so er, at tú hevur tvey diagonaldekk og tvey radi- aldekk, skulu radialdekkini vera aftan. Kavadekk eiga altíð at vera á øllum hjólum. Eftir galdandi reglum er tað loyvt at nýta píkadekk frá 16. oktober til 30. apríl. Verða píkar nýttir á persónvogni ella eðrum løttum akfari, totalvekt upp til og við 3500 kg., skulu øll dekkini vera píkað, og má munurin millum talið á píkum í tí dekki, sum hevur flestu píkarnar og talið á píkum í tí, sum hevur fægstu, ikki fara upp um 20% av sterra talinum. Tað kann nevnast her, at radialdekk eru betri í hálku enn diagonaldekk, eisini kann nevnast, at fleiri framleiðara eru í ferð við at framleiða dekk, sum skulu kunna nýtast í staðin fyri pikadekk í teimum londum, har sum partvis ella heilt forboð er fyri at nýta píkadekk. Hesi dekk verða á donskum rópt kontakt dæk ella friktionsdæk. Ojavnt slit Slítast dekkini ójavnt, kann hetta koma av at: Hjólini eru ikki í javnvág, lufttrýsið er ov lágt ella ov høgt, sleðr í róður- greiðum, hjólini skeivt stillað, stoytdoyvarar í ólagi ella skeiv- leikar í bilinum. Hjóljavnvág Tað er av stórum týdningi, at hjólini eru í javnvág, bæði statiskari og dynamiskari. Bert nekur gram vilja av centrifugal- kraftini geva eina kraft uppá fleiri kp. Eitt hjól er í statiskari ójavn- vág, um tað diametralt er ikki eins tungt. Hetta kann kannast við at lata hjólið mala á akslin- um, og vil tað tá, um javnvágin ikki er í lagi, altíð steðga í sama stað. Dynamisk ójavnvág merkist bert, tá hjólið melur, og kemst hetta av, at tyngsta punktið ikki liggur í miðpláninum. Úrslitið er, at hjólið verður javnvegað við at seta smáar blýggjkubbar sum mótvekt. Ristingar í hjólunum kunnu tó eisini koma av, at dekkini upp- runaliga ikki eru rund. Um so er mugu dekkini raspast til tey eru „beina. Lufttrýst Lufttrýstið skal mátast, meðan dekkini eru køld. Undir koyring kemur varmi í dekkini, og luftin vil tí vidkast, og førir hetta við sær, at lufttrýsið veksur. Ov lágt lufttryst vil økja nógv um slitið av dekkunum og sam- stundis broyta koyrieginleikarn- ar á bilinum, við tað at stýringin verður tung og ótrygg og fast- legan (leiðstabiliteturin) viknar. Um koyrt verður leingi og skjótt við ov lágum lufttrýsti, er vandi fyri, at slitlagið rívir seg av, ella dekkið spreingist. Nr. 35 — 14. mai 1977 Ov høgt lufttrýst ger, at veg- takið minkar. Bilurin verður eisini sera ringur at koyra við á óslettum vegi. Vanliga hava bilar altíð hægri lufttrýst aftan enn framman, og er hetta eisini fyri at hindra, at bilurin verður yvirstýrdur. Um dekkini slítat meir í aðrari síðuni, er orsekin mest sum altíð, at róðurgreiðirnar ikki eru, sum tær eiga. Bileigarin eigur tá at venda sær til onkran, sum hevur tey rettu tólini til at máta og stilla róðurgreiðir við. Vatnglíðing (Aguaplaning) Tá tað regnar illa, kann eitt vantlag uppá 2 mm ella meir vera á vegnum. Er mynstrið ikki nóg djúpt á dekkinum, so vatnið ikki sleppur at renna frá, missir tú sambandið við vegin, og hjólini sigla á vatninum. Hetta er tað, ið rópt verður aquaplan- ing. Undir slíkum umsteðum kann hverki bremsast ella stýr- ast. Lógin ásetir, at mynstrið skal vera minst ein millimetur, men tá kann aquaplaning longu henda við 75-80 km/t og við blankslitnum dekkum longu við 25-30 km/t. Tí eigur ein ikki at bíða við at skifta út, til dekkini eru nærum ólóglig, men skifta út í góðari tíð. Umskiftan av dekkum Við at skifta dekkini millum for- og bakaksul og yvir kross (t.d. fyri hverjar 5000 km) fæst eitt javnari slit á øll fýra dekkini (ella oll fimm, um eykadekkið verður tikið við). Framman Aftan Myndin sýnir, hvussu hetta kann verða gjert, tá ið eykahjól- ið er við í hesi umbýtan. Um fýra nýggj dekk verða keypt og eitt av teim gomlu nýtt sum eyka, kunnu dekkini istadin aðru- hverja ferð ávikavist verða um- býtt yvir kross og beint aftur og fram. ' Men legg til merkis, at hetta ikki eigur at verða gjørt, um ikki oll dekkini eru av sama slagi, antin øll diagonaldekk ella øll radialdekk. Umskiftan av píkadekkum eigur bert at verða yvir kross fyri ikki at loysa píkarnar óneyð- ugt. Ofta er greitt frá hesum í leið- beiningarbóklinginum, ið fylgir við bilinum.