mikudagur 5. apríl 2000síða 2

3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 67 - 5. apríl 2000 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dánjal Højgaard Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakstein Høgni Mohr Ítróttur: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: Sosialurin Sosialurin Oddagrein Viðmerking: Meðan Karsten situr á kassa doyr skúlin Ósamanhangandi tíðindaflutningur Helst vóru fleiri við mær, ið um vikuskifti regluliga tendraðu sjónvarpstólið fyri at frætta tíðindi frá lands- fundi Tjóðveldisfloksins í Sørvági. Smb. onkrum fjølmiðli varð lagt upp til eitt nú for- mansskifti, men har var »in- tet nyt fra Vestfronten«. Ólíka áhugin, ið varð sýnd- ur landsfundi Sambands- floksins fyri tveimum árum síðan, tá SvF noyddist at avbróta Gekkin í tað óenda- liga tí at fullveldisminist- arin/varaløgmaðurin in spe mestsum breyt inn á aftur- latna fundin (helst fyri yvir- tíðarsamsýning) fyri at kunna sjónvarpa live frá tí, ið onkur mundi vóna gjørd- ist Waterloo táverandi løg- mans… Kanska stjórin á amboðs- kassanum hjá Høgna hevur okkurt boð uppá, hvørji »re- daktionell yvirvejilsi« liggja sum grund fyri ójøvnu metingini av tíðinda- virðinum á tveimum so átøkum hendingum. Poul Martin Rasmussen, Klaksvík Tjóðveldisflokkurin hev- ur misnýtt nýggju kring- varpslógina at seta síni egnu fólk í nevndirnar fyri útvarp og sjónvarp. Úrslitið er, at álitið á loft- miðlarnar er burtur. Við nýggju kringvarpslóg- ini hevur landsstýrismaður- in í loftmiðlamálum fingið heimild at seta eina nevnd fyri útvarp og eina fyri sjón- varp. Hesar nevndir telja 7 limir hvør og skulu ráðgeva útvarpi og sjónvarpi við- víkjandi programmvirk- seminum. Nevndirnar skulu hava breiða samfelagsliga umboðan. Gomlu útvarps- og sjón- varpsnevndirnar, sum høvdu breiða politiska um- boðan, ávaraðu staðiliga móti nýggju lógini. Hon gav bæði møguleika fyri, at landsstýrismaðurin í loft- miðlamálum kundi misnýta vald sítt og eisini fyri at hann kundi mistonkjast fyri hetta. 70 % tjóðveldisfólk Neyvan nakar í gomlu nevndunum hevur ímyndað sær, at ávaringin móti mis- nýtslu so skjótt skuldi gerast til veruleika og í so stóran mun, sum nú er hent. Bæði útvarps- og sjónvarpsstjórin hildu, at tað var óhugsandi, at nakar landsstýrismaður fór at tora at nýta henda møguleika, men ásannaðu, at møguleikin var til staðar. Men tað sum ikki skuldi kunna hent, hendi. Signar á Brúnni, fyrrverandi lands- stýrismaður í loftmiðlamál- um setti síni egnu í stórum meiriluta í nevndirnar. Onk- ur tingmaður hevur nevnt, at 8 av limunum eru tjóð- veldisfólk, onkur annar hev- ur hildið seg vita, at tey eru 10, ella við øðrum orðum yvir 70 % eru tjóðveldis- fólk. Umsitingin rennur ørindi fyri landsstýrismannin Høgni Hoydal, nýggjur landsstýrismaður í loft- miðlamálum, sigur, at til- nevningin er eftir tilmæli frá umsitingini. So kann vera spurt, hví umsitingin gevur eitt slíkt tilmæli ? Rennur umsitingin ørindi fyri lands- stýrismannin ? Allarhelst, tá ið slíkt tilmæli kann koma uppá tal. Breið samfelagslig umboðan er tað í hvussu so er ikki. Í øllum førðum ikki politiskt. At nevndirnar eru ráðgev- andi, broytir onki uppá skeivleikan. Meg listi at sæð tann útvarps- ella sjónvarps- stjóra, sum ikki gevur ráð- gevandi nevndunum gætur. Tjóðveldið hevur so undir øllum umstøðum tryggja sær fullkomna ávirkan á loftmiðlarnar. Óhugnaligt og ræðandi Fyri tað fyrsta eru bæði útvarps- og sjónvarpsstjórin beinleiðis undir tjóðveldis- landsstýrismanni. Fyri tað næsta er so hesin stóri meirilutin av nevndunum Óhugnaligt og ræðandi tjóðveldisfólk. Og fyri tað triðja er neyvan nakar í iva um, hvønn politikk stórur partur av starvsfólkunum á stovnunum halla seg at. Legg til merkis dagliga tíð- indaflutningin og skrá- samansetingina! Valdsmisnýtsla Og fyri at tað ikki skal vera lygn, er ongin fjølmiðla- ábyrgdarlóg enn sett í gildi! Tí at danir ikki vilja broyta sína lóg samstundis sum teir skulu gjalda kostnaðin. Høgni Hoydal sigur, at tí skal ein føroysk gerast. Gud viti, nær hon kemur í gildi. Tí er ongin yvir ella við síðuna av Tjóðveldisflokk- inum, tá ið talan er um á- byrgd av og ávirkan á út- varp og sjónvarp. Valdsmisnýtslan er ó- hugnalig og ræðandi. Tí eigur løgmaður og løgting at grípa inn beinanvegin. Føroya fólk hevur krav uppá, at almennu loft- miðlarnir aftur gerast polit- iskt óheftir, so álitið kann endurskapast. Johan Petersen fyrrv. útvarps- og sjón- varpsnevndarformaður Aftaná at hava hoyrt skak- andi etnisku roknisstykkini hjá donsku stjórnini, kom tað ikki so óvart á, nú ”nýggja dimma” tók tráðin upp eftir donsku lagsbrøðr- unum. Vit Sandoyingar eru teir fyrstu sum skulu stúvast niður í nýfunna etniska sambandsroknileistin. Gamaní. Tað er freistandi hjá einum ungum permu- strembandi ”journalisti”at lofta nøkrum tølum, elta teimum saman við nøkrum bókstavum og hokus pokus! So nógv kostar ein Sandoy- ingur! Uttan á nakran hátt at við- urkenna mær ábyrgdina av tí máta landsins politikarar hava roynt at loyst tann part- in av føroyska samferðslu- kervinum, sum í dag eitur Meginøkið, Hestur, Sandoy, Hvussu nógv kostar ein Sandoyingur? Skúvoy, so noyðist eg at viðganga ein farra av firtni, ella rættari sagt, innigyrdum fananskapi, nú eg sum sand- oyingur og føroyingur, fyri aðru ferð innan eina viku verið bókførdur sum ein etnisk útreiðslukonto í há- lovaða ríkisfelagsskapinum. Sjálvur dugi eg, og nokk aðrir sandoyingar við mær, illa at síggja hví júst henda søgan skuldi varpast upp, og ei heldur við hvørjum enda- máli! Um greinin hjá F.J. varð tann fyrsta av 30 við- víkjandi samlaðu sam- ferðsluútbyggingini í Før- oyum, og hon bygdi á sak- ligt og væl granskað tilfar, so varð okkurt eg kundi lært av greinini. Er endamálið hinvegin at fáa staðfest at vit Sandoy- ingar kosta samfelagnum meira enn gott er, so eigur viðkomandi skribentur at spenna sær skallan nakað betri, og lofta hinum tøl- unum sum eru við til at mynda samlaða rakstr- arúrslitið fyri ymsu partar- nar av landi okkara. Sjálvur leggi eg einki at gera okkum í Sandoynni meir ella minni verd enn frændir okkara aðrastaðni í landinum. Sundurlyndi er nokk av, men ikki hevði tað verið heilt av leið um hesin góði F.J., líkasum til stutt- leikar, enn einaferð spenti sær bollan, og roknaði eitt nú hvusssu nógv Sandoygg- in lat føroyska samfelag- num av framleiðsuágóða og hinvegin tók aftur í almenn- um tænastum. Ikki er vist at etniska økið Sandoyggin tá varð skrivað við reyðum tølum í landsrokniskapi- num. Annars er tað nokk so at alt føroyska samferðslu- kervið, tíbetur kann nýtast bæði aftur og fram, av øll- um landsins borgarum og gestum við. Eisini av F.J. Páll á Reynatúgvu Tjóðveldismaður og sandoyingur „Mens græsset gror dør horsemor“ er eitt danskt orðatak, sum hóskar sera væl til støðuna í føroyska skúlaverkinum í dag. „Meðan Karsten situr á kassanum doyr skúlin“ kundi tað itið á føroyskum. Og nógvur sann- leiki er í hesum. Tjóðveldisflokkurin við fíggjar- málaráðharranum og sjálvstýrismálaráðharr- anum á odda hevur sett sær fyri at fylla uppí landskassan fyri at kunna vísa føroyingum og umverðini, at tað ber til at taka fullveldi her og nú. Tað, sum teir bara ikki tosa hart um, er, hvørjar fylgjur hesin knallharði fíggj- arpolitikkurin longu hevur fyri fleiri lívstýðandi stovnar og skipanir í samfelagnum, herundir skúlaverkið og sjúkrahúsverkið. Vit skulu lata sjúkrahúsverkið liggja hesaferð men bara minna á, at landsstýrið við m.a. at ikki at játta fleiri pengar til Landssjúkrahúsið er við til at máa støði undan okkara meginsjúkrahúsi við óbótaligum skaða sum fylgju. TAÐ ber ikki til at lata standa til í skúla- málinum, soleiðis sum leiðslan í Tjóðveldis- flokkinum ger tað. Fráfarni skúlamálaráðharrin fekk ikki eitt bein til jørðina, tá hann vildi lata dyrnar upp í hesum máli og m.a. gav loyvi til at rinda lærarunum løn. Við hesi avgerð fekk hann øði í sín partamann, sum framvegis situr tungt á landskassalokinum. Og tá fíggjarmála- ráðharri og sjálvstýrismálaráðharri eru „pott og panna“ í fullveldismálinum, sum kemur fram um alt annað í samfelagnum, so er ikki ringt at gita, hvørjar avleiðingarnar verða í skúlamálinum. SKÚLIN og ungdómurin eru berarar av hesum samfelagnum, og eisini av einum møguligum komandi sjálvstýri ella fullveldi. Aktuella træt- an millum skúlaverkið og landsstýrið er so mikið álvarslig, at andstøðan átti at tikið málið upp í tinginum og har útvegað sær neyðugu undirtøkuna fyri at fáa glið á málið, so børnini og tey ungu koma aftur í skúla. Hvat samfelag kann liva við, at skúlastovurnar eru tómar í skjótt ein mánað í tí mest avgerðandi skúla- tíðini? LANDSSTÝRIÐ og her ikki minst Tjóðveldis- flokkurin hevur ein trupulleika, sum má og skal loysast sum skjótast. Um so er, at skúla- málaráðharrin og fíggjarmálaráðharrin vilja halda fram við at venda deyvað oyrað til í hesum máli, so má tað ábyrgdin hjá løgmanni at leggja seg út í málið, so álvarsligt er tað. Tí her ræður um okkara børn, sum kunnu vera fyri dyggum smeiti seinni í lívinum, verður einki gjørt nú í stundini. HØGNI HOYDAL og Karsten Hansen eiga fullu ábyrdina av tí, sum nú er við at henda í skúlaverkinum. Teir verða tí eisini at taka fylgjurnar av hesum. Meðan børn okkara ganga fyri vág og vind situr føroyski skúla- málaráðharrin í Keypmannahavn - í fullveld- isørindum. „Framtíðin“ stendur á skránni. Nú- tíðin er als ikki til. Tað hevði sømt seg betur fyri eitt komandi fullveldi, um landsstýris- maðurin á økinum royndi at fáa loyst skúla- málið. Við at venda bæði lærarum og fakfelag teirra bakið er eisini hann við til at skapa enn størri ónøgd millum manna, nakað, sum bæði kann og eigur at fáa avleiðingar fyri alt lands- stýrið og politikk tess. Trygdin umborð á Nørrunu í lagi Var trygdin ikki í lagi, høvdu vit lagt Norrønu alt fyri eitt, sigur Jógvan í Dávastovu, trygdarleiðari hjá Smyril Line EYÐUN KLAKSTEIN Trygdin umborð á Norrønu er væl kannað og í lagi. Hetta sigur trygdarleið- arin hjá reiðarínum í einum tíðindaskrivi, sum varð sent pressuni seinnapartin mána- dagin. Tá Sosialurin leygardagin bar tíðindi um, at danska Sjóferðslustýrið fanst at trygdini umborð á Norrønu, vísti reiðaríið til skiparan segði seg verða skelkaðan av tíðindunum. Hann vísti á, at Norrøna hevði gullrein trygdarpapír. Nú tekur eisini trygdar- leiðarin á Smyril Line til orðanna móti ákoyringu- num frá Sjóferðslustýri- num. Nýggja roynd Hann sigur, at tann bruna- royndin, sum Sjóferðslu- stýrið gav botnkarakter, fór fram í mai mánaði í fjør, tá Norrøna gjørdi klárt til summarsiglingina, og nýggja manningin var í ferð við at læra skipið at kenna og seta seg inn í allar trygd- arskipanir. Vanliga verða tríggir dagar nýttir til hetta. Í juni mánaði í fjør gjørdi Sjóferðslustýrið nýggja kanning av viðurskiftunum umborð á Norrønu, og tá varð staðfest, at manningin framvegis lýkur altjóða trygdargóðkenningina – tann sonevnda ISM-vátt- anin –sum Norrøna hevur havt síðani 1996. – Tað er úrslitið av fyrru royndini, sum er sligin upp í fjølmiðlunum, men her má sláast faast, at um trygdin ikki var í lagi, varð Norrøna lagd beinvegin, sigur Jógv- an í Dávastovu, trygdar- leiðari hjá Smyril Line. Einki at finnast at Smyril Line vísur á, at síð- ani mai mánaði í fjør, tá tann nógv umtala bruna- royndin varð gjørd, hava danska, norska og føroyska skipasýnið verið umborð á Norrønu og kann trygdina, og eingin hevur havt nakað at finnast at. – Tað skal eingin ivi vera um, at bæði reiðarí, skipari og manning framhaldandi fara at gera sítt ítarsta til, at trygdarstøðið umborð á Norrønu verður á einum høgum støði, sigru Jógvan í Dávastovu. Neyðugt at kunna fólkatingið Hvørki løgmaður ella Høgni Hoydal halda, at landsstýrið ger nakað skeivt, tá tað í dag fer at kunna fólkatingið um fullveldisætlanina áðrenn aðalorðaskiftið hósdagin JOHN JOHANNESSEN Tað er ikki heilt vanligt, at stjórnir beinleiðis hava fundir við parlament í øðr- um londum. Men í dag fer landsstýrið at hava ein kunnandi fund við danska fólkatingið um fullveldis- ætlanina. Orsøkin til fundin í dag er sambært løgmanni og varaløgmanni, at danska pressan hevur givið fólka- tingslimum eina heilt skeiva mynd av, hvat fullveldisætl- anin inniber. Bæði Anfinn Kallsberg og Høgni Hoydal leggja dent á, at talan er um ein kunnandi fund, ið er fyri- skipaður fyri at sleppa und- an misskiljing av fullveld- ismálinum í Danmark. Tal- an er ikki um, at landsstýrið nú dregur fólkatingið inn í ríkisrættarligu samráðingar- nar, gera bæði løgmaður og varaløgmaður greitt. Ímóti siðvenjuni Sambandsflokkurin og Javnaðarflokkurin hava sent politisku flokkunum á fólkatingi skriv, har teir siga seg meta tað vera ímóti van- ligari siðvenju, at landsstýr- ið skal hava kunnandi fund við fólkatingið. Stóru føroysku andstøðu- flokkarnir halda, at tað at tað rætta heldur hevði verið, at landsstýrið tosaði við donsku stjórnina, meðan løgtingið - har andstøðan eisini er umboðað - kunnaði fólkatingið. Hendan tanka sigur Høgni Hoydal seg partvís skilja. Men hann leggur dent á, at tað á fundinum millum landsstýrið og fólk- atingið bert er talan um kunnan. – Tað hevði verið skeivt av landsstýrinum, um vit nú fóru at samráðast við fólka- tingið. Men tað er ikki tað, vit ætla, sigur Høgni Hoy- dal. Hann vísir í sama sam- bandi á, at tað hevur stóran týdning, at fólkatingið verð- ur væl og virðiliga kunnað um ríkisrættarligu samráð- ingarnar - eisini frá føroysk- ari síðu - og tí er einki skeivt í at halda kunnandi fundin, ið bert hevur til endamáls at upplýsa. Nyrup dróg fólkatingið upp í leikin Anfinn Kallsberg og Høgni Hoydal eru á einum máli um, at tað var skeivt av danska forsætisráðharra- num, Poul Nyrup Rasmus- sen, at draga fólkatingið upp í fullveldismálið við einum aðalorðaskifti tá hol var sett á samráðingarnar. Teir vísa á, at samráðingar- nar skulu vera millum mill- um landsstýrið og donsku stjórnina, og ikki ímíllum tingini. Landsstýrið fer nú kortini undir samskifti við fólka- tingið, tá tað fer at halda kunnadi fund seinnapartin í dag. Spurningurin til løg- mann og varaløgman er tí- skil, um tað ikki eisini er skeivt av landsstýrinum at blanda stjórnina upp í mál- ið. Hvørki løgmaður ella Høgni Hoydal halda, at landsstýrið ger nakað skeivt í hesum føri. Teir vísa báðir á, at talan er um ein kunn- andi fund og einki annað. – Vit fara at kunna fólka- tingslimirnar, so teir eisini síggja málið frá tí føroyska vinklinum, og ikki bert frá tí vinkli, ið hevur verið frammi í Danmark, sigur løgmaður og leggur afturat at kunning eftir hansara tykki altíð er nakað gott. Lyfta aðalorða- skiftinum Annfinn Kallsberg sigur seg vóna, at kunnandi fundurin við fólkatingið seinnapartin í dag fer at vera við til at lyfta aðalorðaskiftið á fólka- tingi um fullveldismálið upp á eitt hægri støði. – Málið er seinastu tíðina vent beint á høvdi í Dan- mark. Men eg vóni, at tað fer at eydnast okkum at greiða øllum fólkatingsum- boðunum frá hvat samráð- ingarupplegg føroyinga veruliga inniheldur. Løgmaður vísir á, at danska pressan seinastu tíð- ina hevur borið boð um, at tað, føroyingar ynskja, er, at danir framhald- andi skulu gjalda fyri føroyingar gjøg- num blokkstuðulin, somuleiðis sum gjaldið skal hækka. Hetta heldur hann vísir okkum, hvussu neyðugur kunnandi fundurin við fólkatingið er. Føroysku umboðini á kunnandi fundin- um á Christiansborg seinna- partin vera Anfinn Kalls- berg, løgmaður, Høgni Hoydal, varaløgmaður, og Helena Dam á Neystabø, landsstýrismaður í almanna- og heilsumálum. Hvørki løgmaður ella Høgni Hoydal halda, at lands- stýrið ger nakað skeivt í at kunna fólkatingið. Mynd: Jens Kr. Vang