mikudagur 3. august 1977síða 7

Nr: 50 — 3. august 1977 Tað man neyvan nakrantið hava verið so nógv at hoyra um politikk sum beint nú. Vit hava javnan útvarpssending- ar úr tinginum, og bleðini eru full av politikki. Men tíverri vísir tað seg, at nógv av tí, sum ein hoyrir, ikki er nakað serliga eftirfarandi. Pástand- ir og tel singla um oyrini á fólki, so í veruleikanum skal ein fylgja væl við fyri ikki at verða tikin av fótum. Tað er hopleyst at koma afturumaftur við ellum, sum verður skrivað. Men herfyri hevði Dagblaðið eina odda- grein um prístalsviðurskifti, og tá hetta er nakað, sum eg kenni rættiliga væl til, fari eg at loyva mær at rætta allar teir skeivleikar, sum eru í hesi grein. Oddagreinin frá 24. juni kallaðist »Eitt lýsandi dømi«, og sagt var, at eingin pris- politikkur varð førdur av ti undanfarna landsstyrinum við ti úrsliti, at prístalið hækkaði úr 556 stig 1. januar 1970 til 941 stig 1. januar 1975, og fær blaðið hetta til ein vøkstur uppá 75%. Síðan verður sagt, at tá núverandi landsstýrið tók við, fór tað í holt við hesa uppgávu og sama vár legði Dánjal Pauli í Búðini fyri løgtingid nýggja prístalslóg, og síðan tá var prístalið hækkað úr 100 til 109 eftir tveimum árum ella 5% um árið. Til sammetingar verður so víst á, at meðan prístalið hækkar 5% pr. ár, so hækkaði tað 15% ella 3 ferðir so nógv undir hinum landsstýrinum, og skilst, at hetta núverandi landsstýri fyri at takka. Til alt hetta er fyrst at siga, at ein hækking úr 556 til 941 ikki er ein hækking uppá 75% men 69%. Annars er samanmetingin av pristalsvøkstrinum undir hinum og hesum landsstyrin- um fullkomiliga år von og viti. Øl vita at prísirnir hækka um allan heim sera nógv i 1973 og 1974, og kom hetta partvís av tí sokallaðu oljukreppuni. Eg kann nevna sum demi, at vegna trot á sukri á heimsmarknaðin fór sukur eftir stuttari tíð úr 4-5 kr. upp í kr. 15. Her gjerdi bert hækkanin í sukurprisin- um, at prístalið hækkaði við um 35 stigum, og hetta var ein hækking, sum eingin kundi gera nakað við. At geva Dánjal Paula ella fólkaflokkinum ella lands- stýrinum æruna av ti mink- andi inflatatiónini hesi seinnu árini er eisini burtur úr vón og viti. Øll vita, at prishækk- anirnar vóru komnar í hædd- ina fyri í 1975, og 1. hálvár 1975 hækkaði prístalið eftir tí gomlu útrokningini bert 1,5%. Nýggja prístalslógin hevur ikki ávirkað prisvøkst- urin nakað sum helst. Men helst skuldi nú verið ein rættari registrering av pris- hækkanunum. Men fyrireik- ingarnar til hetta nýggja prístalið stavar heilt frá 1971, ÓLI JACOBSEN skrivar so hesum man gamla lands- stýrið hava eins nógva »æru« av. Sum dømi um gongdina við prisunum nú kann eg nevna, at sukurprisirnir nå eru komnir nidur aftur å ta gomlu leguna, og hetta hevur tryst prístalið niður vid um 1 stig. Men hetta er sjálvsagt alt slíkt sum kemur á okkum uttanifrå. Tá so Dagblaðið ger árliga prístalsveksturin frá 1970 til 1975 upp til 15% og sammet- ir hetta við 5% undir hesum landsstýri, so er hetta næst- an talfalsan. Prístalsvekstur verður altíð gjørdur upp við undanfarna ári sum grundar- lag, og tí skal veksturin gerast soleiðis: 1970: Prístalið hækkaði frá 556 til 593 6,7% 1971 593 657 10,8% 1972 657 710 8,1% 1973 710 801 12,8% 1974 801 941 17,5% 1974 (oljukreppuárið) Hetta gevur í meðal 11,5% árliga og ikki 15%. Tá prís- talsveksturin frá 1975 til 1977 er heldur ikki rætt upp- gjørdur. Prístalsveksturin uppá 109,3 er frá 1. juli til 1. januar 1977 ella fyri 1,5 ár. Hetta gevur 6% pr. ár. Og verður hetta ein onnur mynd. Tað skal her sigast, at tá Dimma sum svar uppá hesa oddagrein sigur, at lógin um dyrtidarvidbot, sum hetta landsstýrið framdi, virkar lentarnandi, tí 3 full stig skulu til fyri at geva eina dýr- tíðarviðbót, so er hetta ikki allur sannleikin. Núgaldandi viðbótin gevur munandi meira pr. stig. Um vit siga at prístalið næstuferð fer uppá 114,9, so gevur hetta akkurát ikki 5 dyrtidarvidbøtur, so gevur dýtiðarviðbótin hóast alt 240 oyru. Við gomlu skip- anini fekst 1,3 oyru pr. stig, og vildi hetta við 150 stigum givið 195 oyru, so núverandi skipanin er betur undir ellum umsteðum. Fyri at koma aftur til Dag- blaðið, so eru fleiri dømir um, at hetta blað ikki tekur tað so tungt við uppgevan av tøl- um. I oddagreinini 6. juli verður sagt, at útreiðslurnar til landsverkfrødingin vuksu frå 20,2 m. kr. i 1970/71 til 71,8 m. kr. i 1974/75. Og verdur hetta sagt at vera ein vøkstur uppå 35%. Eg havi nú roknað hetta til at vera ein vekstur uppá »bert« 255%, og gevur tað eitt sindur ødr- vísi mynd. Eg vil enda við í fyrsta lagi at mæla Dagblaðið til at keypa eina roknimaskinu, so tað fæst eitt sindur av høpi í teirra útrokningum. Og síðan vil eg mæla okkara politikk- arum um at geva fólki upp- lýsingar, sum farast kann eftir. At sleingja út tel og pá- standir, sum ikki hald er í, kann bert geva fólki misálit til okkara politikkarar, og tá er lítið vunnið. sosialurin lesarabrov Bræv til SOSIALIN Í blaðstjórnargrein í Sosialinum mikudagin 22. juni verður harð- liga lagt eftir mær. tí eg í býráðnum setti fram uppskot um, at skattaprosentið í Havn ikki hækkaði so nógv sum tað gjørdi ti eg havi gingid å odda i at leggja saman Kaldbaks og Havnar kommunu ti eg havi gjørt ein veg í Kald- bak, ið ikki átti at kostað borgarum í Havn eitt oyra, tí landið kortini hevur gjert ein veg inn á Sund ti eg havi skonkt brennivín fyri skattaborgaranna pening í Kaldbaksbotni, tá vegurin úr Kaldbak kom inn í Kaldbaks- botn tí eg eri kommandittur, ið »benytti« mær av skattalógini. HOAST eg ikki eri vanur at svara til grundleysar persónligar útspillingar, so haldi eg, at i hesum føri hava borgararnir i Havn krav uppå nakrar sakligar upplysingar. Fyrsta skuldsetingin um at eg havi kravt minni skatt til borg- arar i Havnar kommunu, hon er púra bein! Eg haldi ikki at tað ber til at trýsta skattaskrúvuna so nógv, at fólk missa hugin at arbeiða! Og ikki var tað neyðugt heldur. Tað var fyrst av øllum at syrgja fyri, at tekniska deildin í býráðnum virkaði eitt sindur betur. Og tað kann gerast við betri organisatión og sterri eff- ektiviteti! Onnur skuldsetingin er eisini púra bein! Eg havi gingið á odda í arbeiðinum fyri at leggja Kald- baks og Tórshavnar kommunu saman. Hetta havi eg gjort út frá tí sjónarmiði, at Havnin átti at fáa atgongd til Kaldbaksfjorð við tilhoyrandi útbyggingar- meguleikum á Sundi og við Kaldbaksfjorð annars. Samráð- ingar við bygdaráðið í Kaldbak endaðu við tí úrsliti, at bygda- ráðið setti sum treyt fyri saman- legging, at vegur varð gjørdur úr Kaldbak til Havnar, og at hesin vegur varð gjørdur eftir åvisum áramáli. Hóast løgtings- samtykt um vegagerð til Kald- baks, so vístu samreður vid landsverkfrødingin og lands- stýrið tað, at haðani kundi ikki væntast annað enn vegur til rav- magnsverkið á Sundi. Nú var so spurningurin hjá Tórshavnar býráði at taka steðu til, um Kaldbaksfjørdur var so nógv verdur fyri Havnina, at Havnar kommuna vildi offra hesa vega- gerð. Eftir at málið væl og virðiliga, við ellum neyðugum upplýsingum, varð lagt fyri býráðið, samtykti býráðið (har- ímillum býráðslimir javnaðar- flokksins), at Kaldbaksfjørdur var verdur henda prís. Býráðs- limir vistu, hvat havnarútbygg- ingin í Havn hevur kostað, og at vit brátt gerast innibyrgdir inn- an fyri brimgarðarnar í Havn. Býráðið gjørdi av, at í fyrsta umfari skuldi gerast vegur úr Kaldbak inn í Kaldbaksbotn, soleiðis at vit bundu í tann nýggja Oyggjarvegin, sum fyrr ella seinri má koma í neðra fram við Kaldbaksfirði við bergholi til Signabøar. Vit rokna framvegis við, at landið ger vegin úr Kald- baksbotni og út á Sund, men vit eru bundnir av okkara sáttmála við Kaldbak, so um landið íkki vil gera henda vegin úr Kald- baksbotni út á Sund, so verður samanlagda kommunan at gera hetta. Um hetta verður óneyð- ugt, fer tíðin at vísa, men tað mátti hildist at veri legin lands- politikkur, um landið ikki ger henda vegin! Triðja skuldsetingin er part- víst svarað, men hvat hevur so samanleggingin av Havnar og Kaldbaks kommunum, sum er ein veruleiki í dag, kostað tá saman um kemur? Hon hevur fyri Havnina kostað u.l. 3,8 milj. krónur. Vegagerðin hevur kostað íalt um 4,9 milj. krónur íroknað maskinkeyp fyri 1,8 milj. krónur, og hava borgararn- ir í Kaldbak longu sjálvir goldið um eina miljón ella góð 20% og hava tolt hækking í skattapro- senti úr 8 upp í 18,6%. Annars kann roknast við, at fólkið í Kaldbak eftir 7—8 árum sjálvt hevur goldið restina av teimum 3,8 milj. krónunum. Eftir er nú at gera brúk av teimum møguleikum, ið eru við Kaldbaksfjorð, og her er tað tekniska umsitingin hjá Tórs- havnar býráði, ið fyrst av øllum eigur at fara til verka. Vit biða framvegis eftir at álagdar upp- gávur verða loystar! At samanleggingin av Havnar og Kaldbaks kommunum var ein rættur politikkur, ivist eg onga lotu um, og framtíðin fer eisini at sannføra allar partar um tað. Fjórða skuldsetingin er heldur óndsinnað, tí tað hevur verið gamal siður í Føroyum at fegn- ast um framt verk! Tá vegurin úr Kaldbak kom inn í Kaldbaks- botn, varð gjert eitt lítið gildi fyri arbeiðsmonnunum, og eftir góðum føroyskum siði fingu menn upp í glasið, tá teir komu vegin fram. Eitt myndarblað, ið var til steðis, hevði eitt fram- komið eyga fyri hesum parti av hátíðarhaldinum, sum báðir bý- ráðslimir javnaðarflokksins tóku lut í. (Brennivínið, ið eg skonkti, kom frá mær sjálvum). Fimta skuldsetingin er av sama slagi sum hin fjórða, men her kann svarast stutt: Eg eri ikki kommandittur, og eg havi noyðst at liva við teimum skattalógum, ið fyrst av ellum javnaðarflokkurin hevur ábyrgd av. Tað ið eg havi goldið í skatti gjøgnum árini nýtist mær ikki at skammast um. Og so ein viðmerking: Fólk veit betur, skrivar Sosialurin í somu grein. Eg havi hug at spyrja: Hverji eru hesi fólk? Og hvussu hava tey fingið vitan sina? Heilsan Olavur er Kommunusamanlegging og skattaålikning Herfyri stóð eitt lesarabræv i Sosialinum undir heitinum „Hver er tað sum kostar skatta- borgarunum dyrt«?. Brævið, sum fyri ein part var eitt álop á Ólav Michelsen, býráðslim, hevði onga undir- skrift, og er tí líkt til, at blað- stjórin á Sosialinum hevur skrivað tað. Í hvussu er átekur blaðstjórin sær ábyrgdina av einum tílíkum brævi. Tað er ikki ætlan mín at verja Olav Michel- sen, tí tað ivist eg ikki í at hann er forur fyri sjálvur, men við tað at brævið viðger skattaprosentið í Havn, viðurskiftini á líkningar- deildini, fíggjarligu skyldur kommunurnar o.t., vil eg, við tað at eg eri limur í Tórshavnar Likningarnevnd, og ti at eg havi verið limur í Tórshavnar Býráð, og harvið havi verið til at áleggja kommununi nakrar av skyldum hennara, umframt tað at eg beinleiðis eri nevndur í lesarabrævinum í Sosialinum, koma við nøkrum viðmerking- um. Skattaprosentið Tá sagt verður í Sosialinum, at vit hava frætt, at býráðið í Havn hevur endaliga tikið stødu til skattaprosentið, og úrslitið var, at býráðið onga stødu tók, so er hetta ikki beint. Tað er ikki býráðið, men líkningarnevndin og eingin annar, sum ásetur skattaprosentið. Býráðið ger av hvussu nógvan pening kommunan skal hava inn í skatti, og hetta hevur líkning- arnevndin onga ávirkan á, men tað er líkningarnevndin sum avger skattapolitikkin, innan- fyri tær rammur sum lógin ásetur sjálvandi, t.v.s. hvussu skatturin skal býtast millum teir ymsu inntekubólkarnar, og hetta hevur sjálvandi ávirkan á skattaprosentið. Tórshavn — Kaldbak Brævskrivarin sigur at tað er eyðkent fyri tann partin, sum hoyrir til Tjóðveldið, at hann ikki vil vera við til at gjalda fyri tað sum teir sjálvir hava verið við til at samtykt. Vit sum hava verið umboð fyri Tjóðveldis- flokkin í Tórshavnar byråd hava skorað á fyri at fáa lagt Havnina og Kaldbak saman í eina komm- unu, tí vit hava sæð teir stóru fyrimunir, sum eru við hesi samanlegging. Tá samráðingarnar fóru fram um samanleggingina var einasta treyt frá Kaldbaks kommunu, at teir fingu veg til Havnar. Vit hildu tað vera rímiligt krav, tí sjálvandi skulu allir borgarar kommununar hava veg. Hetta Framhald á síðu 8