leygardagur 27. august 1977síða 10

Hamskifting Nú um dagarnar fór fram í Havnar býi ein spildur nýggj hamskifting. Tað er sjálvur Sof- us Sivertsen, sum hevur íklætt seg reinan, spildurnýggjan búna. Skift ham frá hevur til sporl. Fyri at kunna trúgva tí eg las, mátti eg lesa grein hansara fleiri ferðir, jú, har stóð svart uppá hvítt, skrivað av Sofusi sjálvum. Hann er um síður farin at tonkja uppá skattaborgarans pening og lovar hann højt og helligt at gera hetta, í hvussu er, øll tey 4 árini, hann situr við litl- ari og ongari makt. Sofus Sivertsen, eitt gamalt orðatak sigur, betur seint enn aldri, og hevur tað neyvan hóska betur til nakran í hesum feri, enn til Sofus. So gloymsk eru nú havnarfólk ikki. Í seinastu 4 árini hevur hesin sami Sofus sitið sum almektigi formaður í byggi- og býarplansnevndini, ein tann stersta og týdningar- mesta-nevnd innan býráðið. Tá gloymdi sami maður fullkomi- liga, at tað vóru skattaborgar- ans sakir, hann manøvreradi vid, og ganga enn harðir »dønning- are um hansara »manøvreran« har. Men vit havnarborgarar eru fegnir um og ynskja tillukku við tí spildurnýggja Sofusi, sum er upprisin og lovar at vera í nýggja hami sínum í hvussu er, komandi 4 árini. Svein ungi sosialurin lesarabrøv Letst eingin um vén? Eitt av eyðkennunum fyri einum fólkaræði ella demokratii er, at tað samstundis er eitt sokallað rættarsamfelag. T.v.s. at eingin skal kunna verða dømdur uttan at hava verið fyri einum óvild- igum dómara, sum er óheftur av áhugamálunum hjá statinum. Eins sjálvsagt er tað, at eingin skal kunna verða ákærdur og verða dømdur fyri nakra brots- gerð, uttan at viðkomandi slepp- ur at verja seg og fera tað fram, sum kann bera í betuflaka fyri hann. Um ein ákærdur ikki hev- ur hesi rættindi í einum landi, kann tað ikki kallast demokrat- istk. Men nú er tað rættuliga ó- hugnaliga hent, at sjálvt her í Feroyum er ein flokkur, tjóð- veldisflokkurin, sum heilt opin- lýst gongur inn fyri, at tað skal bera til, at ákæra og »døma« ein persón, uttan at hesin fær høvi til at verja seg. Prógv fyri hesum er tann viðferð, sum nakrir limir í Suðurstreymoyar Tjóðveldisfelag hava fingið. Við tað, at tað í veruleikanum einki hevur við sjálvt hetta mál at gera, hverjir persónarnir eru, verður heldur einki navn nevnt í hesi grein. Men veruleikarnir í hesum máli eru m.a.: 1. Tann 18. oktober 1973 gjørdi ein nevnd, sum var vald á limafundi í Suðurstreymoyar armestu fiskihavnunum, seldi framleidsluna til handilsmåla- ráðið, sum sidan hevði ábyrgd av at fáa vørurnar út um landið. Henda skipan royndist ikki væl, og tí hevur, um ein so má siga, fiskimálaráðið sjálvt innan fyri teirra skipan >„nationaliserað< fiskahandilin, so at fiskimála- ráðið, sjálvt umsitur hendan handil. Í flestu sterru býum eru heilt nýggir nútímans handlar komnir, har fiskaverur í hundr- aðtals ymsum tilbereiðingum verða seldar. Øgvuliga nossligir handlar, sum bert selja fisk og fiskaver- ur, og sum nevnt ógvuliga leskiligar og snotuligar pakkað- ar fiskaverur. Ein meguligur sáttmáli við Sovjet, skuldi hann gjert tað lættari at selt fiskaverur tann vegin? Tað vildi hann ivaleyst gjørt, men í letuni eru ikki trupulleikar við at selja til eystanlondini, tey keypa sum kunnugt nærum alt, sum kann framleiðast, bæði saltfisk, flak, sild o.a. Men tað hevur ikki tann stersta áhugan í løtuni, ti prísirnir, sum fåast kunnu i eystanlondum, eru ikki so høgir, at teir hava åhuga hjå vesturlendskum framleidarum. Íslendingar hava selt nakað av fiskaverum til Sovjet, men tey seinnu árini eru teir givnir við hesum, tí prísirnir eru alt ov lágir. Fingu tit nakra hóming av ella fatan av, hvussu sovjettiski Sovjetisk åhugaøki í Atlantshavinum. fiskimaðurin hevur tað umborð á sovjettiskum skipum. — Ja, tað fingu vit lutvis, ti vit vóru umborð á fleiri av hes- um skipum, bæði stórum flutn- ingsskipum og stórum nútímans frystitrolarum og eisini onkrum eldri síðutrolara og lutvíst aft- aná samrødur við leidaran av fiskimannafelagnum í Mur- mansk. Helini vóru ógvuliga ljós og rúmlig. Hesi skip vórðu bygd, summi á vesturlendskum skipasmiðjum, men tey allar nýggjastu av teimum størstu á russiskum skipasmiðjum. Tað vóru nosslig prýðulig samkomu- høli, har høvi var at síggja film o.a. tilikt. T.d. kann nevnast, at umborð á einum verksmiðjutrol- ara, sum var 7.000 tons til staddar, virkaðu 93 menniskju, kvinnur og menn, sum arbeiddu í skipaðum vaktum við 4 tíma arbeiði og 8 tíma hvild, og ein hevði varðhugan av, at fakfelog- ini, sum umboðaðu fiskimenn- á inar høvdu verið ógvuliga aktiv. Fiskimenn fingu í mun til onn- ur í sovjetsamveldinum høga løn. T.d. kann nevnast at van- liga månadarlønin hjá faklærd- um arbeidarum, læknum, lær- arum lå úr 180 upp í 250 rublar um månadin, medan fiskimenn fingu fasta løn 500 rublar um mánaðin, altso tað dupulta av, hvat ein lækni vinnur. Hvussu nógv er hetta í okkara / peningi? Hetta er við gjaldoyris- kursinum í dag umleið 4.000 kr., men tað ber als ikki til at saman- líkna 4.000 sovjetiskar krónur vid 4.000 føroyskar, ti tað er so ógvuliga ymiskt, sum vørurnar kosta. Innfluttar vesturlendskar verur eru ógvuliga dýrar, skógv- ar t.d. kostaðu meginpartin av eini månadarløn, meðan húsa- leiga, ljós og hiti ikki var meira enn 2 1/2 rubul, t.v.s. 20 krónur um mánaðin, so tað sæst, at skipanin er heilt ein onnur, og samanburður er ikki møguligur. Vil tað siga, at sovjetiski fis- kimaðurin beinleiðis verður lønt- ur við fastari løn og als ikki í mun til fong? — Eg dugi ikki at svara nå- greiniliga, men tað var fatan okkara, at lønin var fest løn. Um so ávísar bonusskipanir fyri at veiða undir serliga torførum við- urskiftum, fyri at veiða við reið- skapum, sum krevja serliga vitan og serligan teknikk, eisini eru, tað fingu vit ikki at vita, men ein hevði varðhugan av, at tað eru ávísar smærri bonus- skipanir afturat. Hvat kanst tú annars siga um ferðina? — Ja, sum heild má sigast, at hon var sera væieydnad. Harra Ishkov hevði ivaleyst sjálvur lagt stóran dent á, at hon skuldi vera væleydnað, væl løgd til rættis. Vit fingu høvi til at síggja ein hóp, ikki bert innan fiskaframleiðslu, men eisini við- víkjandi ødrum framstigum, sum hend eru seinastu árini. Onkur av teimum, sum vóru við í føroysku sendinevndini, høvdu 1 fyrr verid i Sovjet, eitt nu tolkurin André Niclasen og fiski- målarådharrin Petur Reinert. Petur Reinert var har fyri 13 årum sidani, og helt hann, at hesi år eru hend risastór fram- stig í Sovjet, bæði viðvíkjandi livikorum, framleiðslu o.ø. Ein helt seg leggja til merkis, at fólk kendu seg væl í hesum landi. Sjálvur haldi eg, at mentali- teturin hjá sovjetbúgvum á mangan hátt er ógvuliga líkur foroyskum mentaliteti og hugs- unarhátti. Gestablídni verður sum hjá okkum sett í hásætið, teir vita ikki alt tað góða, teir skulu gera fyri gestirnar, teir lata koma til sjóndar ein stoltleika og eina gleði yvir tað, sum teir sjálvir hava skapt og yvir tey framstig, sum henda, hetta sama er gald- andi hjá okkum føroyingum. Eg haldi, ein má siga, at tá ein metti hesum ovurstóra gesta- blídni og gávumildni, so kendi ein tað at vera verunliga væl meint og ikki nakað, sum bert var gjørt, ti her vóru gestir, sum í ein mun kundu vera til gagns fyri Sovjet, um ein fekk teir til at gera ein sáttmála, sum hóskaði teimum. Sjálvur haldi eg, at fólkið kendi seg frælst. Tað, ein ofta lesur um afturhaldni hjá russum í at bera fram atfinn- ingar móti sínum egna landi, síni egnu skipan, tað er rættiliga yv- irdrigið, ti i samrødu vid vanliga russaran og tey, sum vit vóru Nr. 57 — 27. august 1977 Tjóðveldisfelag av, at limurin X skuldi koyrast úr felagnum. Hesin fundur var ikki lýstur við neyðugari frest. Og hóast 15 ákærur vóru ímóti hesum limi, fekk hann ikki loyvi til at verja seg ella koma við viðmerking- um, áðrenn »démurin« um út- koyring úr felagnum var av- sagdur. Sum demi um, hvussu óvildigur hesin >dómstólur< var, kann nevnast, at sum pkt. 15 í ákæruskrivinum verður sagt, at „tað, sum nú hevur noytt felagið at taka stødu er, at limurin yvirfyri myndugleikunum og fel- aginum i tveimum førum hevur gjørt seg sekan i grovum doku- mentfalsi….« Sum fólk minnast var hetta ein ákæra, sum hesin limur seinni varð fríkendur fyri við rættin. 2. Tá uppstillast skuldi til log- tingsvalið í 1974 fekk X á 2. uppstillingarfundi í felagnum nóg mikið av atkvødum til at koma uppá listan. Nevndin í felagnum vildi gera alt sum ger- ast kundi fyri at forða X í at koma uppá tann endiliga listan, og eitt sum varð gjørt, var, at omannevnda ákæruskriv við teimum 15 ákærunum varð margfaldað og sent út til allar limir felagsins áðrenn tann 3. og endaliga uppstillingarfundin. Og meðan fundurin fór fram, varð hurðavakt sett at forða X í at koma inn, tá hann vildi sleppa inn í fundarsalin at verja seg fyri hesar ákærur, harav í hvussu er tann álvarligasta varð kend ógyldig av rættinum seinni. Tað kann væl ikki undra nakran, at við hesi mannagongd kom X ikki uppá listan, og var hetta orsekin til lista G. 3. Dagin fyri valið varð ein yvirlysing frá valevnum tj. flokksins og landsformanninum lisin upp í útvarpinum. Har var X aftur lagdur undir fals. Eisini var sagt, at X á regluligan hátt ikki rakk mál á uppstillingar- fundum hjá S. T. og at enda var sagt í yvirlýsingini: Standið saman um flokkin og latum okk- um aftaná valið taka allar iva- spurningar, sum kunnu vera, upp til umrødu.« Tad skal lika vera nevnt her, at flokkurin helt sitt lyfti um at taka allar ivaspurningar upp til umreðu, á tann hátt, at so skjótt valið var av, fingu valevni og stillarar á lista G bræv (ólógligt samb. dóm) frá teirra felagi um, at tey vóru strikað úr felagnum. Um hetta nú bert var ein inn- anhýsis spurningur hjá S. T., so var hann kanska ikki so álvar- samur, sum hann er. Og um flokkurin viðurkendi, at manna- gongdin ikki var rett, so var heldur einki at tosa um. Men tað er tverturimóti. So ótrúligt tað ljóðar, hevur meirilutin í aðal- stjórn tjóðveldisflokksins kallað hetta fyri eina fult regluliga mannagongd, og tå hesin er saman vid, voru tey ikki aftur- haldandi vid at finnast at yms- um skeivleikum i teirra egna landi og við teirra politisku skip- an 2 3