leygardagur 27. august 1977síða 9

Nr. 57 — 27. august 1977 sosialurin politiska sjónarmiðið, mugu hava í huga, at summi lond síggja við ógvuliga rongum eyg- um eftir, at eitt stórt tal av sov- jettiskum skipum arbeiðir í At- lantshavinum. Vit mugu um- hugsa, í hvenn mun, vit kunnu koma at arga okkum vinaliga sinnaði lond í hesum spæli, sjálvt um vit kenna okkum utt- anveltaði í hesum spurningu- num. Men tað er givið, at ein sátt- máli skal koma í lag, ti báðir partar hava brúk fyri hesum. Eg nevndi, at russar hevdu áhuga at vera við at áseta reglur fyri sildaveiðuna í komandi ár- um, men hesin áhugin er eisini okkara og má eisini vera áhuga- mál hjá norðmonnum, islending- um og føroyingum í felag, tí sildin var fyri ein part í Barents- havinum, og hon ferðaðist, sum kunnugt í tí økinum, sum liggur norðan fyri Feroyar, uttan fyri 200 fjórðinga mark. Tað verður neyðugt at gera avtalur, sum forða fyri, at allar tjóðir leggjast at veiða hana í hesum eki, so vit koma í somu stødu sum seinast, at stovnurin verður undanfisk- aður. So tað er givið, at í hesum spurningi eins og viðvíkjandi veiðu av upsa, longu, blálongu og veðrum ferðandi stovnum hava vit áhuga fyri at fáa skip- aði viðurskifti við Íslandi, Nor- eg, Sovjet og Bretland. Tað hevur ofta verið sagt, at russar í veiðu teirra ikki fylgja reglunum um kvotuásetanir og ti veiða nógv meir enn teimum hevur verið loyvt sambært al- heimssáttmálar. Seinast er hetta sagt um veiðu teirra í Norðsjónum og undir Grenlandi. Er tað av ótta fyri slíkari ov- veiðu, at tit hava verið so aftur- haldandi at gera sáttmála við russar? — Nei, tað haldi eg ikki, og eg leggi ikki í at gera mær hugsan um, hvussu russar hava veitt fyrr á hesum ekjum, men tað skuldi verið greitt, at innanfyri okkara lítla økid skuldi tað verið møguligt at fylgt væl við veiðuni hjá einum avmarkaðum tali av skipum. Tey skulu nú, sum kunnugt, hvønn dag geva upp, hvar tey eru stødd, og hvat tey veiða, og tey skula við fráferð frá foroysk- um eki siga frá veidunøgd. Tað ber eisini til at seta fólk umborð at fylgja við fiskiskap- inum, tí ivaleyst verður í sátt- málanum eisini tað, at ein fylgir fiskiskapinum hver hjá ødrum, so ein kann læra hver av ødrum. Hetta er sostatt ikki tann stóri vandin. Vísindamenn okkara hava eis- ini hevi til at vitja teirra skip, so eftiransingarspurningurin er ikki so stórur í dag, sum hann frammanundan, tá veitt ásettar av var varð eftir reglum, ICNAF og NEAF. Um sáttmáli kemur í lag, kunnu vit so framyvir rokna við at síggja fleiri sovjettisk skip í føroyskum havnum eins og van- ligt var, meðan sildaveiðan gekk fyri seg her norðan fyri Feroyar? — Sum kunnugt var sáttmáli gjørdur um loyvi hjá russum at hála vatn, koma við sjúklingum til hospitalsviðgerð og at provi- entera o.s.fr. í åvisum føroysk- um havnum. Russar høvdu i hesum nyggja såttmålauppskotinum ynski um rættindi til umlossing å føroysk- um eki, veidu, olju, útgerð og provianti. Tað varð gjørt teim- um greitt, at hetta var bannað sambært føroyska lóg, og skiltu teir hetta. Hinvegin dugi eg ikki at síggja, at tað ikki skuldi verið meguligt og til gagns fyri okk- um eisini at latið teir tikið vatn, priviantera og meguliga keypt olju í okkara havnum og latið teir sum fiskimenn úr øllum ødr- um londum havt hevi til vin- samiliga samveru við føroying- ar, so hendan táttin haldi eg, at ein eigur at útbyggja. Kann tað hava nakran bein- leiðis áhuga fyri framtíðar fer- oyskan fiskiskap, at russar í letuni sleppa at veiða fiskasløg, ÞE RE ; A på vit ikki sjálvir leggja so nógv i? Tað er torført at siga. Tann fremsti áhugin, vit kundu havt í hesum, er tann, sum ofta var frammi undir umrøduni av loyv- um til svartkjaftaveidu, at tad kundi verid fyrimunur at selja fisk, sum svam í sjónum, og aft- urfyri sleppa at veida fisk hjå ødrum, sum vit hava teknikk til at veiða, og sum okkum dámar at veiða, og sum vit kunnu veiða á økonomiskt rentablan hátt. Kortini hevur tað áhuga at fáa at vita, í hvussu stórum negdum fiskur kann veiðast á djúpum vatni. Tað hevur í allarhægsta grad visundaligan áhuga at vita, hvussu hesin fiskur ferðast, og um hann ferðast bæði á djúpum og grynnri vatni, har hann er lættari at veiða, og til hverjar tíðir hetta hendir. Tað er av stersta áhuga at vita, um svartkjaftur, soleiðis sum russar siga, kann veiðast á foroyskum eki meginpartin av árinum, í hvussu so er innan fyri fleiri tíðarskeið í sama ári og ikki sum nú bert tveir mánaðar um várið. Hetta er alt viðurskifti, sum vit kunnu hava sterstu nyttu av at kenna. Persónliga ivist eg í, um vit við okkara búskaparligu skipan hava ta orku, sum skal til fyri at veiða á dýpunum í letuni, men sum sagt, hetta kunnu russar við teirra búskaparligu skipan, og vit kunnu so hava fyrimunir av at veiða hjá teimum. Tey fiskaslog, teir leggja dent á at kanna og veiða, eru um- framt svartkjafturin, sum loyvir lønandi veidu, í ein åvisan mun blálonga og kongafiskur á djúp- um vatni, og harafturat langa sporl og gulllaksur. Heldur tú, at russar kunnu læra okkum ymiskt um viðgerð av hesum fiskaslegum til man- nafødi, og heldur tú, at hetta fer at løna seg fyri føroyingar? Tad er givid, at vit kunnu læra okkurt um viðgerð, ti tað er so, Føroyingarnir sluppu eisini at kenna seg sum turistar. Her á Reyða torginum í Moskva. Marmor- bygningurin aftanfyri Einar Kallsberg, er Lenin mausoleið. Síða 9 Fiskimálaráðharrin strýkur sær ivasamur um skeggið inni á flakavirkinum í Murmansk. Er tað kenslan av at vera í læknakitli aftur einaferð. at teir nýta oll hesi fiskasløg, sum vit hava hildið bert vóru nýtilig til mjelframleiðslu, eitt nú rossamakrel, lodnu, svart- kjaft, langasporl, gulllaks, nebbasild og ymisk slog, sum veidd verða í Suðurishavinum, til mannafødi. Í stóran mun gera teir hetta til hermetikk, men um tað kann lona seg innan fyri okkara skip- an, er ein heilt annar spurn- ingur. Ivaleyst verður viðgerðin av fleiri av hesum fiskasløgum so dýr, at foroyingar ikki kunnu fara undir hetta. Arbeiðslenirnar eru sum kunnugt rættuliga hog- ar her hjá okkum, og marknað- urin fyri slíkum verum er óg- vuliga avmarkaður. Har eru russar í eini heilt aðrari stoðu, sum eg nevndi í áðni, við tað, at teir hava ein marknað, sum telur 250 mill. menniskju. Men so smátt mugu vit kort- ini royna at fara handan vegin, og har hava vit nýtt nakað av peningi til at kanna møguleik- arnar fyri at viðgera svartkjaft til mannafoði. Kanska vit í ávísan mun kundu nýtt nakað av lodnu, sum var fryst á veidiøkinum, í mat- framleiðslu eisini. Tað er kunn- ugt, at norðmenn og íslendingar selja eitt lítið sindur av hesum eystureftir og suðureftir, hetta er kortini ikki tað, liggur fremst fyri Tó haldi eg, at tað er ógvuliga forvitnisligt og gleðiligt, at hetta kann lata seg gera í hesi tíð, har protein úr havinum meir men sum og meir gerst ein mangulvøra Eitt nú fingu vit at eta i Rus landi turkaða lodnu, vidgjørda á ymsan hátt til kon lodnu og lodnu roykta stokta og lodnu serves. Tad sama var galdandi vid rossamakreli, langaspo'i og gulllaksi Hvat svartkjaftinum vidvik ur, har bæði forovingar. norð menn, íslendingar. bretar, danir, sviar, polakkar og aðrir hava nytt almikid av peningi til at finna vidgerdarhættir, so hesin fiskur fødi, har eru russar komnir lons ri enn hesi nevndu lond. Tað er kunnugt, at svartkjafturin goymist ikki leingi frystur, men kann nýtast til manna við ti stóra marknaði, eg nevndi, ber eisini til hjá teimum at hava rættiliga skjótan umsetning. Tað, sum teir høvdu bestu vónirnar um, var at nýta svart- kjaftin á tann hátt, at hann verður stoktur ella kókaður nær- um beinanvegin, hann er veidd- ur, síðan lagdur í dósir í tomat- ella onkrari aðrari sós. A henda hátt kundi hann kanska verið goymdur í upp til eitt ár, vildu russar vera við. Tá ið tað liggur væl fyri hjá teimum at hava slíka framleiðslu, er tað ti at skip teirra eru somikið stór, at umborð eru 3 verksmiðjur, ein vanlig flakaverksmiðja ella eitt frystivirki, ein konservesfabrikk og ein mjelfabrikk, har slógvið verður vidgjørt. Flestu av skip- um teirra eru úr 2500 brt. upp í 8000 brt. stór, og afturat hesum hava teir móðurskip, sum eru 25.000 tons til støddar, sum kunnu taka veiduna frå hesum fabriksskipum å øllum høvum. Fingu tit høvi til at siggja henda dósamat, og fingu tit høvi til at smakka hann, og hvussu var hann vidgjørdur? Ein kundi hugsa, at við einum marknaði uppá 250 mill. menniskjum, sum kundi taka ímóti ellum tí, sum framleitt verður, skuldi tað íkki verið so átroðkandi hjá russum at til- gjort fiskaverurnar eins innbjóð- andi og vit sjálvi eru von við Her má ógvuliga stórur dentur verður lagdur á, at sigast, at vørurnar skuldu taka seg væl ut, at dósirnar vóru vakrar á at líta, og tað má sigast, at við tey nógvu borðhaldini, har megin parturin av tí, sett borðið, var fiskamatur sun varð a fingu vit at síggja, at tilgerðin og borð reiðingin var av slíkum kvaliteti, ið ikki fyri tað } t DEestå I Vi stendur aftan sturheiminum Fu nevndi í seinasta blað. at tit høvdu høvi til at vitja ein fiskahandil i Murmansk. Hvus su er fiskahandilin skipadur i Sovjet? Fyrr var tad so, at fiski málaraðið, sum leiðir alla fiski vinnu, kortini við sjálvstýrandi undirdeildum í teimum týdning- FM