leygardagur 3. september 1977síða 4

sosialurin Nr. 59 — 3. september 1977 Tad fyrsta, sum eg kom at hugsa um, tá eg var biðin um at skriva nakrar reglur um evnið »åtrun arligu vidurskiftini í Føroyum« var tað, sum eg havi sett til yvirskrift yvir hesa grein Frælsi er eitt orð, sum ljóðar okkara Frælsið at skriva. tala og annars bera fram sína hugsan. Hetta er ein rættur, ið er so náttúrligur fyri okkum øll á hesum oyggj um, at vit duga illa at skilja, at so vakurt i oyrum ikki øll kring heimin eiga henda rætt Hetta blaðið Sosialurin sum tygum nú lesa í hevur á forsið herrop Brød- uni standandi sum sitt Javnadur fagurt og sum eg av sermerkja »Frælsi ralag<, eitt bært herróp hjarta ynski veruliga skal tey, sum til eina og hverja tíð mynda tann politiska flokk, ið stendur aftanfyri hesi orð tað sama ynski eg skal sermerkja allar politisku flokkar okkara Atrúnarliga frælsið, sum vit gleðast yvir og njóta er okkum tryggjað í grundlógini, sum millum annað sigur: $ 67: »Borgerne har ret til at forene sig i samfund for at dyrke Gud på den måde, der stemmer med deres overbevisning....« stór- 8 70: „Ingen kan pá grund af sin trosbekendelse eller afstam ning adgang til fulde nydelse af borgerlige og politiske rettigheder….« 8 71, stk. 1: Den personlige ukrænkelig. Ingen berøves den frihed er dansk borger kan på grund af sin politiske eller religiøse overbe visning eller sin afstamning un derkastes form for fri hedsberøvelse. « Av sonnum frælsisorð, id her eru fest niður í grundlogina Neyvan gongur dagur, at eg ikki takki hinum livandi gudi fyri hetta átrúnarliga frælsið, sum vit eiga í landi okkara Men venda vit eygum okkara úteftir, síggja vit at milliónir av menniskjum ikki eiga hetta á trúnarliga frælsið, sum fyri okk nogen um er so sjálvsagt, menniskjur, sum líða dagliga fyri trúnna á Gud og ynskja at læra síni børn upp í gudsótta, men fáa ikki loyvi til tess Eg las í einum blaði nakað síðani tað, sum ein kristin kvinna segði frå um pinslur og annað henni hevði verið fyri í suðuramerikanska landinum Chile, mannarættindi nú í langa tið troðkað undir fót har hava verið Í Sovjetsamveldinum er sama óskilið. Ikki so undarligt, ti ein av leiðarum landsins Lenin skal hava sagt um trúnna á Gud, at hon »den farlige afskyelighed, den mod bydelige postilens.« Lenin segði eisini: »Terrorens handlekraft og var mest mest massebevægelse má fremels- kes.a Hetta er tað, sum ger, at tey, sum trúgva á Gud í Sovjet í dag, mugu líða fongsul, pinslur og annað I 60 ár hevur tað sovjettiska fólkið verið undir fullkomiligum átrúnarligum eftirliti og státurin hevur sett alt inn fyri at fáa fólkið til Men hetta hevur miseydnast so full- komiliga, at tað í dag eru fleiri enn nakrantið, sum jåtta trúgv á Gud i Sovjet. Dømini frælsid hjå teim kristnu i Sovjet gudsnoktarar um oO eru mong. Í Albania er ein lóg kunn gjørd, sum flestu av okkum kennast við frá tidindasending- unum. Hon sigur stutt og greitt, at eitt menniskja, ið verður sætt við bibliu ella ødrum kristiligum lesnadi skal avrættað við skjoting Anvar Sadat, leiðari Egypta- lands, hevur sett fram uppskot uppiå sær, verða Átrúnarligt frælsi um líknandi lóg. Ein og hver, ið ikki sver trúskap til Mohamed, skal lata lív Undan ólavsoku hevði Sosi alurin bidid nøkur fólk siga sina wgsan um ólavsekuna. Tað, sum eg serliga legði merki til, var at tvey av hesum fólkum iildu at teir kristiligu útifundir- nir spiltu dlavsøkuna og tað eina ólkið helt at eingir kristiligir undir áttu at vera úti á gøt- unum um ólavsekuna. Eg hugs- aði við mær sjålvum, tá eg las tetta: »Hvi leggja eftir utimøt- unum og royna at fáa beint fyri teimum? Hví ikki heldur royna at beina fyri tí mikla drykkju skapi, ið fer fram á gøtunum, sum ger, at eldri menn og blað- dreingir liggja avdotnir fyri fótunum á fólki, ið niðan? Hví ungir beint gongur oman og leggja eftir utimøtunum?« Eg eri sannførdur um, at eisini í okkara lítla oyggjasamfelagi finnast nøkur, ið ikki bert vilja og ynskja, at kristiligu útifund- irnir ikki hildu áfram, men sum um tey høvdu nakran møgu- leika til vildu steðga ollum kristiligum virksemi og ikki bert tí, men ollum frælsi í skrift og talu yvirhevur. Vit kunnu hava ymiskar å- tess Svenning av Lofti skoðanir bæði um politisk og á trúnarlig viðurskifti og tað hava vit. Tað ger einki, um vit Men latið okk verja eru ikki so samd um øll vera samd í at frælsið hjá hvørhjum ødrum at tala, skriva og annars siga sina lugsan undir teirri ábyrgd, tað ber við sær. Tað er min bon til Gud, at 1ann skal verja okkum frá 0- rælsiskreftum, bæði okkum og ørn okkara. Latið okkum all standa saman í at biðja hesa øn. Men latið okkum ikki gloyma at takka Gudi fyri tað frælsið, vit hava, sum er okkum so sjálvsagt, men sum so mong ikki eiga Svenning av Lofti »Ein má duga at síggja seg sjálvan burturfrá í mun til menniskju og umstødur« Magnus Dam Jacobsen: skitsur býurin og storbyurin Egið forlag 1977 164 blaðsíður Kostnaður 80 kr (fæst bert við stivari permu) »skitsur« eitur j bók eftir Magnus Dam Jacobsen við und- irtitlinum »byurin og stórbýur in. Bókin lýsir folk og fyri brigdi í býnum har sum, næst Havnini, flestir foroyingar búgva Keypmannahavn. Í bókini er tó als ikki lagdur dent ur á mótsetningin feroyingur dani. Eins og høvundurin nevnir | innganginum bera persónar, ið eftir øllum at dama eru teroying ar, ikki føroysk nøvn, men nøvn um hoyra vesturheiminum til I fimm teimum fyrstu kapitl unum um hvørt hevur sitt mannfólkanavnið til yvirskrift verða vit gjørd Kunnug v ið fimm mannfólk in ðani knyta seg hvør t 1 til ymisk konufólk. Eingin av hesum fimm hovrir t ni rastu ar fela ] lonr verið 1 j SI ent | Dúlt ligan hátt. Steen er innbrots tjóvur, hevur sitið inni. Arne er ógvuliga ríkur, livir fyri for- rætning sína. Johnny er drank ari. Gleðigenturnar í bókini eru enn eitt domi um ein bólk, sum livir í útjaðaranum á samfelag num So við og við kemur tað fram, at Tonni eru brødur og nakað verð Harry, Johnny og ur eisini sagt frá korum teirra í uppvøkstrinum og foreldrunum sum ein partur av frágreiðingini til, hví teir eru sum teir eru og funnin um foreldrunum verður »Tey fangar av 139) brødurnir og beringin voru umsteðunum...“ «s Tað eru personar í bókini eisini. Vilja teir aðrir klára seg, so mugu teir fylgja reglunum sum galda í samfelagnum. Har ry, ið sum barn hevur noyðst at eyðmykt seg teimum Oskrivadu fyri peningavaldi num, hevur nú lært at bera seg at: »Hann flenti, tá hann hugs aði um samfelagið og menniskj uni. Allir hesir hundakunstirnir Men hann hevdi lúrt tey av. Tað ir bara at gera sum tey, og tað ði I gjør! Tad voru ( rar ) fol i lør« tu I ið í im rið, hóast hant gjøgnumskodar og vanvirðir tað. Tann viðkvæmi Tonni dugir ikki so væl at gjøgnumskoda samfelagid sum Harry. Hann er góðtrúgvin og verður ti illa vid- farin. Ikki verður greitt gjølla frå orsøkunum til tann ræduliga hann hevur, men nakad kortini sagt: »Ottin… Sum hann hevði fingið afturfyri, tå hann ikki var nøgdur vid tad, ottan, verður sum hann hevði fingið í arv frá forfedrum og umstødum« (s. 14) Fyri Tonni er hetta ein personlig kreppa, hann leitar ikki eftir frå- greiðing í samfelagsumstødum, ákærir ongan uttan seg sjálvan: Sjálvgjort er vælgjørt, sigur hann. Kamarið, sum hann hjúkl- ar uppi yvir, er friðskjólið, hann leitar til undan ti harðrenda samfelagslivinum. Har hevur hann ávirkan og avgerðarrætt, um ikki uttanfyri. Men ein sovorðin persónur góðkend verður ur? ein skal vara seg fyri ikki at siga við ein og hvønn, at ein fær avlamisrentu. Hetta er verri arbeidsleysur og enn at vera tann vegin fáa studning frá ti al menna Fra (i imfelagi tú jálvur hevur arbeitt og livað sr latið skatt til bæði beinleið OP óbeinleiði { 81 OZ) Vað sosiala vælferðarsamfelagið tek- ur soleiðis við aðrari hondini. meðan tað letur við hinari tað gevur tær avlamisrentu og krev ur sjálvsvirðing tína afturfyri. Sum nevnt gjøgnumskodar Harry samfelagid og setur fram atfinningar. Men tað er ikki so nog imtelagsskipanini, hann fin i um avisum personum I imiklum stoðum. Hann te til dømis ogvulig DOSTEIN ta sosial-demokratisku samfel- agsskipanina, ið gevur ti veik- asta eins góðan rætt og ti sterk- asta, skipanina við fólkavaldum tingi, ið setur lógir og logreglu til at ansa eftir at lógirnar verða hildnar Men persónarnir í bókini liva sum nevnt flestir uttan fyri tær viðurkendu rammurnar til hetta 3 Fleiri framkomna samfelagi Framhald á síðu 16